ترکیه و تغییر قدرت از غرب به شرق

گروه بین‌الملل – مژده کلهر- باریش دوستر از روزنامه‌نگاران و تحلیلگران اپوزیسیون دولت اردوغان در مقاله‌ای با رویکرد تغییر قدرت از غرب به شرق و جایگاه ترکیه در این تغییر می‌نویسد: جنگ روسیه و اوکراین ۱۱ ماه را پشت سر گذاشته است. هیچ نشانه‌ای از پایان جنگ به این زودی‌ها وجود ندارد. در این روند دیدیم که تحریم‌های آمریکا علیه روسیه با همراهی هم‌پیمانان اروپایی‌اش، آنچنان که می‌توانست خواسته‌ها را برآورده نکرد.
شاهد بوده‌ایم که شرکت‌های تسلیحاتی آمریکایی با خواسته‌های جدید به دستاوردهای بزرگی دست می‌یابند. شاهد بوده‌ایم که ناتو- وسیله حمله و اشغال امپریالیسم آمریکا- با عضویت سوئد و فنلاند، گامی در جهت توسعه برداشت. در غرب، در جبهه اقیانوس اطلس وضعیت از این قرار است.
حال وضعیت در شرق و در اوراسیا چگونه است؟ با وجود همه تحریم‌ها، روسیه عقب‌نشینی نکرد و زمانی که تقاضای غرب کاهش یافت، روسیه بازارهای جدیدی را در شرق پیدا کرد تا انرژی خود را به آنها بفروشد. اقتصادش سقوط نکرد. حتی بانک مرکزی روسیه گزارش داد بخش بانکی این کشور با وجود تحریم‌های گسترده، سال ۲۰۲۲ را با سود ۲۰۳ میلیارد روبلی بسته است.
در چین که سال ۲۰۲۲ را با نرخ رشد ۳ درصدی بسته، در مصرف داخلی، بخش خرده‌فروشی و فروش خودرو افزایش وجود دارد. علاوه بر این، در ابتکار یک کمربند و یک جاده، که ۱۰ سال پیش در سال ۲۰۱۳ آغاز شد، چین با وجود همه مخالفت‌های ایالات‌متحده، راهی طولانی پیمود. ۴۰ درصد از جمعیت جهان در بیش از ۱۴۰ کشور در محدوده جاده کمربندی زندگی می‌کنند. بیش از یک‌سوم تولید ناخالص داخلی جهان نیز در آنجا وجود دارد.
این بدان معناست که ایالات‌متحده خواهان این تحولات نیست؛ اینکه مرکز قدرت و وزن قدرت از غرب به شرق در حال تغییر است. در این شرایط ترکیه چقدر این تحولات را رصد می‌کند؟ تا چه حد در حال آماده شدن است؟ آیا احزاب سیاسی، بوروکراسی، دانشگاه، دنیای تجارت، رسانه‌ها، اتاق‌های فکر اتاق‌های حرفه‌ای این تغییر در جهان را دنبال می‌کنند؟ آمادگی‌های فکری، علمی، سیاسی و بوروکراتیک در این زمینه چیست؟ آیا از نظر کمی و کیفی افزایش چشمگیری دارد؟
متاسفانه پاسخ مثبت به این سوالات دشوار است. از آنجا که سیاست ترکیه بیش از حد بر تحولات داخلی متمرکز است، در تجزیه و تحلیل دنیا هم نمی‌تواند فراتر از بینش‌های آتلانتیک از دوره جنگ سرد پیش رود.
ترکیه که از نظر انرژی کاملا به کشورهای خارجی وابسته است، تفاوت بین واردات و صادراتش بیش از ۱۱۰ میلیارد دلار است، یعنی کسری تجارت خارجی زیادی دارد و به دلیل قبض بالای انرژی، کسری حساب جاری بالایی هم دارد، نه تنها برای تغییر قدرت در سیاست خارجی آماده نیست، بلکه از فرصت‌های اقتصادی این وضعیت نیز استفاده نمی‌کند.
ترکیه که به دلیل عضویت غیرممکن در اتحادیه اروپا زمان و انرژی زیادی را از دست داده، انتظارات غیرضروری زیادی دارد و در مورد ضروری‌ترین مسائل هم امتیاز می‌دهد. ترکیه- ‌چه حکومتش و چه اپوزیسیونش- از آنجا که هرگز نتوانسته دیدگاه خود را نسبت به ناتو عوض کندک، نمی‌تواند اقدامات قاطع و شجاعانه انجام دهد. در واقع این مساله که نه تنها در بوروکراسی غیرنظامی و جریان اصلی سیاست، بلکه در دانشگاه و در میان روشنفکران هم بسیار قوی است، مانع از آن می‌شود که این موضوع حتی در یک بستر بحث سالم، محرک و قوی مطرح شود. بالاخره این کم‌عمقی، بی‌برنامگی و ترس شعورها را کور کرده و ملت را احاطه می‌کند.