تحول تبادلات مالی با ارز‌های مجازی

«جهان صنعت»- ارزمجازی به زودی تبادلات مالی در دنیا را تغییر خواهد داد. در این میان واکنش دولت‌ها نسبت به آن بسیار متفاوت از یکدیگر بوده است، آمریکا که بزرگ‌ترین غول‌های فناوری در آن شکل گرفته‌اند و مدعی آزادی به شمار می‌رود، با رمزارزها مخالف بوده و کنگره آمریکا موضع سختی در برابر لیبرا، ارزمجازی فیس‌بوک گرفته و دلیل این امر نیز نگرانی از کاهش ارزش و قدرت دلار است. اما دولت‌های دیگر مانند دولت اردوغان و دولت تونس قصد دارند پول رسمی خود را به رمزارز تبدیل کنند. بنابراین به زودی شاهد عرضه دینار و لیره مجازی خواهیم بود. ایران نیز نسبت به استخراج رمزارزها و فعالیت ماینرها در کشورمان روی خوش نشان نداده است، از سوی‌ دیگر دولت ایران مدعی رونمایی از رمزارز ملی شده که تاکنون در حد طرح باقی مانده است. همچنین عده‌ای از دولتمردان اظهار کرده‌اند که بیت‌کوین می‌تواند منجر به دور زدن تحریم‌ها شود، این در حالی است که گردش مالی بیت‌کوین بسیار کمتر از آن است که امکان پرداخت هزینه‌های واردات و درآمد ناشی از صادرات با آن وجود داشته باشد. این دوگانگی میان کشورهای دنیا در برابر رمزارزها دنیا را به موافقان و مخالفان رمزارزها تبدیل کرده است. با این حساب مشخص نیست در آینده تبادلات مالی و واردات و صادرات کشورها چگونه صورت می‌گیرد.
ضرب‌الاجل اردوغان برای ساخت لیر دیجیتال تا ۲۰۲۰
براساس برنامه ریاست‌جمهوری که در تاریخ سوم نوامبر منتشر شد و سندی که توسطResmi Gazete نشریه رسمی ملی ترکیه منتشر شد، نخستین آزمایش‌های لیر دیجیتال باید اجرایی شود و تا پایان سال ۲۰۲۰ به اتمام برسد. در سال ۲۰۱۸ ترکیه دچار یکی از بدترین بحران‌های بدهی و ارزی در تاریخ خود شد. ارزش لیر از ماه می ‌۲۰۱۸ تا جایی کاهش یافت که بسیاری از صرافی‌ها در استانبول از خرید و فروش ارز دست کشیدند تا مشخص شود روند ریزشی ارزش لیر تا کجا ادامه خواهد داشت.
پس از آن اتفاق بود که بحث ارزهای دیجیتالی به عنوان یکی از راهکارهای افزایش تاب‌آوری اقتصادی در ترکیه شکل جدی‌تری به خود گرفت. رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهور این کشور در ژوئیه امسال، بانک مرکزی را رسما مامور راه‌اندازی ارز دیجیتالی ملی این کشور کرد و اکنون به نظر می‌رسد کار راه‌اندازی این ارز همزمان با بهبود تدریجی وضعیت اقتصادی ترکیه در مراحل پایانی خود قرار دارد.
نسخه اولیه این ارز دیجیتالی برای نخستین بار توسط فوات اوکتای، معاون اردوغان به عنوان بخشی از برنامه توسعه اقتصادی ترکیه تا سال ۲۰۲۳ به کمیته برنامه‌ریزی بودجه مجلس این کشور معرفی شد. این ارز دیجیتالی توسط بانک مرکزی ترکیه و با همکاری شورای مطالعاتی فناوری این بانک موسوم به توبیتاک توسعه داده شده است.
رسانه رسمی گازت به نقل از اردوغان نوشته است که راه‌اندازی ارز دیجیتالی ترکیه ممکن است زودتر از موعد زمانی مقرر رخ دهد و آزمایش‌های فنی روی این ارز احتمالا تا اواسط سال ۲۰۲۰ به پایان خواهند رسید و انتظار می‌رود در صورت تداوم پیشرفت‌ها این ارز تا اواخر سال آینده راه‌اندازی شود.
دینار الکترونیکی در راه است
تونس اولین کشوری خواهد بود که پول ملی خود را به پلتفرم بلاکچین منتقل می‌کند. استارت‌آپ روسی یونیورسا قرار است راه‌اندازی رمزارز بانک مرکزی تونس یا همان دینار الکترونیکی را بر عهده بگیرد.
بانک مرکزی تونس اعلام کرد فرآیند دیجیتالی کردن دینار تونس آغاز شده و این رمزارز با پشتوانه پول رسمی این کشور بر بستر بلاکچین یونیورسا عرضه می‌‌شود. علاوه بر این، یونیورسا درصدی از تمام تراکنش‌های انجام شده با دینار الکترونیکی را به عنوان دستمزد دریافت خواهد کرد. دفتر کل تراکنش‌ها (لجر) تحت کنترل و نظارت بانک مرکزی تونس قرار می‌گیرد.
البته الکساندر برودیچ، بنیانگذار و مدیرعامل یونیورسا معتقد است این نوع پول الکترونیکی را نمی‌توان رمزارز واقعی قلمداد کرد. ارز دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) تحت تملک دولت قرار دارد و با پول کاغذی حمایت می‌شود. پلتفرم بلاکچین فقط نقش جلوگیری از فساد و تقلب، کاهش هزینه صدور پول و شفاف سازی را بر عهده دارد. برودیچ گفت: پول دیجیتال را نمی‌توان جعل کرد. هرکدام از این توکن‌ها با رمزنگاری حفاظت می‌شوند. علاوه بر این تولید این پول حدود ۱۰۰ برابر ارزان‌تر است، چون نیازی به جوهر، کاغذ، برق و عملیات چاپ ندارد.
به این ترتیب، تونس پول جدیدی عرضه نمی‌کند و فقط بخشی از منابعش را به پلتفرم دیجیتال منتقل می‌‌کند. شهروندان می‌توانند دینار الکترونیکی را با دینار فیزیکی تعویض یا مبادله کنند.
استارت‌آپ یونیورسا انتظار دارد رمزارزها، شیوه عملکرد بانک‌های خصوصی را نیز تغییر دهند. تمام پول فیزیکی در اختیار بانک مرکزی قرار دارد و بانک‌های خصوصی می‌توانند خدمات بیشتری ارائه دهند و در زمینه کیفیت خدمات با یکدیگر رقابت کنند.
این پروژه اولین همکاری بین دولت تونس و استارت‌آپ یونیورسا محسوب نمی‌شود. شرکت روسی سال گذشته قرارداد همکاری راهبردی را با سازمان اینترنت تونس امضا کرد. گفتنی است اتحادیه اروپا هم قصد دارد رمزارز اختصاصی خودش را راه‌اندازی کند و ترکیه نیز گام‌های بزرگی را در این راه برداشته است.
تهدید دلار توسط ارز مجازی
همزمان با اظهار تمایل اردوغان و دولت تونس به تبدیل ارز رسمی کشورشان به ارز دیجیتالی، دولت آمریکا ارزهای مجازی را تهدیدی برای دلار می‌داند. کنگره آمریکا هشدار داد که بیت‌کوین و سایر ارزهای مجازی می‌توانند سلطه دلار آمریکا را با سیستم مالی جهان تهدید کنند.
دلار آمریکا دهه‌هاست ارز رسمی جهان است ولی بسیاری عقیده دارند که افزایش نقش بیت‌کوین می‌تواند به این سلطه جهانی پایان دهد.
برد شرمن، یکی از اعضای کنگره آمریکا در جلسه اخیر این کنگره در مورد پروژه ارز مجازی فیس‌بوک با نام لیبرا هشدار داد که بیت‌کوین و سایر ارزهای مجازی می‌توانند سلطه دلار آمریکا را بر سیستم مالی جهان تهدید کنند.
وی گفت: ارز مجازی اگر کار نکند، سرمایه‌گذاران پول بسیاری را از دست می‌دهند و اگر موفقیت‌آمیز باشد و به اهدافش برسد، می‌تواند جایگزین دلار شود یا با عملکرد دلار آمریکا به عنوان تنها ارز ذخیره جهان تداخل داشته باشد.
شرمن ادعا کرد که سلطه دلار آمریکا بر سایر ارزها مزایای بسیاری برای آمریکایی‌ها داشته است مثل توانایی تاثیر‌گذاری بر سیاست‌ها و اقدامات کشورها از طریق اعمال تحریم‌های اقتصادی.
این اولین باری نیست که سیاستمداران در مورد تاثیر بیت‌کوین بر دلار آمریکا ابراز نگرانی کرده‌اند. در می ‌۲۰۱۸، جیمز بولارد‌ رییس فدرال‌رزرو سنت‌لوئیز گفت: بیت‌کوین در حال حاضر هیچ تهدیدی نیست ولی کسی از آینده خبر ندارد.
وی اضافه کرد: دلار همواره در طول تاریخ برنده بوده چون پشتوانه آن یک اقتصاد بزرگ و یک سیاست نسبتا پایدار از نظر تورم پایین است‌ ولی افراد زیادی هستند که می‌خواهند آن را شکست دهند.
در این بین، یک گزارش کنگره که در پایان ۲۰۱۳ منتشر شده بود هشدار داد اگر استفاده بیشتر از بیت‌کوین و سایر ارزهای مجازی باعث به وجود آمدن چندین واحد پولی شود‌، ثبات ایجاد شده توسط یک ارز واحد مثل دلار آمریکا می‌تواند مورد تهدید قرار ‌گیرد.
‌اگر بیت‌کوین بر یک اساس سیستماتیک و بلند‌مدت جایگزین دلار شود، نیاز برای نگهداری دلار کاهش و عرضه پول بی‌پشتوانه افزایش می‌یابد. به این ترتیب تقاضا برای دلار پایین می‌آید.‌گرچه هر گونه تهدید احتمالی برای دلار آمریکا بعید به نظر می‌رسد‌ ولی افزایش ارزش بیت‌کوین در مقایسه با دلار آمریکا باعث افزایش نگرانی‌ها شده است.
چندین کشور در سراسر دنیا اقداماتی برای دور شدن از تاثیر دلار آمریکا انجام داده‌اند. برای مثال، ایران اخیرا ارز مجازی مخصوص به خود را راه‌اندازی کرده و گروهی از چندین کشور غرب آفریقا قصد دارند از یک پول بی‌پشتوانه با نام اکو تا ۲۰۲۰ استفاده کنند.
‌بزرگ‌ترین اختلال در تاثیر دلار آمریکا انتشار یک ارز دیجیتال توسط یک بانک مرکزی بزرگ است. اگر ارزهای دیجیتال ملی انتقال بین‌المللی پول را سریع‌تر و ارزان‌تر امکان‌پذیر سازند، جایگزین بسیار خوبی برای دلار آمریکا خواهند بود.
در حال حاضر احتمال اینکه دولت‌ها و کسب‌و‌کارهای بزرگ از یک پول بی‌پشتوانه استفاده کنند کم است ولی بیت‌کوین و سایر ارزهای مجازی رو به رشد هستند و روز‌به‌روز مقبولیت بیشتری پیدا می‌کنند. بنابراین تصور آینده‌ای که در آن دلار آمریکا تنها ارز ذخیره دنیا نباشد آسان است.
به این زودی‌ها ارز دیجیتالی اروپایی نداریم
در شرایطی که دولت‌های تونس و ترکیه ارز رسمی خود را به زودی به ارز دیجیتال تبدیل می‌کنند، اتحادیه اروپا حتی تمایلی به ایجاد ارز دیجیتالی نیز ندارد.
وزیر دارایی فرانسه به صورت تلویحی اعلام کرد زمان زیادی تا عرضه نهایی ارز دیجیتالی منطقه یورو باقی مانده است.
به گزارش رویترز، انتظار می‌رود در ماه‌های پیش رو پیشرفت‌هایی در پروژه عرضه ارز دیجیتالی واحد اروپایی صورت بگیرد اما به نظر می‌رسد چالش‌هایی که از مدت‌ها پیش مانع اصلی راه‌اندازی این ارز بوده‌اند هنوز به قوت خود باقی مانده‌اند.
به دنبال اعلام فیس‌بوک مبنی بر برنامه‌ریزی برای عرضه ارز دیجیتالی این شرکت موسوم به لیبرا، طرف‌های اروپایی به تلاش‌های خود برای به دست گرفتن رهبری جریان ارزهای دیجیتالی شدت بخشیده‌اند.
برونو لو مر، وزیر دارایی فرانسه که پیشتر با لیبرا مخالفت کرده و خواهان معرفی ارز دیجیتالی اروپایی به جای آن شده بود در کنفرانس خبری خود در شهر بروکسل ضمن اشاره به تلاش‌های اروپا برای راه‌اندازی ارز جدید گفت که با وجود طولانی بودن مسیر پیش‌رو، کار کردن بر روی این پروژه متوقف نخواهد شد.
یک منبع آگاه در بانک مرکزی اروپا ضمن تایید سخنان لو مر به رویترز گفته است که تلاش‌ها روی راه‌اندازی ارز دیجیتالی واحد اروپایی در مراحل مقدماتی خود قرار دارد و پس از به نتیجه رسیدن مباحث فنی، نسخه اولیه به دولت‌های عضو منطقه یورو معرفی خواهد شد.
قرار است در نشست ماه دسامبر وزرای دارایی منطقه یورو، بیانیه‌ای در خصوص چارچوب‌های مد نظر ارز دیجیتالی واحد اروپا منتشر شود. به گفته این منبع، در صورتی که این ارز راه‌اندازی شود امکان افتتاح مستقیم حساب اشخاص نزد بانک مرکزی اروپا میسر خواهد شد که به نوبه خود باعث کاهش هزینه‌های تراکنش و افزایش نظارت‌پذیری تراکنش‌ها می‌شود.
والدیس دومبروسکیس، کمیسر مالی اتحادیه اروپا ارز لیبرا را یک پیغام هشدار‌دهنده خوانده است که ضرورت پر کردن خلأ یک سیستم پرداخت سریع و فرامرزی در سطح اروپا را بیش از پیش نمایان ساخته است.
از طرف دیگر به نظر می‌رسد اختلافات بین فرانسه و آلمان سر نظام رتبه‌بندی بانکی به قوت خود باقی است. یک دیپلمات فرانسوی به رویترز گفت فرانسه نگرانی‌های جدی در خصوص ایده آلمان برای رتبه‌بندی نظام بدهی‌های ملی دارد چرا که این امر در صورت تحقق باعث خواهد شد تا هزینه نگهداری از اوراق بدهی کشورهایی نظیر فرانسه و ایتالیا در ترازنامه‌های بانکی، بیشتر از هزینه اوراق مشابه آلمانی باشد.