تحریم‌های طبیعت و بهره‌برداری از آن

رضا رمضانی*- طبیعت دیپلماسی صلح‌جویانه‌ای دارد. کمک‌های بشردوستانه‌اش هم با تمام بضاعت برقرار و مهربانی خداگونه‌اش فارغ از نژاد و آیین است اما قاعده‌های هستی هم در کارشان جدی هستند. رابطه علت و معلولی جریانی پیوسته دارد و کارکرد همین قانون خلل‌ناپذیر هستی به اینجا ختم شده که کژتابی‌ها و ندانم کاری‌های انسان در قبال طبیعت و محیط‌زیست خود، به تحریمی همه جانبه از طرف طبیعت منجر شود. خشکسالی، ریزگرد، گرمایش زمین، انقراض‌گونه‌ها و… تحریم‌های طبیعت هستند که برمبنای قوانین و مکانیسم‌های منطقی اکوسیستم بروز کرده‌اند.اما گویا این تحریم هم به موضوعی تبدیل شده است که انسان در مواجهه با آن الگوهای متفاوتی را در پیش گرفته است. حالا که درک شده است تحریم‌های طبیعت بر سر میز مذاکره قابل طرح نیست، دو رویکرد متمایز پدید آمده است که هر کدام، طرفداران خود را دارد. یک رویکرد آن است که باید قوانین طبیعت را بیش از پیش و با دقت فزاینده‌ای کشف کرد و با پرهیز از هر‌گونه قانون‌شکنی، آرامش را به روابط دوجانبه انسان و طبیعت بازگرداند‌ اما رویکرد دوم به بهانه دور زدن این تحریم، می‌خواهد از این آب گل‌آلود ماهی خود را صید کند. مدام از طرف خودی اعتبار‌های ویژه بگیرد، هزینه‌های چند برابری را به بهانه تحریم تحمیل کند‌ و البته هیچ بعید نیست که مفاهیم و مصادیق نوینی از اختلاس خلق شود.مصداق روزمره این رویکرد را در مواجهه با پدیده ریزگردها و بحران آب به خوبی می توان دید. دادن اطلاعات مخدوش و در پی آن تبلیغ پوپولیستی راه حل‌های مخدوش تر، روندی است که گریبان سرزمین ما را به سختی گرفته است. سال‌های سال است که مدیریت آب بهانه را به دست سودجویان داده است تا سدسازی را به عنوان گزینه بی‌بدیل گذر از این بحران، چنان بدیهی جلوه دهندکه مبادرت به ساختن هر سدی در چشم مردم و به خصوص جوامع محلی خرد، باقیات الصالحات جلوه کند و خدمتی ایثارگرانه تلقی شود.
غافل از اینکه این زخم با سدسازی مرهم گذاشته نمی‌شود که هیچ، بلکه استخوان لای زخمی می‌گذارد تا با عفونی شدن زخم، عاجزتر از پیش بشویم و با استیصالی روزافزون، در برابر این سوءاستفاده‌ها بی‌اختیار شویم. کم نیستند سد‌هایی که برای تامین آب شرب، کشاورزی یا صنعت ساخته شده‌اند (‌یا ساخته می‌شوند) که برآوردن چنین اهدافی با این سدها ناچیز است. و نه تنها احتمال تامین اهداف کم است، تبعات منفی آن، اعم از ایجاد کانون‌های ریزگردساز، تشدید روند خشکسالی و آسیب‌های متعدد اکولوژیکی مصیبت‌هایی است که تولید می‌شود. این داستان خیلی شبیه داستان افرادی است که قرار بود تحریم‌ها را دور بزنند‌ اما ایران و ایرانی را دور زدند. به هر حال برای این قبیل افراد، تحریم چیز خوبی است، چه مبنای سیاسی داشته باشد، چه مبنای طبیعی. استخوان لای زخم برای آنها سودآور است.
*کارشناس محیط‌زیست