3 - 08 - 2024
«تخت جمشید» صدقه نمیخواهد!
صاحبنظرانی در حوزه باستانشناسی و میراث فرهنگی مدعی شدند از ۱۲میلیارد تومان درآمد کنسرتی که اخیرا در «تخت جمشید» برگزار شده، قرار است حدود یکمیلیارد تومان عاید این میراث جهانی شود. آنها معتقدند تختجمشید برای ایران، مثل اهرام ثلاثه برای مصر است و این ادعا که هدف کنسرت معرفی تختجمشید بوده، بیمعنی و غلط است، چون شهرت این بنا خیلی بیشتر از خواننده و هنرمند است و تختجمشید به صدقه آنها نیازی ندارد.
بیشتر از یک ماه از برگزاری کنسرت علیرضا قربانی در تختجمشید گذشته و درحالی که مسوولان میراثفرهنگی معتقدند با صدور مجوز برگزاری کنسرت در محوطه این میراث جهانی، یک تابوشکنی اتفاق افتاده است و برگزارکنندگان کنسرتهای موسیقی با استقبال از این اقدام، آن را «فتح باب» توصیف کردهاند، اما بسیاری از باستانشناسان و کارشناسان میراثفرهنگی همچنان نظرات مخالف و متفاوتی دارند. آنها هنوز منتظرند وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی نتیجه مطالعات صوتسنجی و گزارش دقیق و کارشناسی از پایش وضعیت تختجمشید، قبل و بعد از اجرای کنسرت را ارائه دهد.
اکنون در شرایطی که از برپایی یک کنسرت دیگر در تختجمشید خبر داده شده است، صندوق احیا و بهرهبرداری از اماکن تاریخی و فرهنگی (که زیرمجموعهای از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی است) نشستی با عنوان «فرصتها و چالشهای برگزاری رویدادهای فرهنگی در بناهای تاریخی و محوطههای باستانی» و با حضور رضا سامه مدیرکل امور پایگاههای میراث ملی و جهانی، کامیار عبدی، باستانشناس و عضو هیات علمی دانشگاه شهیدبهشتی و سیداحمد محیط طباطبایی، رییس ایکوم ایران (کمیته ملی موزهها) برگزار کرد تا به بررسی این موضوع بپردازد.
شهاب طلائی، مدیرعامل صندوق احیا و بهرهبرداری از اماکن تاریخی و فرهنگی در این نشست که در عمارت مسعودیه برگزار شد، گفت: اخیرا شاهد برگزاری کنسرت موسیقی سنتی در تختجمشید به عنوان یک پایگاه جهانی میراث فرهنگی بودیم و این موضوع با اختلافنظر بسیاری از بزرگان و دوستداران میراثفرهنگی همراه بود. موضوع برگزاری رویدادهای فرهنگی در بناهای تاریخی و محوطههای باستانی، مسالهای تازه و در ابتدای راه است و بسته به جنس و تنوع بناها، نیازمند برنامهریزی متفاوت است.
او ادامه داد: باید به بهانههای مختلف بتوانیم مردم را به بناهای تاریخی دعوت کنیم، برگزاری این رویدادها میتواند زمینهساز حضور، آشنایی و انس بیشتر مردم با بناهای تاریخی و میراثفرهنگی شود، البته باید شوون و هویت بنا نیز در نظر گرفته شود و آسیبی به آن وارد نشود.
به گزارش ایسنا، رضا سامه، مدیرکل امور پایگاههای میراث ملی و جهانی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی نیز که تاکنون به مخالفتها و انتقادهای کارشناسی درباره برگزاری کنسرت در عرصه بناها و محوطههای تاریخی بهویژه در محوطه جهانی تختجمشید پاسخی نداده بود، گفت: این اولین اظهارنظر من در مورد این رویداد است و به دلیل مسوولیت مستقیمی که درباره برگزاری رویداد اخیر در تخت جمشید داشتیم، صبر کردیم رصد و پایشهای لازم انجام شود و سپس نظر خود را اعلام کنیم.
سامه گفت: هر اثر تاریخی در زمان تاسیس، یک علت غایی داشته و یک دوره حیات فعال را طی کرده و به دست ما رسیده است و امروز، مسوولیت حفاظت آن به ما محول شده است. ما علاوهبر حفاظت و مرمت به امر احیا نیز توجه ویژهای داریم.
او ادامه داد: احیا فقط به معنای بازگرداندن بنا به ماموریت اولیه خود نیست، بلکه یک کاربری جدید مناسب با شأن اثر نیز میتوان برای بنا تعریف و در آن راستا احیا کرد. یکی از مصداقهای احیا، برگزاری همین رویدادها در بناهای تاریخی و محوطههای باستانی است.
مدیرکل امور پایگاهها به پیوستگی موضوع نوروز با تختجمشید اشاره کرد و افزود: بسیاری از رسوم تاریخی ما وابسته به مکانهای تاریخی و مشاهیر ما هستند که این مکانها و مشاهیر میتوانند محور برگزاری رویدادهای فرهنگی باشند. بناهایی مانند تختجمشید، میدان نقشجهان، ارگ بم، معبد چغازنبیل و بسیاری از بناهای دیگر، کیفیتهای منحصربهفردی دارند که هریک از این بناها را به حیثیت ملی ما پیوند میزند. این بناها ممکن است قابلیتهای دیگری نیز داشته باشند. بناهای تاریخی ما، در زمان حیات فعال خود، هیچگاه استیج و محل برگزاری رویداد نبوده و زمینه اجرای نمایش هنر یا مراسم خاصی نبوده است.
او ادامه داد: آن چیزی که فراتر از خود اثر اهمیت دارد، وجه نمادین و سمبلیک این آثار است که به آن توجه ویژهای میشود. اینکه این وجوه و قابلیتها یک فرصت هستند یا تهدید، بستگی به این دارد که ما از بناها و قابلیتهای آن چه تحلیلی داشته باشیم.
مدیرکل امور پایگاههای میراث ملی و جهانی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی افزود: آثار تاریخی ما ارزشهای ذاتی متعددی دارند. علاوهبر این، امروز در ادبیات نظری و تخصصی دانش میراث فرهنگی، ارزشهای منتسب مانند ارزش اقتصادی و فرهنگی نیز برای بناها تعریف میشود. مثلا سهم و نقش تختجمشید، علاوهبر ارزش تاریخی، در روابط دیپلماتیک، تعالی ارزشهای فرهنگی، همبستگی اجتماعی مردم ما و همچنین در رونق اقتصادی محلی و ملی نیز قابل بررسی است.
او اضافه کرد: باید واقعیتهای کنونی جامعه را در نظر بگیریم و بپرسیم از نظر سلامت آثار امروز چه شرایطی داریم. آیا توان مراقبت پایدار از همه این بناها را داریم؟ آیا برای برگزاری رویدادهای فرهنگی در بناهای تاریخی، الان فقط باید برنامهریزی و سیاستگذاری کنیم یا میتوانیم وارد آزمون هم بشویم.
سامه گفت: دانش مدیریت میراث فرهنگی باید مانند بسیاری از علوم دیگر، تجربهپذیر و قابل تحلیل و ثبت باشد. رویدادی که اخیرا در تختجمشید برگزار شد، یک تجربه ارزشمند برای بحث مدیریت در میراث فرهنگی است. امروز ما آمار دقیقی از میزان پروازها، ظرفیتهای هتلهای مجاور، حجم پارکینگ و حداکثر تعداد گردشگر قابل پذیرش در این پایگاه را به دست آوردهایم.
او اظهار کرد: همزمان با برگزاری رویداد، خود تختجمشید را رصد و پایش کردیم، شرایط پایدار آن را سنجیدیم و اینها فرصتهایی بود که با برگزاری رویداد برای ما محقق شد و ما از انفعال در مدیریت به سمت فعال بودن و پیشبینی برای آینده سوق داد.
مدیرکل امور پایگاههای میراث ملی و جهانی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گفت: با صدور مجوز برگزاری این کنسرت در تختجمشید، ما فقط یک تابو را نشکستیم، بلکه الان راه تازهای را باز کردهایم که «دانش مدیریت میراث فرهنگی» در کشور رشد کند، اشکالات آن برطرف شود و در تجربیات بعدی بتوانیم آن را توسعه دهیم.
کامیار عبدی، باستانشناس فارغالتحصیل از دانشگاه میشیگان و عضو هیات علمی گروه باستانشناسی دانشگاه شهیدبهشتی که در تختجمشید نیز فعالیت باستانشناسی داشته است، با این یادآوری که از نظر ما باستانشناسان، محوطههای باستانی، چه تپهای کوچک و دورافتاده و چه محوطههای ثبت جهانی شده، همگی دارای شأن و منزلت هستند، تاکید کرد: من با برگزاری کنسرت و رویدادهای فرهنگی در محوطههای باستانی مخالف نیستم اما باید شأن و منزلت آثار باستانی حفظ شود و در عین حال از این عوامفریبیهای موجود که مثلا کنسرت برای معرفی تختجمشید است هم اجتناب شود. همچنین نیمی از درآمد این رویدادهای فرهنگی باید صرف حفاظت از بنا و محوطه شود.
این باستانشناس با بیان اینکه بعضی محوطههای باستانی نسبت به دیگر محوطهها از اهمیت بالاتری برخوردارند، مثلا اگر تختجمشید را مهمترین محوطه باستانی ایران ندانیم، دستکم میتوانیم آن را جزو سهمحوطه اول ایران بنامیم، اظهار کرد: برخی در توجیه برگزاری کنسرت در تختجمشید، یک حرف عجیب را مطرح میکردند که هدف از برگزاری کنسرت، معرفی این مجموعه باستانی به مردم است. این در حالی است که در کشور ما همه مردم، این محوطه را به خوبی میشناسند.
عبدی اضافه کرد: میزان بازدید مردم از تختجمشید حتی در روزهای گرم سال، چیزی حدود ۱۰هزار نفر در روز است، در ایام تعطیل و نوروز این آمار تا یکمیلیون بازدیدکننده در روز رسیده و این ادعا که هدف کنسرت، معرفی تختجمشید بود، بسیار بیمعنی و غلط است.
عضو هیات علمی دانشگاه شهیدبهشتی افزود: تختجمشید برای معرفی به مردم، به کنسرت نیاز ندارد. تختجمشید به عنوان یک محوطه باستانی ۲۵۰۰ساله دارای انواع و اقسام مشکلات حفاظتی است و مدام کارهای متعددی برای حفاظت در آن باید انجام شود که فرونشست زمین در منطقه نقش رستم و پاسارگاد بر این مشکلات افزوده است.
او گفت: یکهفته قبل از برگزاری کنسرت، این حرف مطرح شد که بودجه تختجمشید قطع شده است، این حرف اگر درست باشد، مانند آن است که یک مریض را به دلیل مشکلات بیمه از آیسییو خارج کرده و رها کنید. در شرایطی که تختجمشید به حفاظتهای اضطراری نیاز دارد و دچار مشکلات بودجهای هم شده، بهیکباره در آن کنسرت هم برگزار میشود، کنسرتی که گفته شده حدود 12میلیارد تومان درآمد دارد، اما چه چیزی عاید تختجمشید میکند؟
این مدرس دانشگاه با مقایسه میزان درآمد کنسرتهای رایج در کشور با کنسرت اخیر، اظهار کرد: اگر این کنسرت در برج میلاد یا تالار وزارت کشور برگزار میشد نصف درآمد آن باید به سالن پرداخت میشد، این در حالی است که برگزارکنندگان کنسرت، با نوعی صدقه و منت به مجموعه میراثفرهنگی و تختجمشید برخورد میکردند و میگفتند ما یکمیلیارد تومان به تختجمشید کمک میکنیم. البته معضل دیگری هم وجود دارد که وقتی روزی ۱۰هزار بازدیدکننده از تختجمشید بازدید میکنند، چرا درآمد حاصله، صرف حفاظت از آن نمیشود؟
این باستانشناس پیشنهاد کرد: از 12میلیارد تومانی که گفتهشده درآمد این کنسرت بوده، اگر هزینهها را کم کنند، از مابقی سود خالصی که میماند، حداقل ۵۰درصد آن باید به تختجمشید تعلق بگیرد و صرف حفاظت از این محوطه باستانی شود.
عضو هیات علمی گروه باستانشناسی دانشگاه شهیدبهشتی افزود: در واقع این برگزارکنندگان کنسرت بودند که از شهرت تختجمشید استفاده کردند، نه برعکس. تختجمشید نیاز به معرفی ندارد. آن یکمیلیارد هم که میگویید کمک میکنید، پیشکش! تختجمشید به صدقه نیاز ندارد، ارزش تختجمشید خیلی بیشتر از این است.
عبدی ادامه داد: اگر نصف درآمد کنسرتهای برج میلاد، به خود برج میلاد میرسد، چرا نباید نصف درآمد کنسرت اخیر به تختجمشید برسد؟ خصوصا در این وضعیت بحرانی که فرونشست، کمبود بودجه و سایر عوامل، این محوطه را تهدید میکند.
این باستانشناس با طرح این ادعا که برای اجرای این کنسرت امضا شده، بین برگزارکننده و خود پایگاه تختجمشید نبوده، بلکه با میراثفرهنگی استان فارس امضا شده است، اظهار کرد: از یکمیلیارد تومان گفته شده، اگر خوشبینانه بگویم، شاید ۱۰۰میلیون تومان به خود تختجمشید اختصاص پیدا کند. خود یکمیلیارد هم به نسبت هزینههای تختجمشید رقمی ناچیز است چه رسد به ۱۰۰میلیون تومان که دردی از تختجمشید دوا نمیکند.
عبدی که مدتها در تختجمشید فعالیت داشته است، با بیان اینکه از سال ۱۳۶۷ که من وارد رشته باستانشناسی شدم، این بحث مطرح بود که مدیریت تختجمشید هیات امنایی شود که هیچوقت محقق نشد، گفت: درآمد بلیتفروشی تختجمشید مستقیم به این محوطه میراث جهانی نمیرسد، بلکه به حساب خزانه واریز میشود و ابتدای سال مالی بعد، دولت بخشی از این درآمد را به وزارت میراثفرهنگی میدهد و درصد کمی از آن به تختجمشید میرسد.
این باستانشناس گفت: دشواریهای مالی در سالهای اخیر باعث شده بود که یک بانک را به عنوان حامی مالی وارد تختجمشید کنند و لباس همه پرسنل و راهنمایان تبدیل به تبلیغات آن بانک شده بود که صورت بسیار ناموجهی برای کشور داشت.
از طرفی، سیداحمد محیططباطبایی، رییس ایکوم ایران (کمیته ملی موزهها) با این اشاره که میراث فرهنگی سه رکن دارد؛ پژوهش، حفاظت و مرمت و معرفی، یادآور شد که بیش از 20سال است با ادغام سازمان میراثفرهنگی با گردشگری، معاونت معرفی حذف شده است و اکنون میتوان این موضوع را بررسی کرد و اصلاح ساختاری لازم را انجام داد.
محیططباطبایی تاکید کرد: بسیاری از بناهای تاریخی، تکاُبژه موزهای هستند که باید صرفا برای دیدن، احیا شود و نمیتوان آن را به رستوران تبدیل کرد و تختجمشید جزو این نوع بناهاست.
او افزود: بخشی از بناها، خانههای تاریخی است که مردم در آن زندگی میکنند. برای بخشی دیگر از بناها نیز بسته به نوع بنا و معماری، هویت، گذشته و تاریخ میتوان کاربری خاصی از قبیل خیاطخانه، رستوران، مرکز فرهنگی و نظایر آن تعریف کرد و بر همان اساس، بنا را احیا کرد.
رییس کمیته ملی موزهها ادامه داد: مساله حفاظت و احیا در تختجمشید با سایر مصادیق احیا کاملا متفاوت است. این محوطه باستانی، معرف ویژگیهای تمدنی و هویتی و تاریخ و فرهنگ ماست. شهرت این اثر تاریخی به اندازهای است که هر جا نامی از ایران برده شود، تصویر تختجمشید نیز در کنار آن قرار میگیرد. تختجمشید معرف قطعی آن سرزمینی است که ایران نامیده میشود.
این پیشکسوت میراث فرهنگی گفت: هر محوطه و بنا براساس شأن و منزلت خود باید حفظ شود. چتر حفاظت، بخشی از وظایف میراث فرهنگی است که هیچگاه نباید تعطیل شود. 8سال جنگ باعث شد موزهها و گردشگری ما کاملا تعطیل شود اما امر حفاظت بناها و انتقال اموال، زیر موشک راکت همچنان برقرار بود. در ان دوره، مسجد جامع اصفهان مورد حمله قرار گرفت و به کمک یونسکو تعمیر شد. بنابراین بحث حفاظت، اولویت اول در میراث فرهنگی است.
محیططباطبایی با بیان اینکه مسوول میراث فرهنگی، مکلف به معرفی و حفظ آثار تاریخی و فرهنگی است، مشکلات بخشهای مختلف کشور اعم از نفت و راه و آب و کشاورزی، باید توسط مسوولان همان بخشها در دولت پیگیری شود، اظهار کرد: مسوول میراث فرهنگی ما نباید به دنبال رسیدگی به مشکلات آب و کشاورزی روستاهای مجاور تختجمشید باشد. وظیفه او باید، حفاظت، معرفی و استمرار حیات فرهنگی تختجمشید باشد. مسوولیت مشکلات مربوط به سینما و موسیقی نیز ارتباطی با میراث فرهنگی ندارد.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد