ترامپ خطری برای جهان

محمود خاقانی*
در دولت دوم ترامپ مخالف توسعه انرژی‌های تجدید‌پذیر و موافق سرمایه‌گذاری و توسعه منابع هیدروکربوری (نفت و گاز) است. ترامپ در دوره اول ریاست‌جمهوری از سال2016 تا 2020میلادی با حمایت از روی کار آمدن و تداوم حکمرانی اقلیت‌های دیکتاتور در کشورهای نفتخیز و دارای معادن و عناصر خاکی کمیاب نظیر
Tungsten, tellurium, bismuth و indium که در صنایع الکترونیک و نظامی اهمیت بسیاری دارند، این نظریه را مطرح کرد که منافع آمریکا اولویت اول است و باید مدیریت و کنترل بازارهای بین‌المللی انرژی و عناصر خاکی کمیاب در دست آمریکا باشد. دونالد ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری‌اش در چارچوب اعتقادات مسیحیت صهیونیستی (معتقد به بازگشت دوباره قوم یهود به سرزمین- فلسطین و ضدیت با اسلام) خواهان حکمرانی مستقیم آمریکا و اسرائیل در منطقه خاورمیانه است. نوار غزه دارای ذخایر عظیم نفت و گاز بوده و ترامپ خواهان تملک نوار غزه و آواره کردن مسلمانان فلسطینی است. در واقع سیاست‌هایی که دونالد ترامپ در منطقه خاورمیانه پیگیری می‌کند سیاست‌های جدیدی نیستند و از دوران ریاست‌جمهوری ریچارد نیکسون تاکنون توسط تمام رییس‌جمهور‌های آمریکا از جمله دولت بایدن تعریف و اجرا شده است.
مشکلی که ترامپ دارد
فرمان اجرایی با عنوان «رهاسازی انرژی آمریکایی» که در 20 ژانویه 2025 پس از شروع به کار، ترامپ امضا کرد، اهمیت نفت و گاز برای تامین امنیت اقتصاد خرد و کلان و تداوم قدرت نظامی آمریکا را دربرمی‌گیرد. فرمان اجرایی امضا شده توسط ترامپ نفت و گاز را به عنوان یک منبع ارزان‌قیمت فراوان توصیف می‌کند که توسط مقررات و محدودیت‌های محیط‌زیستی در آمریکا متوقف شده و باید آن را آزاد کرد تا بتوان با بهای ارزان انرژی تولید درآمریکا را مقرون‌به‌صرفه کرده و توسعه داد. برخی کارشناسان اقتصادی انرژی این نظر را دارند که تا اواسط دوره جدید دولت ترامپ بهای نفت‌خام ممکن است به زیر 60 دلار در هر بشکه سقوط کند که ناشی از افزایش تولید نفت و گاز در آمریکا خواهد بود. به‌طور مثال انتظار می‌رود که قیمت نفت‌خام متوسط غرب تگزاس( WTI) تا سال 2027 میلادی به
62/‏58 دلار در هر بشکه کاهش یابد که تقریبا 13دلار کمتر از قیمت فعلی حدود 52/‏71دلار است. این در حالی است که در سال گذشته 2024 میلادی تولید نفت‌خام آمریکا به طور قابل‌توجهی کاهش داشته و انتظار می‌رود که طی دو سال آینده نیز تولید نفت‌خام در آمریکا کاهش داشته باشد.
توقف صادرات نفت ایران
سیاست دولت‌ها در آمریکا پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران اعمال محدودیت‌ها برای کاهش سطح تولید و صادرات نفت خام ایران بوده است اما به دنبال خروج ترامپ از برجام در اردیبهشت‌ماه1397 و سقوط قابل‌توجه حجم صادرات نفت‌خام ایران، پس از روی کار آمدن دولت سیزدهم، سیاست دولت بایدن در توافق و تفاهم با دولت چین براین اساس بود که به اصطلاح پیچ صادرات نفت‌خام ایران به مقصد چین شل شود.در نتیجه برای جلوگیری از افزایش بهای نفت‌خام در بازار‌های بین‌المللی و نیز نرخ تورم در آمریکا، چین و اروپا به دلیل سیاست‌های اعمال تحریم علیه روسیه و بحران نسل‌کشی مسلمانان فلسطینی توسط آمریکا و دولت نتانیاهو در نوار غزه و کرانه باختری رود اردن جلوی افزایش بهای نفت‌خام در بازار‌های بین‌المللی گرفته شد. اما دولت ترامپ قصد دارد با ادعای به صفر رساندن صادرات نفت‌خام ایران با دولت چین درباره رقابت‌های اقتصادی که مدنظر دارد معامله کند.
شروع تحرم‌ها علیه ایران
در اجرای اولین تحریم‌های دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران، سه فروند نفتکش حامل نفت‌خام ایران به مقصد چین شناسایی شده‌اند. یک نفتکش بسیار بزرگ (VLCC) و دو نفتکش با حجم کمتر مشهور به «افرامکس» که بنا به ادعای وزارت خزانه‌داری آمریکا به انتقال نفت‌خام ایران به چین کمک کرده‌اند، تحریم شده‌اند.
سال گذشته ترامپ در سخنرانی خود در کنوانسیون ملی جمهوریخواهان گفت که به چین و سایر کشورها گفتم اگر از ایران خرید کنید، به شما اجازه نمی‌دهیم در آمریکا هیچ تجارتی داشته باشید و برای هر کالایی که بفرستید، تعرفه 100‌درصد یا بیشتر اعمال می‌کنیم. براساس گزارش اخیر اویل پرایس دات کام، موسسه مطالعات مالی استاندارد چارتر احتمال داده است که صادرات نفت‌خام ایران به چین نقشی کلیدی در مذاکرات گسترده‌تر سیاست تجاری ترامپ با چین ایفا ‌کند.
تحریم نفت‌خام ایران قیمت نفت‌خام را بالا می‌برد؟
یک پژوهشگر در بانک مشترک المنافع استرالیا، در یادداشتی گفته است: «… ترامپ ممکن است باعث شود آمریکا تحریم‌ها را علیه ایران اجرا کند و در نتیجه صادرات نفت‌خام ایران را کاهش دهد و قیمت نفت را بالا ببرد.» این نکته مهم را باید مدنظر قرارداد که چند سالی است دو کشور آفریقایی آنگولا و نیجریه سعی دارند سهمی در بازار نفت‌خام جنوب و شرق چین به دست بیاورند اما نتوانسته‌اند با قیمت نفت‌خام ایران که بسیار ارزان توسط کاسبان تحریم و دورزنندگان تحریم‌ها به بازار چین عرضه می‌شود رقابت کنند بنابراین خروج نفت‌خام ایران از بازار به دلیل تحریم‌های جدید ترامپ و تمایل چین به تعامل با دولت ترامپ تاثیر قابل‌توجهی در بازار بین‌المللی نفت‌خام نخواهد داشت و بهای نفت‌خام افزایش پیدا نخواهد کرد. باید پذیرفت که تحریم‌های گذشته و تازه دولت ترامپ مشکل اصلی ایران نیست بلکه مشکل اصلی ایران عدم شفافیت در اقتصاد خرد و کلان و به‌ویژه اقتصاد انرژی است. تصور کنید که تحریم‌های ترامپ شکست بخورد و روابط بین‌المللی بانکی ایران با حل مساله اف‌ای‌تی‌اف برقرار شود، به دلیل اینکه سرمایه‌گذاران در بخش بالادستی و پایین‌دستی صنعت نفت و به طور کلی صنعت انرژی نمی‌دانند تا چه اندازه می‌توانند به امنیت سرمایه‌گذاری در ایران اطمینان داشته باشند یا در ایران با کدام گروه و باند سیاسی یا حتی باند‌های مافیایی مذاکره و قرارداد امضا کنند، علاقه‌مند به مشارکت و سرمایه‌گذاری در ایران نیستند. کما اینکه روسیه و چین هم تاکنون فقط حرف زده‌اند و سرمایه‌گذاری جدی در ایران به عمل نیاورده‌اند بنابراین برای شکست دادن سیاست‌های تحریم صنعت نفت ایران توسط دولت ترامپ بازیگران سیاسی در ایران چاره‌ای ندارند جز اینکه چوب لای چرخ دولت مسعود پزشکیان نگذارند و اجازه دهند که سیاست وفاق ملی دولت چهاردهم موفق شود. در همین حال باید صنعت نفت ایران را غیرسیاسی کنند و اجازه دهند به جای مدیران سیاسی و وابسته به گروه‌های مختلف سیاسی و… در تمام سطوح افراد حرفه‌ای و دلسوز برای منافع ملی ایران امور کارشناسی و مدیریت صنعت نفت ایران را عهده‌دار شوند.
جنگ تعرفه‌ها و بهای نفت‌خام
به گزارش اویل پرایس دات کام، قیمت نفت خام روز اول هفته کاری در غرب (دوشنبه 22بهمن ماه 1403) افزایش یافت زیرا خریداران و فروشندگان نفت‌خام در بازار خبر اعلام تعرفه‌های گمرکی دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا بر تمام واردات فولاد و آلومینیوم به آمریکا را نگران‌کننده توصیف کردند.
دونالد ترامپ عصر یکشنبه 21بهمن ماه1403 اخبار مربوط به تعرفه‌های جدید را در داخل هواپیمای ریاست‌جمهوری مشهور به ایر فورس وان اعلام کرد در نتیجه بهای نفت‌خام برنت دریای شمال اسکاتلند روز دوشنبه 22بهمن ماه1403 به 22/‏75دلار در هر بشکه افزایش یافت. بهای نفت‌خام وست تگزاس اینترمدیت (WTI) نیز با قیمت 52/‏71دلار در هر بشکه معامله شد. ترامپ روز یکشنبه 21بهمن ماه1403 گفت قصد دارد تعرفه 25‌درصدی را برای تمام فولاد و آلومینیوم وارداتی به آمریکا وضع کند و افزود که تا اواخر هفته تعرفه‌های تلافی‌جویانه بر کشورهایی که قبلا برای کالاهای آمریکایی تعرفه‌های وارداتی اعمال کرده‌اند، اعلام خواهد کرد. ترامپ رویکرد خود در قبال سیاست‌های تجاری را اینگونه خلاصه کرد و گفت: «خیلی ساده، این است که اگر آنها به ما اتهام می‌زنند، ما هم آنها را متهم می‌کنیم.»
کانادا تاکنون بزرگ‌ترین تامین‌کننده فولاد و آلومینیوم به بازار مصرف آمریکا بوده است و واکنش سیاستمداران کانادایی هم سریع بود. خبرگزاری رویترز گزارش داد که فرانسوا فیلیپ شامپاین، وزیر نوآوری کانادا در شبکه ایکس نوشت: «فولاد و آلومینیوم کانادا از صنایع کلیدی دفاعی، کشتی‌سازی و خودرو آمریکا پشتیبانی می‌کند.» نخست‌وزیر انتاریو و کبک نیز تصمیم ترامپ را به شدت مورد انتقاد قرار دادند (این دو استان به ترتیب بزرگ‌ترین تامین‌کننده آلومینیوم و فولاد به بازار آمریکا هستند). یک تحلیلگر بازار نفت‌خام اینگونه به خبرگزاری رویترز در ارتباط با روند بهای قیمت نفت‌خام در بازار‌های بین‌المللی توضیح داده است: «بازار متوجه شده است که جنگ تعرفه‌ها احتمالا در هفته‌ها و ماه‌های آینده ادامه خواهند داشت.» او پیشنهاد کرد: «بنابراین، شاید سرمایه‌گذاران به این نتیجه می‌رسند که واکنش منفی به هر عنوان بهترین راه نیست.» سونی کوماری، تحلیلگر موسسه مطالعاتی ANZ به شبکه خبری بلومبرگ گفته است: «بازار به دلیل تشدید تنش‌های تجاری تا حد زیادی روی کاهش تقاضا برای مصرف نفت‌خام متمرکز شده است.» او با اشاره به احتمال تحریم‌های گسترده‌تر علیه ایران و روسیه، پیش‌بینی کرده است: «سیاست‌های ترامپ همچنان حمایت‌کننده از بازار و بهای نفت‌خام خواهد بود.»
ترامپ خطری برای جهان
روزنامه «دِ آبزرور» که روزهای یکشنبه در انگلیس منتشر می‌شود، در مطلب تازه‌اش نوشته: «چهل‌وهفتمین رییس‌جمهور ایالات‌متحده آمریکا یک خطر برای کشورش، برای بریتانیا و جهان است.» چه کسی فکر می‌کرد که روزی چنین جمله‌ای دریک نشریه انگلیسی چاپ لندن نوشته شود؟
این روزنامه همچنان تصریح کرده است که گویا: «ترامپ با اقدامات مخرب، انتقام‌جویانه، غیرقانونی و غیرمنطقی‌اش، خود را به حاشیه می‌برد.» دونالد ترامپ پس از ورود به کاخ سفید، فرمان‌های اجرایی مختلفی را صادر کرده که نه‌تنها مسائل داخلی آمریکا بلکه کشورهای مختلف جهان از جمله کانادا، مکزیک، چین و اتحادیه اروپا را نیز هدف قرار داده است.
روزنامه «دِ آبزرور» افزوده است: «ترامپ که یک مجرم محکوم است، هر روز ثابت می‌کند که برای مقام بالایی که در آمریکا دارد، فردی مناسب نیست.» به گفته این رسانه، ترامپ عمدا در تلاش است تا پایه‌های دموکراسی آمریکایی را از بین ببرد.
این روزنامه با اشاره به تفکیک قوا، حقوق مدنی و… آزادی بیان و برابری در قانون تصریح کرده که ترامپ تهدیدی برای صلح، ثبات و رفاه جهانی است. این روزنامه به مقاومت محاکم قضایی آمریکا در برابر برخی اقدامات ترامپ اشاره کرده و نوشته است که چند قاضی نمی‌توانند به تنهایی در این نبرد دشوار و به سرعت در حال تکامل، پیروز شوند. در همین حال این روزنامه از انگلیس و سایر کشورهای غربی خواسته که موضع مشترکی را در برابر وضعیت کنونی و علیه دونالد ترامپ اتخاذ کنند.
* کارشناس بین‌المللی انرژی