ترجیح منافع بر عدالت

گروه جهان- انتشار گزارش محرمانه سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا درباره قتل جمال خاشقجی که در آن به صراحت بر نقش محمد بن‌سلمان ولیعهد عربستان به عنوان تایید‌کننده عملیات قتل یا دستگیری این روزنامه‌نگار مخالف دولت ریاض تاکید شده، تبعات مورد انتظار را برای شاهزاده قدرتمند دربار سعودی به همراه نداشت.
واشنگتن که بارها اعلام کرده مسائل حقوق بشری مبنای روابط تازه کاخ‌سفید با دیگر کشورها خواهد بود پس از انتشار این گزارش از وعده مجازات و تحریم سرمنشأ و یکی از عوامل اصلی قتل جمال خاشقجی سر باز زده است.
جو بایدن طی کارزار انتخاباتی وعده داده بود که بر سر ماجرای قتل روزنامه‌نگار ناراضی عربستانی کوتاه نخواهد آمد و با عاملان اصلی این جنایت برخورد خواهد کرد. این وعده درست زمانی که با انتشار گزارش محرمانه سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا موعد تحقق آن فرا رسید زیر سایه مهم جلوه دادن منافع استراتژیک ایالات متحده قرار گرفت و عملی نشد.
کاخ‌سفید غیر از محمد بن‌سلمان، ده‌ها مسوول و شخصیت سیاسی دخیل در ماجرای قتل جمال خاشقجی را در فهرست تحریم‌ها و مجازات‌های خود قرار داد و از تصمیم برای مجازات نکردن شاهزاده سعودی دفاع کرد.
ند پرایس سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در جریان یک کنفرانس خبری در واشنگتن تصمیم یادشده را این‌گونه توجیه کرد: «ما درصدد هستیم روابط با عربستان سعودی را ترمیم کنیم و در جایگاه صحیح و مناسبی قرار دهیم.»
این اظهارنظر به تعبیر تحلیلگران بدان معنی است که کاخ‌سفید به جای مجازات عامل اصلی جنایت انجام شده در کنسولگری عربستان در استانبول درصدد اعمال فشار به ریاض برای تغییر رویکرد نسبت به مسائل حقوق بشری و آزادی‌های سیاسی در داخل این کشور است.
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا سوال خبرنگاران درباره خلف وعده بایدن در منزوی کردن شهروندان سعودی که در قتل خاشقجی نقش داشته‌اند، این‌گونه توضیح داد: عربستان کشوری بسیار پرنفوذ و تاثیر‌گذار در جهان عرب به شمار می‌رود و این مساله غیرقابل انکار است. او در خصوص روابط تازه ایالات متحده با عربستان تصریح کرد: ما در این خصوص با مقامات سعودی صحبت کردیم و قصد داریم ضمن بازنگری در روابط چارچوب مشخصی را در این زمینه تعیین کنیم اما این به معنای گسست روابط نیست.
کاخ‌سفید رسما جمعه گذشته اعلام کرده بود که جدا از فهرست تحریم‌های اعمال‌شده ضدعاملان جنایت استانبول از تحریم یا مجازات‌های اساسی دیگر از جمله ضدمحمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی چشم‌پوشی می‌کند.
آسوشیتدپرس با انتشار گزارشی در این خصوص به قلم الن نایکمِیِر خبرنگار حوزه سیاست و امنیت ملی خود می‌نویسد: این مساله نشان داد که تصمیم‌‌گیری‌های دیپلماتیک در زمان‌های واقعی و مناسب چگونه با صحت و درستی مواضع اخلاقی مغایرت پیدا می‌کند.
در این گزارش تاکید شده که این معما در هیچ جا واضح‌تر از روابط پیچیده ایالات متحده با عربستان، غول نفتی جهان نیست که در آن ریاض به عنوان مشتری تسلیحاتی واشنگتن نقش یکی از متغیرهای اصلی را ایفا می‌کند. مقامات دولت جدید آمریکا در نهایت به این نتیجه رسیدند که منافع ایالات متحده بسیار مهم‌تر از قمار روی شاهزاده جوانی است که ممکن است برای دهه‌ها سکان هدایت عربستان را در دست داشته باشد.
نویسنده گزارش در ادامه تاکید می‌کند که این مساله با وعده انتخاباتی بایدن مبنی بر برخورد با رفتارهای مغایر با حقوق بشر حکومت عربستان و اینکه ریاض باید بهای این نوع رفتار‌ها را بپردازد، مغایرت دارد.
آنچه کاخ‌سفید از آن به عنوان کالیبره کردن روابط دولت پیشین و تحت ریاست ترامپ با عربستان نام می‌برد دقیقا همان مواضع عادی ایالات متحده پیش از دولت ترامپ است یعنی سرزنش کردن عربستان برای رعایت نکردن مسائل حقوق بشری و پرهیز از اینکه این مساله نگرانی‌‌هایی را در روابط دو کشور ایجاد کند.
دولت بایدن طی روزهای اخیر پس از مواجه شدن با انتقاد‌های شدید در خصوص مجازات نکردن بن‌سلمان از اقداماتی خبر داد که عموما دیگر افراد سطوح پایین‌تر و دخیل در پرونده قتل جمال خاشقجی را شامل می‌شود.
این اقدامات جدا از تحریم‌ و وضع محدودیت‌های صدور ویزا برای عاملان اصلی دخیل در قتل روزنامه‌نگار سعودی گروهی از نزدیکان بن‌سلمان موسوم به «یگان ببر» را دربرمی‌گیرد که به ادعای واشنگتن ناراضیان حکومت در خارج از کشور را شناسایی و مجازات می‌کردند.
نویسنده این گزارش تاکید دارد که با وضع این تحریم‌ها و اقدامات تنبیهی، زبان دولتمردان آمریکایی دیگر نرم‌تر از گذشته شده و مدام از منافع استراتژیک ایالات متحده سخن می‌گویند. مارک وارنر سناتور دموکرات در ایالت ویرجینیا و رییس کمیته اطلاعات در مجلس سنای آمریکا گفت که به شخصه موافق اعمال تحریم‌های بیشتر است اما به اعتقاد او باید روابط با عربستان را حفظ کرد. به گفته این سناتور دموکرات، عربستان یک قدرت منطقه‌ای است و سعودی‌ها برای حفظ فشار بر ایران به این کشور نیاز دارند.
سازمان ملل خواستار مجازات بن‌سلمان
اگنس کالامار گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در زمینه اعدام‌های خودسرانه از انفعال دولت جو بایدن در قبال ولیعهد عربستان ابراز نگرانی کرده و از رییس‌جمهوری جدید آمریکا خواسته محمد بن‌سلمان را به دلیل صدور دستور قتل جمال خاشقجی روزنامه‌نگار سعودی تحریم کند.
دولت آمریکا که تحت انتقاد شدید حامیان حقوق بشر است در پاسخ به انتقادها از عربستان خواسته گروه واکنش‌سریع خود را که در ارتباط با قتل خاشقجی تشکیل شده بود منحل و با اصلاحات ساختاری از تکرار عملیات اینچنینی علیه مخالفان جلوگیری کند.
جو بایدن برخلاف دونالد ترامپ که از انتشار گزارش سیا درباره قتل جمال خاشقجی خودداری کرد، این گزارش را هفته پیش منتشر کرد و به جز محمد بن‌سلمان، افراد کلیدی در حلقه اطراف او را تحریم کرد. در این گزارش، محمد بن‌سلمان ولیعهد قدرتمند عربستان آمر قتل روزنامه‌نگار منتقد سعودی معرفی شده است.
با وجود انتشار این گزارش از سوی کاخ‌سفید، اگنس کالامار گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد که در سال ۲۰۱۸ عربستان را به اعدام خودسرانه جمال خاشقجی متهم کرده بود حالا می‌گوید از عملکرد دولت جو بایدن سرخورده شده است. کالامار می‌گوید آنچه جو بایدن در کارزار انتخاباتی‌اش درباره حمایت از رسانه‌ها و آغاز دوره‌ای تازه در سیاست‌هایی بر پایه حقوق بشر گفت، با خودداری اکنون او از تحریم مردی که مسوول قتل جمال خاشقجی است، بسیار نگران‌کننده است. کالامار گفت اینکه فردی را مسوول معرفی کنی و بعد بگویی اقدامی نمی‌کنی، رفتار خطرناکی از سوی دولت آمریکا محسوب می‌شود.
خدیجه چنگیز نامزد خاشقجی که از زمان قتل او به دنبال پرونده این روزنامه‌نگار بوده نیز گفته است اگر محمدبن‌سلمان مجازات نشود پیام ابدی عدم مجازات محمدبن‌سلمان این خواهد بود که عامل اصلی قتل همیشه قسر در می‌رود. چنگیز گفته اجرا نشدن عدالت در این پرونده بزرگ‌ترین شرم انسانیت خواهد بود و از دولت آمریکا خواستار مجازات فوری ولیعهد عربستان شده است.
بررسی ممنوعیت فروش سلاح به عربستان
از طرفی یکی از سخنگوهای وزارت خارجه آمریکا گفت واشنگتن ممنوعیت کلی فروش سلاح به پادشاهی عربستان را وضع نمی‌کند. این تصمیم پس از انتشار یادداشت اطلاعاتی مرتبط با قتل خاشقجی به دستور بن‌سلمان و در بحبوحه جنگ در جریان عربستان در یمن گرفته شده است.
ادوارد پرایس سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفت: شورای امنیت ملی آمریکا روند ارزیابی انتقال تسلیحاتی به عربستان را در دست دارد. این راهی است که باید طی شود. آنها این مساله را به صورت موردی، مورد ارزیابی قرار می‌دهند.
او اضافه کرد: ما از وجود شبکه‌ای موسوم به نیروی واکنش‌سریع، واحدی در گارد سلطنتی سعودی آگاه هستیم که در انجام عملیات مقابله با مخالفان از جمله قتل جمال خاشقجی روزنامه‌نگار منتقد سعودی دست داشت. ما به عربستان تاکید داریم تا این گروه را منحل کرده و اصلاحات سیستماتیک و بنیادی انجام دهد. بر اساس گزارش موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک، بودجه نظامی عربستان در سال گذشته میلادی با ۵/۴۸ میلیارد دلار،‌ نهمین بودجه بزرگ نظامی جهان بوده است.
درخواست بلینکن از عربستان و حوثی‌ها
این در حالی است که وزیر خارجه آمریکا از عربستان خواست به جنگ داخلی یمن پایان دهد و به شورشیان حوثی پیام داد که در جهت کاستن از درگیری‌ها حرکت کنند. در یمن بحران انسانی بسیار وخیمی پدید آمده که جز با یاری‌های بین‌المللی قابل حل نیست.
آنتونی بلینکن وزیر خارجه ایالات متحده گفت که عربستان و دولت رسمی یمن مصمم هستند که به جنگ داخلی در این کشور پایان دهند. او از حوثی‌ها نیز خواست که در همین مسیر قدم بردارند.
بلینکن این اظهارات را پس از گفت‌وگو با مشاور خود تیم لندرکینگ بیان کرد. لندرکینگ به تازگی در ماموریتی رسمی برای بررسی وضعیت یمن به این کشور سفر کرده است. بلینکن در کنفرانس سازمان ملل برای گردآوری کمک‌های انسانی که دوشنبه گذشته به صورت مجازی برگزار شد، برای یمن گفت: سران عربستان و دولت جمهوری یمن مصمم هستند که راه‌حلی برای کشمکش پیدا کنند. از حوثیان می‌خواهیم که آنها هم این تعهد را قبول کنند. نخستین گام ضروری این است که آنها به حملات خود به مأرب پایان دهند.