تضمین بازدهی در صندوق‌های اهرمی

احمد اشتیاقی*- سازمان بورس به تازگی کلیات اساسنامه و امیدنامه «صندوق‌های سرمایه‌گذاری اهرمی» را به تصویب رسانده و جزئیات آن را برای اخذ نظرات کارشناسان ارائه کرده است. گفته می‌شود این نخستین نوع صندوق سرمایه‌گذاری خواهد بود که همزمان از هر دو سازوکار صدور و ابطال و بورس‌ها جهت سرمایه‌گذاری و انتقال مالکیت واحدهای سرمایه‌‌گذاری بهره می‌گیرد. اما کارکرد این نوع جدید از صندوق‌های سرمایه‌گذاری به زبان ساده چیست؟ بر اساس آنچه که از جزئیات نحوه عملکرد صندوق‌های اهرمی منتشر شده قرار است حداقل و حداکثر بازدهی برای سرمایه‌گذاران عادی در این صندوق‌ها تعریف شود که بدین ترتیب سهامداران ریسک‌پذیر نیز در این صندوق‌ها جذب شوند.
چنین رویکردی باعث می‌شود افراد ریسک‌گریزی که حاضر نیستند در صندوق‌های سهامی با ریسک‌های بالا، سرمایه‌گذاری کنند تمایل بیشتری برای ورود به این صندوق‌ها پیدا کنند. به عنوان مثال در قرارداد میان صندوق و سرمایه‌گذار، برای بازدهی حداقل ۱۰ درصدی و حداکثر ۴۰ درصدی به افراد تضمین داده می‌شود. وقتی کف و سقف بازدهی صندوق برای سرمایه‌گذار بسته می‌شود فرد با اطمینان خاطر وارد این نوع از سرمایه‌گذاری می‌شود زیرا اطمینان دارد که در هر شرایطی زیان نخواهد کرد. این اعداد البته بر اساس امیدنامه هر صندوق اهرمی متغیر خواهد بود و بنابر میزان بازدهی و نه ریسک، توافق میان صندوق و سرمایه‌گذار انجام می‌شود. اما سوال اینجاست که کف بازدهی چگونه تضمین می‌شود؟ باید گفت که نکته مهم این صندوق‌ها که در توضیحات مدیران سازمان بورس هم به آن اشاره شده است، در همین بخش نهفته است. به عبارت دیگر «پذیرش همزمان سهامداران ریسک‌پذیر و ریسک‌گریز» سبب می‌شود تا ریسک پذیرها به عنوان سهامداران ممتاز در این صندوق‌ها حداقل بازدهی را برای سهامداران عادی (ریسک‌گریزها) تضمین کنند. در واقع یک‌سری از سهامداران به صندوق‌های اهرمی وارد می‌شوند که یونیت‌های ممتاز را خریداری می‌کنند و به عنوان سرمایه‌گذار ریسک‌پذیر این صندوق‌ها شناخته می‌شوند. در مقابل، افرادی که یونیت‌های عادی را خریداری کنند به عنوان سهامداران ریسک‌گریز شناخته می‌شوند. یعنی ما در یک صندوق همزمان می‌توانیم سهامداران ریسک‌پذیر و ریسک‌گریز‌ را جذب کنیم. در واقع کف بازدهی برای عادی‌ها تضمین شده است و خریداران واحدهای ممتاز هم با ریسک‌پذیری بیشتر در این صندوق‌ها ورود می‌کنند. در این میان اگر بازدهی صندوق پایین‌تر از قرار بازدهی تضمین شده باشد از محل سرمایه‌گذاری ممتازها ضرر عادی‌ها که با تضمین سود وارد صندوق شده‌اند جبران می‌شود. متقابلا اگر بازدهی از سقف معین هم بیشتر شود به سهامداران ممتاز تعلق دارد. در واقع صندوق اهرمی تازه معرفی شده سازمان بورس، نوعی صندوق ترکیبی است که هم افراد ریسک‌پذیر و هم افراد ریسک‌گریز را جذب می‌کند. مشخصه مثبت دیگری که در این صندوق‌ها وجود دارد این است که افرادی که سهامدار عادی هستند از طریق ابطال وارد صندوق می‌شوند و افرادی که سهامدار ممتاز هستند از طریق سامانه فرابورس و بورس وارد می‌شوند. به عبارت دیگر، سهام ممتاز قابلیت خرید و فروش روی سامانه کارگزاری‌ها را دارد. این اتفاق مثبت همزمان می‌تواند دو طیف را در یک صندوق جمع کند که به واسطه آن می‌توانیم منابعی را از بازار سرمایه جمع‌آوری کنیم و دارندگان سهام عادی و ممتاز در کنار یکدیگر، سرمایه صندوق را تامین می‌کنند. در همین حال باید به تفاوت این صندوق‌ها با صندوق‌های پیشین اشاره کرد؛ کسانی که واحد‌های صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک را می‌خریدند هیچ‌گونه کف بازدهی برای آنها تضمین نمی‌شد و احتمال زیان هم داشتند. حالا اما در این صندوق جدید کف بازدهی تضمین می‌شود و فرد اطمینان دارد که در هر صورت در سرمایه‌گذاری در صندوق‌های اهرمی زیان نمی‌کند. در همین حال احتمال بازدهی بیش از ۲۰ درصدی- که در حال حاضر صندوق‌های با درآمد ثابت می‌دهند- برای سرمایه‌گذار وجود دارد و اگر بازار سرمایه وضعیت خوبی داشته باشد بر اساس سقف معین شده در صندوق اهرمی مورد نظر فرد، بازدهی بیشتری کسب می‌شود. در واقع صندوق‌های اهرمی این خاصیت مثبت را دارد که به جای بازدهی تضمین شده ۱۸ درصدی مثلا کف تضمین شده کاهش یابد اما این احتمال و شانس ایجاد شود که بازدهی سرمایه‌گذاری، حتی تا ۴۰ درصد هم بالا برود. بدین ترتیب طیفی از سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز جذب این صندوق‌ها می‌شوند. در همین حال، یک سری از افراد ریسک‌پذیر هم که پیش‌بینی می‌کنند بازار سرمایه بازدهی بالایی خواهد داشت کف و سقف مازاد سود و زیان را می‌پذیرند اما در مقابل، تضمین می‌دهند که زیان سهامدار عادی را تضمین کنند.
* تحلیلگر بازار سرمایه