تعارض بازار سرمایه ایران با حقیقت اقتصاد

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی گفت: وقتی از هر زاویه‌ای به مساله بورس در ایران نگاه می‌کنیم حیاتی‌ترین نکته این است که روندهای رخ داده در بازار سرمایه ایران در تمام دوره‌های تاریخی در بخش اعظم با روند بخش حقیقی اقتصاد تعارض دارد. فرشاد مومنی بیان کرد: کارآمدترین نگاه به مساله بورس نگاه از سطح توسعه است به طوری که در مناسبات رانتی اساس بقا و استمرار مناسبات عدم شفافیت است و در واقع در اینجا آمیزه‌ای از ناکارآمدی و عدم شفافیت و فساد را هم را لازم است وارد تحلیل کنیم.
ناتوانی بازار از ارتقای تولید
این اقتصاددان در نشست اقتصادی آنلاین «بررسی سیاست‌های اثرگذار بر تلاطم بازار سرمایه» که در اتاق بازرگانی فارس برگزار شد، تصریح کرد: بورس در همه جای دنیا به عنوان شاخص کل اقتصاد است اما در ایران این‌گونه نیست و تنها از منظر اقتصاد سیاسی می‌توان به آن نگاه کرد. وی افزود: این بدان معناست که زمانی که نسبت جاری بازار سرمایه به تولید ناخالص داخلی ایران در پایان مهر ماه ۹۹ با پایان مهر ماه ۹۶ مقایسه شود، مشاهده می‌شود که در این بازه ارزش ریالی هشت برابر شده اما ارزش دلاری تولید ناخالص داخلی ایران با ۷۳ درصد کاهش از رقمی حدود ۳۶۳ میلیارد دلار به حدود ۹۹ میلیارد دلار رسیده و تحولات ارزشGDP در این دوره سه ساله که با تحولات ارزش بورس و فرابورس مورد مقایسه قرار می‌گیرد در می‌یابیم که ارزش دلاری بازار سرمایه در حدود ۱۱۴ درصد افزایش داشته است. به گزارش ایسنا، این استاد دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: این آمارها نشان دهنده این است که تحولات بازار سرمایه ارتباطی با بخش حقیقی اقتصاد ندارد و این بازار قادر به ارتقای تولید و افزایش بهره‌وری نیست.
بزرگ‌ترین جهش‌های بورس در بدترین حالت اقتصاد
مومنی عنوان کرد: در ایران تجربه ثابت کرده که بزرگ‌ترین جهش‌ها در بازار سرمایه در زمانی اتفاق می‌افتد که اقتصاد در بدترین حالت‌ قرار دارد که این موضوع باید از منظر اقتصاد سیاسی مورد بررسی قرار گیرد. او خاطرنشان کرد: طی ۱۰ سال گذشته حدود ۶۰ درصد کل ارزش بورس به شش رشته پتروشیمی‌ها، بانک‌ها، فلزات اساسی، مخابرات، استخراج کانی‌های فلزی و فراورده‌های نفتی تعلق دارد و داده دیگر مبنی بر سیاستگذاری اقتصاد سیاسی در بازار سرمایه ایران این است که بین سال‌های ۸۷ تا ۹۳ کل اندازه بورس ایران ۶/۳ برابر و در عین حال پتروشیمی‌ها ۲۸/۵ برابر و اندازه بانک‌ها ۱۰ برابر شده است.
تولید توسعه‌گرا در محاق
مومنی افزود: داده مهم دیگر در ۱۰ سال گذشته این ا‌ست که در حالی که سهم کل صنعت و معدن از تشکیل سرمایه ثابت ناخالص داخلی از حدود ۱۸ درصد به نزدیک به نصف تنزل پیدا کرده ۷۰ درصد کل سرمایه گذاری‌ها در بخش صنعت و معدن به چهار حوزه تخصیص گرفته که ویژگی مشترک هر چهارتای اینها ذیل عنوان فعالیت‌های رانتی معدنی و شامل صنعت پالایشگاهی، صنعت شیمیایی پتروشیمی، صنایع کانی‌های فلزی و فلزات اساسی است. او ادامه داد: در ایران تولید توسعه‌گرا تا حد زیادی به محاق رفته و به محملی برای کسب رانت بدل شده و از سوی دیگر برآیندهای تصمیم‌گیری و تخصیص منابع به تسخیر گروه‌های غیرمولد در آمده است.
بازار سرمایه پوششی برای کسری‌های مالی
مومنی بیان کرد: فراز و فرودهای بازار سرمایه ابزاری برای پوشش‌های کوته نگرانه کسری‌های مالی به قیمت تبدیل کردن اقتصاد ایران به یک سالن بازی است و آنچه باید انجام دهیم این است که تصویر واقعی از شرایط کنونی اقتصادی اجتماعی ایران را ترسیم کرده و راه‌های برون‌رفت را با توجه به موارد بودجه ۱۴۰۰ احصا کنیم.
این استاد دانشگاه گفت: نکته مهم در رابطه با مسائل جاری ایران این است که بازار سرمایه تنها کانون بحرانی این اقتصاد نیست و متاسفانه بدترین کانون بحران هم نیست.