تغییراتی که پس از سال‌ها مذاکره خواهیم دید

گروه ایران- محمدرضا زمانی: پس از مدت‌ها مذاکره و نشست‌های پی‌درپی در موضوع هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، اینک همه در انتظار تایید نهایی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) توسط مجلس شورای اسلامی ایران و کنکره آمریکا هستند. تاییدی که بسیاری معتقدند نمی‌تواند صورت نگیرد چراکه تهران مصمم به تنش زدایی از عرصه بین‌الملل خود است و هر گونه عدم تایید این توافق توسط واشنگتن نیز منجر به بی‌اعتباری قراردادهای بین‌المللی کشورهای قدرتمند دنیا و در راس آن بی‌اعتباری سیاسی ایالات متحده آمریکا در سطح جهانی خواهد شد. آنچه می‌تواند بیش از پیش مورد توجه و تحلیل قرار گیرد تغییری در ساختارها، مناسبات و کنش‌های سیاسی کشورهای اصلی در این توافق است. توافقی که پس از ۱۲ سال مذاکره و بحث حاصل شود، قطعا می‌تواند شکل دیگری از روابط سیاسی میان کشورهای طرف مذاکره را ظاهر کند. شاید بهتر باشد به چند مورد از این تغییر رویکرد‌ها و مناسبات سیاسی بین‌المللی نگاهی اجمالی داشت.
گفت‌وگوی دوساختار
گفت‌وگویی که ایران و همه جهان، چندین سال درگیر آن بود، در واقع نوعی سازش میان دو ساختار سیاسی و فکری است، سازشی که با حد وسط قرار دادن تعقل و خرد جمعی (یعنی همان گفت‌وگویی که صورت گرفت) پدید آمد. به‌طور معمول گفت‌وگوها زمانی صورت می‌گیرند که در ابتدا دو فکر و ساختار مختلف به هم برخورد کنند و اختلاف نظری بینشان پیش بیاید؛ ایران و آمریکا نمونه بارز همین امر هستند. در ابتدا با موارد اختلافی بحثشان آغاز شد، مواردی شامل اعتقادات دینی و ایدئولوژیک و… اساسا محور مباحث آغازکنندگان این بحث بود. هر دو ساختار (جمهوری اسلامی ایران و کشورهای غرب) پس از چندین سال اختلاف، به امور و داشته‌های مشترکشان پرداختند و سعی کردند بر آن چیزهایی که لااقل اشتراک دارند، با هم به گفت‌وگو و نوعی صلح دست یابند و درست در همین لحظه بود که توافقی میانشان آغاز شد؛ توافقی که از اتفاقات زیاد دیگری نیز خبر می‌دهد، اتفاقاتی که هر یک در آینده به جای خود مهم خواهد بود. در زیر چند نمونه از این اتفاقات می‌آید.
قطب منطقه
آنچه مدت‌هاست در رسانه‌های داخلی و خارجی به کرار به آن اشاره می‌شود، تثبیت بیش از پیش جمهوری اسلامی ایران پس از اتمام تاییدات برنامه جامع اقدام مشترک در کل جهان است. این توافق، ایران را به سمت احقاق حقوق خود و کشور‌های منطقه سوق خواهد داد. این روشن است که جمهوری اسلامی انزوای گذشته را از دست می‌دهد و بهتر به اصلاح بسیاری از امور در منطقه خواهد پرداخت. واکنش سیاسیون کشورهای دنیا و بالاخص حواشی خلیج فارس و خاورمیانه، نشانه‌هایی از دستیابی کشورمان به ظهور تازه‌ای در عرصه سیاسی است. ایران پس از تایید نهایی برجام، مطمئنا به امکانات سیاسی بیشتری دست خواهد یافت که هر کدام با توجه به وضعیت ژئوپلتیکی جمهوری اسلامی، این سرزمین را به نوعی در منطقه قطب خواهد کرد و به معنایی نوستالژیک، می‌توان ایران را در آینده‌ای نزدیک، «قطب منطقه» خطاب کرد.
ترسناک نیست
موضوع دیگری که نباید از آن چشم پوشید، تغییر چهره جمهوری اسلامی ایران و به تبع آن حکومت دینی در اذهان عمومی جهان است که می‌توان آن را یکی از بزرگ‌ترین دستاورد‌های حاصل از مذاکرات اخیر دیپلمات‌های ایرانی دانست؛ دستاوردی که شاید به طور کوتاه‌مدت و مستقیم برای ساختار سیاسی کشورمان مفید فایده واقع نشود اما قطعا در بلندمدت می‌تواند عامل موثری برای ارتباط هرچه بیشتر میان ایران و مردم دنیا قرار گیرد. افکار عمومی دنیا سال‌ها در رسانه‌ها شاهد دیالوگ و نشست‌های کشورهای بزرگ با جمهوری اسلامی ایران بودند و همین به درازا کشیدن مذاکرات، نشان از آرام و اهل گفت‌وگو بودن مدیریت تهران در پیگیری احقاق حقوق مردمش است؛ این یعنی مردم دنیا آگاه باشید که ایران (شامل حاکمیت، دولت و ملت) ترسناک نیست.
هژمونی منطقه‌ای
پس از تثبیت ساختار سیاسی نزد سیاسیون کشورهای قدرتمند و به تبع آن تغییر در وجهه سیاسی، فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران در اذهان مردم جهان، قطعا شاهد تمایلی بیش از گذشته به آیین اسلام خواهیم بود؛ دینی که معتقدان به آن پای میز مذاکرات غربیان نشستند و رو در رو با آنها به مذاکره پرداختند. تمایلی که محصول دیگری از گفت‌وگو و زیرکی ایران است و سر جنگ و نزاع اعتقادی و سیاسی با ساختار کلی جهان ندارد. در واقع می‌توان یکی از اصلی‌ترین ثمرات نشست‌های اخیر و مذاکرات را گسترش تبلیغ به نفع و له دین اسلام و از طرفی تاریخ چند هزار ساله ایران و متون و متفکران اصلی‌اش دانست. ایران قطعا پس از تایید نهایی این توافق هسته‌ای، به گسترش معنوی حوزه فرهنگ و دین نیز دست خواهد یافت بنابراین پس از تایید نهایی توافق و آزادتر شدن ایران، قطعا تهران همچنان قدرتمند و با قوت بیشتر به پیشروی سیاسی و تبدیل شدن به هژمون و الگوی منطقه ادامه خواهد داد.