ترکیه در دوراهی ناتو

مژده کلهر- هالوک گورگون رییس صنعت دفاعی ترکیه، در سخنرانی خود در «کنفرانس استراتژی‌های جهانی در صنعت دفاع و هوانوردی» که در آنتالیا برگزار شد، اعلام کرد: «اداره ناتو» در دستور کار آنها قرار دارد. خبرگزاری آناتولی در تاریخ ۱۸ فوریه ۲۰۲۴ نوشته بود: «گورگون با اشاره به اینکه چهارمین و مهم‌ترین موضوع، ریاست ناتو است که در چارچوب ریاست‌جمهوری پیشنهاد شده است، گفت ما در کوتاه‌مدت گامی سازمانی در این زمینه خواهیم برداشت و ساختار خود را بر این اساس شکل خواهیم داد. اداره بازسازی‌شده ما همچنین بر روابط و فعالیت‌های اتحادیه اروپا، سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD)، سازمان ملل و OCCAR نظارت خواهد کرد.»

ناتو در برابر صنعت دفاعی مستقل

از این متن نمی‌توان فهمید که چنین اداره‌ای برای چه هدفی افتتاح می‌شود؟ به فرض هدف آنها فروش محصولات صنایع دفاعی به کشورهای ناتو است. حتی در آن صورت، آیا نیاز به یک اداره ناتو در ریاست صنایع دفاعی وجود دارد؟ البته که نه.

گشایش یک اداره ناتو در ریاست صنایع دفاعی خلاف فلسفه تاسیس ریاست صنایع دفاعی است، زیرا ریاست صنایع دفاعی اواخر سال ۱۹۸۵ به عنوان «اداره توسعه و پشتیبانی صنایع دفاعی» در وزارت دفاع ملی ترکیه آغاز به کار کرد. در سال ۱۹۸۹ به معاونت صنایع دفاع تبدیل، در سال ۲۰۱۷ به ریاست‌جمهوری وابسته و در سال ۲۰۱۸ به ریاست صنایع دفاع تبدیل شد. پس چرا تا سال ۱۹۸۵ موضوع «توسعه و حمایت صنایع دفاعی» در دستور کار ترکیه قرار نگرفت؟ زیرا این کار به آمریکا و ناتو سپرده شده بود: «شما الان در ناتو هستید، نیازی نیست برای توسعه صنایع دفاعی بیهوده تلاش کنید، ما بهترین‌ها را به شما خواهیم فروخت.»

به یک معنا، ناتو قبلا سازمانی بود که کشورهای عضو را مجبور به استفاده از تسلیحات آمریکایی تحت عنوان «استاندارد ناتو» می‌کرد و آنها را از توسعه صنایع دفاعی مستقل بازمی‌داشت. (این مساله حتی امروز هم صادق است. اروپا خواهان بازدارندگی هسته‌ای مستقل خود است، اما استولتنبرگ دبیرکل ناتو از طرف ایالات متحده به این موضوع اعتراض می‌کند و می‌گوید: این کار ناتو را تضعیف می‌کند، بازدارندگی هسته‌ای ناتو کافی است).

آسلسان، ‌هاولسان، روکتسان و صنایع دفاعی

اگر «صنایع دفاعی» از سال ۱۹۵۲ که ترکیه وارد ناتو شد به آمریکا و ناتو منتقل شد، چرا در سال ۱۹۸۵ به «توسعه و حمایت صنایع دفاعی» نیاز بود؟ چراکه در نیمه دوم دهه ۷۰ مشاهده شد وقتی به آمریکا/ناتو «وابسته» می‌شوی چه اتفاقی می‌افتد! آمریکا به دلیل عملیات صلح قبرس، ترکیه را تحریم نظامی کرد، قطعات یدکی و مهمات تهیه نکرد و نیروهای مسلح ترکیه را تضعیف کرد. بنیاد نیروهای مسلح ترکیه آسلسان را در سال ۱۹۷۵ و هاولسان را در سال ۱۹۸۲ پس از تحریم ایالات متحده تاسیس کرد.‌ «اداره توسعه و پشتیبانی صنایع دفاعی» که امروزه به نام ریاست صنایع دفاعی شناخته می‌شود، روی این دو پله مستقل و ملی در سال ۱۹۸۵ بنا شد. در واقع، سه سال بعد، در سال ۱۹۸۸، روکتسان متولد شد.

لنگر ۱۶-F

ایالات متحده‌۳۵-‌Fهایی را که ترکیه برایشان هزینه کرده بود مصادره کرد و پول را پس نداد. این بار برای صرفه‌جویی در هزینه اقدام به خرید ۱۶-F کرد. آمریکا برای این امر تمام تلاش خود را کرد و شروطی به ویژه تصویب عضویت سوئد در ناتو را تحمیل کرد، در حالی که دولت اردوغان سعی کرد این وضعیت وخیم را یک موفقیت تلقی کند. به طوری که اردوغان در صحبت‌های تبلیغاتی‌اش گفته بود: «‌‌۱۶-Fهایی که آمریکا گفته بود به ما نمی‌دهد چطور به دست ما رسیده است؟»

توسعه صنعت دفاعی در ترکیه ناشی از تلاش ترکیه برای ترسیم یک مسیر مستقل و ملی در برابر تحریم آمریکا/ناتو است. اکنون ایجاد «اداره ناتو» در نهادی که برخلاف آن مسیر ساخته شده، با فلسفه کار، هدف و تلاش ۴۰ ساله مغایرت دارد.

لازم به ذکر است این موضوع در روز «جشن» هفتادودومین سالگرد ورود ترکیه به ناتو به اطلاع عموم رسیده است. بارها پرسیده شده است چرا ایالات متحده این بار فروش اف-۱۶هایی را که ۴۰ سال است به ترکیه می‌فروشد، به تعویق انداخته است؟ آیا این فروش صرفا شرط تایید عضویت سوئد در ناتو بود؟ شاید هم فروش ۱۶-F فقط فروش ۱۶-F نیست، بلکه ابزاری برای لنگر انداختن ترکیه در اقیانوس اطلس است؟