تغییر سلیقه اروپایی‌ها نسبت به فرش

«جهان‌صنعت»- رییس کمیسیون فرش، هنر و صنایع‌دستی اتاق بازرگانی ایران گفت: ارزش صادرات فرش دستباف ایرانی از بیش از سالانه دو‌میلیارد دلار در سال ۱۳۷۳ به سالانه ۴۰‌میلیون دلار در زمان حاضر افت کرده است.
مرتضی حاجی‌آقامیری در پاسخ به چرایی کاهش چشمگیر صادرات فرش ایرانی به آلمان به‌عنوان یکی از مقاصد اصلی صادرات این کالا گفت: آلمان و کشورهای آلمانی‌‌زبان همیشه اصلی‌ترین خریداران فرش دستباف ایرانی بوده‌اند و حتی اکنون هم آلمان یکی از پنج مقصد اصلی صادرات فرش دستباف ایرانی به‌شمار می‌آید اما از آنجا که صادرات فرش ایران در چند دهه گذشته به‌شدت کاهش داشته آلمان هم مشمول همین موضوع می‌شود. در سال ۱۳۷۳ ارزش صادرات فرش دستباف ایرانی دو‌میلیارد و ۱۱۲‌میلیون دلار بود و این رقم در سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۶ به طور متوسط در هر سال به ۵۰۰‌میلیون دلار رسید اما امروز این رقم به ۴۰‌میلیون دلار در سال نزول کرده است.
وی افزود: با این حال فرش ایرانی اکنون در میان کشورهای اروپایی علاوه بر آلمان در فرانسه، انگلستان و ایتالیا نیز عرضه می‌شود و در میان کشورهای غیراروپایی امارات نیز مقصد صادراتی خوبی است.
رییس کمیسیون فرش اتاق ایران اظهار کرد: جالب توجه است که آلمانی‌ها به اندازه‌ای با فرش ایرانی ارتباط برقرار می‌کردند که دانش فرش‌شناسی در دانشگاه‌های برلین آغاز شد و آلمانی‌ها نخستین کسانی بودند که بر فرش به صورت علمی کار کردند در حالی که صنعت فرش را ایران در اختیار داشت.
حاجی‌آقامیری ادامه داد: تغییر سلیقه نسل جدید اروپا نسبت به فرش سبب کاهش تقاضا برای فرش ایرانی در آلمان شده و این نسل به فرش به‌عنوان یک زیرانداز نگاه می‌کند که در کوتاه‌مدت باید عوض شود و در نتیجه حاضر نیست هزینه گزاف خرید یک جنس لوکس مانند فرش ایرانی را برای کالایی که به‌عنوان زیرانداز استفاده می‌شود، پرداخت کنند اما فرش ایرانی به دلیل کیفیت و هنری که در آن به‌کار گرفته شده نمی‌تواند این کارکرد را داشته باشد. در نتیجه آنها فرش‌های ترک و هندی را که با سلیقه این نسل همخوانی دارد، انتخاب می‌کنند و در نتیجه هندی‌ها و ترک‌ها بازار فرش اروپا را در اختیار گرفته‌اند.
تحریم و سیاست‌های ارزی
وی خاطرنشان کرد: در کنار اینها تحریم‌ها و سیاست‌های نادرست ارزی داخل کشور هم به کاهش صادرات فرش ایرانی به اروپا دامن زده و شرایط کنونی را پدید آورده است و به نظر نمی‌رسد عزمی برای تغییر این شرایط در دولتمردان ما وجود داشته باشد، ضمن اینکه توجه داشته باشید مقصد ۴۴‌درصد صادرات فرش دنیا ایالات‌متحده آمریکاست و از آنجایی که آمریکا فرش ایران را تحریم کرده در نتیجه صنعت فرش ایران تنها می‌تواند بر ۵۶‌درصد دیگر هدف‌گذاری کند.
حاجی‌آقامیری از ژاپن نیز به‌عنوان یکی از بازارهای مستعد صادرات فرش ایرانی یاد کرد و گفت: به همین دلیل تاکید می‌شود که فرصت حضور در اکسپوی ژاپن نباید از دست رود اما شاید یک نقطه ضعف جدی که در این موضوع وجود دارد این باشد که متولی امر دستگاهی است که صلاحیت کار را ندارد. اکسپو بیشتر بر پایه امور فرهنگی و اجتماعی استوار است در نتیجه وزارت صمت نمی‌تواند متولی مناسبی باشد.
غربت در وطن
فرش دستباف ایران اگر چه همچنان باکیفیت، اصیل و در بازارهای داخلی و خارجی منحصر‌به‌فرد است اما
به گفته فعالان این صنعت از قافله روزگار جا مانده است. از سویی، جایگاه برتر خود را در بازار جهان از دست داده و از سوی دیگر به اندازه‌ای قیمت می‌خورد که از استطاعت خانوار ایرانی خارج شده است. فرش دستباف ایرانی اگر تا چندی پیش در بازار داخلی، رقبایی همچون انواع فرش‌های ماشینی و انواع موکت‌ها را پیش روی خود می‌دید، حالا اما باید با قالی‌های دستباف اما بی‌کیفیت افغانستانی رقابت کند. قالی‌هایی که قاچاقی، ارزان، بدون نام و نشان مشخص و با چراغ خاموش در بازار ایران به فروش می‌رسند.
به باور کارشناسان، مساله قاچاق فرش دستباف افغانی به ایران منشا اقتصادی دارد، هرچند این فرش‌ها بدون پرداخت حقوق دولتی و عوارض گمرکی وارد کشور می‌شوند و از همین رو، با توجه به رنگ و رخی که دارند، از فرش دستباف ایرانی ارزان‌تر قیمت می‌خورند. اساسا قاچاق هر کالایی، منشا اقتصادی دارد و با توجه به نیاز و تقاضایی که در کشور وجود دارد، به داخل کشور قاچاق می‌شود. لوازم آرایشی و سایر کالاهایی که به کشور قاچاق می‌شوند هم همین داستان را دارند. حال سوال این است که چرا وضعیت صنعت فرش ایران این‌گونه شده است؟ به دلیل بی‌توجهی‌های انباشته چند دهه گذشته به صنعت فرش، تولید‌کنندگان فرش تضعیف شده‌اند و از همین رو، نمی‌توانند کسب‌وکار خود را به‌درستی توسعه دهند و نمی‌توانند خودشان را به‌روز کنند و نتیجه این می‌شود که به محض گشودن روزنه‌ای از افغانستان و در حالی که شهروندان ایران از اینکه برخی از فرش‌های موجود در بازار بافت افغانستان است، اطلاع ندارند و فروشنده هم واقعیت را نمی‌گوید، جذب این فرش‌های دستباف ارزان اما بی‌کیفیت می‌شوند.
برخی کارشناسان در تشریح علل ضعف صنعت فرش دستباف ایرانی اظهار می‌کنند، از دهه‌های گذشته دولت‌ها و مجالس قانون‌گذاری مختلف نسبت به صنعت و هنر فرش ایرانی بی‌توجهی کرده‌اند و هم‌اینک با مشکلات انباشته ناشی از این بی‌توجهی‌ها مواجه هستیم. متاسفانه دولت‌ها و مجالس، کوچک‌ترین مشکلات ما را پیگیری نمی‌کنند و حتی گهگاه به مشکلات صنعت فرش اضافه می‌شود و این صنعت ضعیف و ضعیف‌تر می‌شود. نکته دیگر، عدم تمایز فرش از کالاهای دیگر در ساحت سیاستگذاری است در حالی که فرش ماهیت هنری دارد نمی‌توانیم و نباید آن را با کالاهای صنعتی دیگر یکسان بدانیم.
او همچنین از مساله تعهد ارزی که برای همه کالاها در شرایط موجود وجود دارد، به‌عنوان یکی دیگر از مشکلات جدی صنعت فرش نام برد و از مساله برگشت کالا مطابق با تبصره یک ماده 121 آیین‌نامه حقوق گمرکی سخن به میان آورد. براساس ماده۱۲۱آیین‌نامه حقوق گمرکی، «چنانچه کالای صادرات قطعی به تشخیص گمرک عینا(موضوع تبصره بند (ش) ماده (۱۱۹) قانون) و بدون استفاده یا تعمیر به کشور بازگشت داده شود با رعایت مفاد ماده(۶۵) قانون بدون پرداخت حقوق ورودی قابل ترخیص می‌باشد.»