تشدید کسری نقدینگی در بانک‌ها

بانک مرکزی درحالی نرخ سود بازار بین‌بانکی را به ۰۱/۲۳ درصد رسانده است که به گفته کارشناسان کسری نقدینگی بانک‌ها در پی خروج سپرده‌ها و جذب آن در سایر بازارها زمینه‌ساز افزایش نرخ این نوع سود شده است.
به گزارش بازار، آشفتگی در بازارهای سرمایه‌گذاری نظیر نرخ پایین سود بانکی، رشد نرخ بازار سود بین‌بانکی، نوسان در بازار سرمایه، تاخت و تاز قیمت‌ها در بازار سکه و ارز، رشد سرسام‌آور قیمت خودرو و مسکن این روزها همه را کلافه و سردرگم کرده است، موضوعی که باعث شده تا بازار سفته‌بازی برای افراد ریسک‌پذیر داغ باشد و خیلی‌ها در این شرایط با خروج سپرده‌های خود از بانک‌ها به دلیل وجود فاصله عمیق نرخ سود بانکی ۲۲ و نیم درصدی در مقابل تورم حدود ۵۰ درصدی روانه بازارهای غیررسمی برای خرید ارز، سکه و… شوند تا ارزش سرمایه‌هایشان از گزند تورم فزاینده در امان ماند.
اقدامی که بخش عمده آن به دلیل اجرای سیاست بی‌تاثیر تغییر نرخ سود بانکی به خصوص کاهش نرخ سود سپردهای کوتاه‌مدت بود که زمینه خروج سپرده‌ها را از برخی بانک‌ها فراهم کرده است.
منابع بانک‌ها کم شد
حال با توجه به کاهش منابع بانک‌ها در پی افت شدید سپرده‌گذاری همراه با خروج سپرده‌ها از سیستم بانکی، بنابراین نیاز خیلی از بانک‌ها این روزها به نقدینگی بیشتر شده است. چنین موضوعی موجب شده تا بانک‌ها بعضا برای تامین نقدینگی مورد نیاز خود از بانک‌های دارای بنیه قوی مالی، پول را با نرخ سود بیش از ۲۳ درصد بگیرند، رقمی که البته فراتر از نرخ سود بانکی است که بانک مرکزی آن را چندی پیش به‌صورت رسمی اعلام کرد.
طبق گزارش‌های موجود نرخ سود بین‌بانکی در کشور طی ۵ ماه اخیر با حدود ۳ درصد رشد همراه شده است، به‌طوری که این نرخ در اواخر شهریور ۸۶/۲۰ و در انتهای آذرماه این رقم به ۱/۲۱ همچنین در بهمن‌ماه به ۵۴/۲۲ و در نهایت اکنون به ۱/۲۳ درصد رسیده است. افزایش نرخی که بیانگر نیاز سیستم بانکی به نقدینگی بوده است و معلوم نیست با چنین وضعیتی رقم نرخ سود بازار بین‌بانکی در ماه‌های آینده چه عددی باشد. حال بانک مرکزی در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرده نرخ سود بازار بین‌بانکی با رشد ۴۷/۰ درصدی نسبت به آخرین نرخ هفتگی به ۰۱/۲۳ درصد رسیده است. البته نرخ سود در بازار بین‌بانکی از ۳۰ آذرماه به سطح ۲۱ درصدی ورود کرده و همچنان روند صعودی را تاکنون حفظ کرده است.
استقراض بانک‌ها از یکدیگر
کامران ندری، کارشناس اقتصادی و معاون سابق پژوهشی پژوهشکده پولی و بانکی رشد نرخ سود در بازار بین‌بانکی را ناشی از افت منابع بانک‌ها عنوان کرد و اظهار داشت: افزایش نرخ سود بین‌بانکی نشان از کسری میزان نقدینگی بانک‌ها دارد که معمولا به دلیل خروج سپرده‌ها و کاهش میزان سپرده‌گذاری در بانک‌ها اتفاق می‌افتد. در چنین شرایطی بانک‌ها به ناچار برای تامین نیازهای ضروری خود به نقدینگی مجبور می‌شوند تعاملات بین‌بانکی خود را در راستای تامین منابع بیشتر کنند.
وی با بیان اینکه بخش عمده منابع بانکی در پی رشد نرخ تورم از بانک‌ها خارج و جذب بازارهایی چون سکه، ارز و سهام شده است، افزود: پیش‌بینی‌ها حاکی از این است که نرخ سود بازار بین‌بانکی طی ماه‌های آینده بیش از رقم جدید (‌۲۳ درصد) نیز بشود چرا که نرخ سود بانکی اکنون رقم جذابی نیست که سپرده‌گذاران بخواهند سرمایه‌های خود را در بانک نگه دارند یا اینکه منابع جدیدی در قالب سپرده‌گذاری جذب بانک‌ها شود. علاوه بر این شرایط به گونه‌ای است که بخش عمده سپرده‌گذاران با سررسید قراردادها خواهان پول‌های خود از سیستم بانکی هستند و بانک‌ها نیز برای اینکه بتوانند به تعهدات خود در این زمینه عمل کنند مجبور خواهند شد به هر قیمتی نقدینگی لازم را از بانک‌های دیگر با پرداخت سود مشخص به آنها تهیه کنند.
افزایش بی‌تاثیر نرخ سود بانکی در نگهداری سپرده‌ها
این کارشناس بانکی خاطرنشان کرد: تغییر نرخ سود بانکی و رسیدن رقم این شاخص به ۲۲ و نیم درصد تاثیری بر ایجاد انگیزه برای سپرده‌گذاران بانکی به جای نگذاشت، البته خیلی از سرمایه‌گذاران در پی اظهارات مسوولان نسبت به افزایش نرخ سود بانکی منتظر رقم جذاب بالای ۲۵ درصد بودند اما از آنجا که تعیین نرخ سود بانکی حتی کمتر از نصف نرخ تورم در نظر گرفته شد، بنابراین سیاست نرخ سود بانکی نه تنها منجر به جمع‌آوری نقدینگی از بازارهای موازی نشد بلکه سرمایه‌ها را نیز تا حدی از بانک فراری داد.
ندری اضافه کرد: این روزها رشد نرخ تورم درکنار آشفتگی قیمت‌ها در بازار ارز و سکه زمینه‌ساز هجوم سرمایه‌گذاران به این بازارها شده که ضروری است تصمیم‌گیران اقتصادی به خصوص مدیران بانک مرکزی در این شرایط حساس هر سریع‌تر با اقدامات اصولی مانع از رشد قیمت‌ها در چنین بازارهای شوند، زیرا سودی که هم‌اکنون در بازارهای موازی و غیررسمی است در بازارهای رسمی نظیر بازار پول و… وجود ندارد و این موضوع باعث خروج سپرده‌ها از سیستم بانکی شده است.
نقدینگی نباید در یک بازار جمع شود
حجت‌الله فرزانی، دیگر کارشناس بانکی نیز درباره علت افزایش نرخ سود بازار بین‌بانکی گفت: رسیدن نرخ سود بین‌بانکی رویکردی معمولی و متداول بوده و در تعاملات بین‌بانکی رقم این نوع نرخ معمولا به مراتب فراتر از نرخ مشخص سود بانکی است. البته عقیده برخی این است که این روزها به دلیل فعال بودن بازارهای موازی چون ارز، سکه و سهام منابع از بانک‌ها خارج می‌شود، اما باید گفت انجام هرگونه فعالیت اقتصادی با گردش مالی که صورت می‌گیرد در نهایت منجر به ورود و خروج پول به سیستم بانکی خواهد شد. در چنین شرایطی گردش پول کماکان در سیستم بانکی وجود دارد و در این فرآیند ترکیب پول است که تغییر می‌کند.
وی اظهار داشت: البته برخی سپرده‌گذاران در موقع سررسید قراردادهای خود وقتی می‌بینند بازار جذابی غیر از بانک وجود دارد، پول‌های خود را از بانک خارج و اقدام به معامله در بازارهای سودآور می‌کنند. از طرفی نیز خیلی‌ها در سرمایه‌گذاری در بانک‌ها سپرده‌های کوتاه‌مدتی دارند که با رونق سایر بازارهای سرمایه‌گذاری آن را به آن بازارها می‌برند. با این وجود مسوولان باید با برنامه‌ریزی طوری عمل کنند که بازارهای سرمایه‌گذاری دچار آشفتگی و نوسان نشود تا نقدینگی در یک بازار جمع شود. بنا به این گزارش، نرخ سود بازار بین‌بانکی طی ۵ ماه اخیر با رشد مواجه بوده است. به‌طوری که در اواخر شهریور این نرخ به ۸۶/۲۰ و در انتهای آذرماه این رقم به ۱/۲۱، در بهمن‌ماه به ۵۴/۲۲ و در نهایت اکنون به ۱/۲۳ درصد رسیده است. حال معلوم نیست که چنین نرخی در ماه‌های آینده به چه رقمی برسد.