تقاضای پول دیجیتال بانک مرکزی؛ چالش‌ها و راهکارها

فناوری، خدمات و محصولات مالی را متحول می‌کند. صنعت پرداخت‌ها بیشترین تاثیر را از جهش‌های فناوری می‌پذیرد. با این حال حدود 7/1‌میلیارد بزرگسال در سراسر جهان وجود دارند که به دلیل نبود دسترسی به ابزارهای جایگزین به پول نقد به عنوان تنها وسیله پرداخت وابسته‌اند (بانک جهانی ۲۰۱۸). پول نقد به دلایل متعددی مورد تقاضا قرار می‌گیرد؛ به عنوان وسیله مبادله برای پرداخت‌ها، نگهداری و به عنوان ذخیره احتیاطی و تسهیل فعالیت‌های غیر‌قانونی. براساس مطالعه خیانارنگ و ‌هامفری (۲۰۲۲) استفاده از پول نقد در اکثر کشورها به آهستگی در حال کاهش است. افراد جوان‌تر ابزارهای جایگزین پول نقد را به پول نقد ترجیح می‌دهند اما برعکس در مورد افراد مسن وضعیت معکوس است. آنها به این نتیجه رسید‌ه‌اند که ترجیح‌های آشکار مرتبط با تغییر ساختار سنی جمعیت تاثیر اصلی در تقاضا برای پول نقد دارد و می‌تواند دلیل کاهش آن باشد. حال با توجه به این روند اگر پول دیجیتال بانک مرکزی صادر شود ممکن است استفاده از پول نقد و کارت جایگزین (اصل پول نقد) بیشتر کاهش یابد. میزان این کاهش به تقاضا برای پول دیجیتال بانک مرکزی و انگیزه‌هایی عمدتا هزینه‌های معاملات که می‌توانند نقشی تعیین‌کننده در پذیرش و استفاده از پول دیجیتال بانک مرکزی داشته باشند، بستگی دارد. پذیرش پول دیجیتال بانک مرکزی توسط افراد می‌تواند تحت تاثیر عوامل متفاوتی باشد. دلایل مختلفی همچون هزینه مبادلاتی استفاده از پول نقد افراد را به استفاده از ابزارهای جایگزین ترغیب می‌کند. با این حال مواردی همچون شفاف‌تر شدن هزینه‌های مالی، نبود سواد دیجیتال و فقدان دسترسی به شبکه بانکی در مناطق کمترتوسعه‌یافته باعث می‌شود افراد توانایی و تمایلی به استفاده از این ابزارهای جدید نداشته باشند. فارغ از آن بخشی از تقاضای بازار پرداخت‌ها توسط ابزارهای جایگزین پول نقد پاسخ داده شده است. آگاهی از روند تغییرات تقاضای پول نقد و اینکه چگونه و چرا کارت‌ها و سایر ابزارهای پرداخت جایگزین پول نقد شده‌اند، اطلاعاتی را در مورد محیط رقابتی که ممکن است پول دیجیتال بانک مرکزی با آن مواجه شود، ارائه می‌دهد. همچنین پیشنهاد می‌کند که پول دیجیتال بانک مرکزی چه ویژگی‌ها و مشوق‌هایی را باید برای کاربران و بازرگانان فراهم کند که به افزایش تقاضای آن منجر شود.
تغییر ماهیت پول و پرداخت برای بانک‌های مرکزی بسیار مهم است. پول بانک مرکزی به صورت اسکناس و ذخیره در توانایی امروز ما برای دستیابی به ثبات پولی و مالی نقش اساسی دارد. همراه با تکامل استفاده مردم از پول و ابزارهای جایگزین پرداخت اشکال مختلف پول صادرشده خصوصی نیز به طور فزاینده‌ای بر فضای پرداخت تسلط پیدا می‌کند. این تحولات به گسترش انتخاب در روش‌های پرداخت و در نهایت کاهش سهم پول نقد در بین کشورها از جمله ایران منجر می‌شود. در مورد پذیرش پول دیجیتال بانک مرکزی در بین روش‌های پرداخت و سهم تقاضای آن در معاملات مطالعات و داده‌ها محدود است. در این گزارش سعی شده است با تمرکز بر ابزارهای جایگزین همچون اسکناس و مسکوک به بررسی روند پذیرش پول دیجیتال بانک مرکزی پرداخته شود. مطالعات گسترده‌ای در مورد روند تغییرات اسکناس و مسکوک در گردش به تولید ناخالص داخلی در طیف گسترده‌تری از کشورهایی با بازار پیشرفته و نوظهور توسط بچ و همکاران (۲۰۱۸) و آشورث و گودهارت (۲۰۲۰) ارائه شده است. آنها دریافتند که این نسبت برای ۲۰کشور از ۲۵کشور تحت بررسی آنها افزایش یافته است. این نسبت در ۵کشور چین، نروژ، روسیه آفریقای‌جنوبی و سوئد کاهش یافته است. هر دو مطالعه نشان دادند که ارزش پول نقد و کارت‌ها در دوره‌های زمانی تحت بررسی به‌طور مطلق افزایش یافته است. علاوه‌بر این، بچ و همکاران نشان دادند که تعداد پایانه‌های خودپرداز و فروش نیز افزایش یافته و در نتیجه دسترسی بیشتری به هر دو ابزار پرداخت فراهم شده است. براساس یافته‌هایی که نشان می‌دهد حدود ۷۵‌درصد از کشورهای تحت پوشش افزایش نسبت اسکناس و مسکوک در گردش به تولید ناخالص داخلی خود را تجربه کرده‌اند، به این نتیجه رسیدند که جایگزینی کلی کارت‌ها به جای پول نقد محدود بوده است. اگر جایگزینی کارت‌ها و سایر ابزارهای جایگزین پول نقد به اندازه کافی قوی بود کشورهای بیشتری با کاهش نسبت اسکناس و مسکوک در گردش به تولید ناخالص داخلی مواجه می‌شدند.
معیاری که در این گزارش نیز استفاده شده نسبت اسکناس و مسکوک در گردش به تولید ناخالص داخلی است که منعکس‌کننده روند تغییرات پول نقد در کشورها بوده است. در مطالعه آماری روند تغییرات تقاضا برای پول نقد در جهان و ایران تحلیل و بررسی می‌شود. در این گزارش نخست به بررسی ویژگی‌های پول نقد پرداخته می‌شود؛ در بخش‌های بعدی ابزارهای جایگزین پول نقد و سپس پول دیجیتال بانک مرکزی مورد بررسی قرار می‌گیرد و در ادامه روند تغییرات تقاضای اسکناس و مسکوک در جهان و ایران تحلیل می‌شود. و در آخر تقاضا برای پول دیجیتال بانک مرکزی و خلق انگیزه‌های جدید برای پذیرش و استفاده از آن بیان و در نهایت خلاصه و نتیجه‌گیری ارائه می‌شود.
پول و پرداخت
پول نقد دارای ویژگی‌های منحصر‌به‌فردی است که عمدتا با ابزارهای پرداخت جایگزین قابل مقایسه نیست؛ همچنین مزایایی برای جامعه ایجاد می‌کند که مستقیما با عملکرد پرداخت آن ارتباط ندارد. تعیین کمیت ارزش پول نقد برای جامعه دشوار است. چقدر برای کشور مهم است که نام نمادها و شعارهای ملی آن روی میلیون‌ها یا میلیاردها اسکناس چاپ شود؟ داشتن سازوکار پولی اضطراری در زمان وقوع بلایای طبیعی، فروپاشی تکنولوژیکی یا بحران مالی برای اقتصاد از چه میزان اهمیت برخوردار است؟ هزینه توسعه زیرساخت‌های پرداخت برای میلیاردها نفری که از بخش رسمی بانکداری کنار گذاشته شده‌اند، چقدر خواهد بود؟ برای تنظیم‌کننده‌ها و بانک‌های مرکزی ضروری است که هنگام تدوین سیاست‌های پرداخت و مدیریت پول نقد به این نکات توجه کنند. رشد جهانی ثابت در حجم اسکناس نیز نشان می‌دهد پول نقد همچنان نقشی اساسی در سیستم پرداخت ایفا می‌کند. در ادامه به بررسی برخی ویژگی‌ها و مزایای پول نقد پرداخته می‌شود. در جامعه مدرن نیاز به پرداخت جزو اولیه‌ترین نیازهای مردم از جمله غذا، آب و سرپناه است. پول نقد تنها ابزار پرداختی است که در راستای منافع جامعه توسط مقام عمومی صادر می‌شود. صدور وجه نقد و عرضه اسکناس بخشی از وظایف بانک مرکزی است. اهداف دقیق بانک مرکزی از نظر عرضه نقدی در کشورهای مختلف متفاوت است اما عموما بر چهار اصل امنیت، کیفیت، کارایی و اعتماد استوار است. پرداخت تنها یکی از کارکردهای پول نقد است. علاوه‌بر پرداخت، ذخیره ارزش یکی از وظایف کلیدی پول است. پول نقد ذخیره‌ای نقدشونده و مطمئن از ارزش را فراهم می‌کند. پول نقد زیرساختی حیاتی است و در مواقع اضطراری نقش اساسی دارد. چرخه نقدینگی استحکام و انعطاف‌پذیری خود را در مواقع بلایای طبیعی و انسانی نشان داده است. نوآوری به‌طور گسترده‌ای به کارایی پول نقد کمک کرده است. پول نقد ابزار پرداخت مقرون‌به‌صرفه است به‌ویژه برای معاملات کم ارزش که بخش عمده‌ای از پرداخت‌های خرده‌فروشی را شامل می‌شود. پول نقد رایج‌ترین روش پرداختی است که ۸۵‌درصد از تراکنش‌ها در سراسر جهان را تشکیل می‌دهد. صرف‌نظر از سن، جنس و وضعیت مالی همه افراد می‌توانند از پول نقد استفاده کنند. از آنجایی که پول نقد به هویت کاربران مرتبط نیست در نتیجه بین کاربران تبعیض قائل نمی‌شود. پول نقد را می‌توان برای طیفی گسترده از معاملات با ارزش‌های مختلف از طریق کانال‌های متفاوت و بین طرف‌های مختلف استفاده کرد و در اصل ابزار هدف عمومی است. اسکناس و سکه امکان پرداخت بین مصرف‌کنندگان مشاغل و سایر عوامل اقتصادی را فراهم می‌کنند و به زیرساخت‌ها وابسته نیستند؛ در مقابل بیشتر ابزارهای پرداخت جایگزین به نوعی از فناوری متکی‌اند که پیامدهای متفاوتی به همراه دارد. امکان انتقال فوری ارزش نیز از دیگر ویژگی‌هایی است که پول نقد فراهم می‌کند.
تقاضای پول نقد
مبانی نظری تقاضای پول نقد با نسخه کلاسیک نظریه مقداری پول توسط فیشر در اواسط قرن هجدهم آغاز شد. پس از آن دیدگاه کینز در زمینه تقاضای پول نقد با طرح دلایل و انگیزه‌های احتیاطی معاملاتی و سفته‌بازی افراد برای نگهداری پول نقد ادامه یافت. بیشتر نظریه‌های تقاضای پول نقد براساس دو ویژگی اصلی و منحصر‌به‌فرد پول نقد به عنوان وسیله مبادله و ذخیره ارزش شکل گرفته است(توبین، ۱۹۵۶). هدف استفاده از پول نقد به عنوان ابزار مبادله کاهش هزینه‌های مبادله نسبت به معاملات انجام‌شده در غیاب پول نقد مانند معاملات پایاپای است. به‌طور کلی تقاضای معاملاتی برای پول نقد از ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد آن نشأت می‌گیرد. تمرکز بر استفاده از پول نقد برای پرداخت در رقابت با سایر ابزارهای جایگزین همچون کارت‌ها تصویر متفاوتی از نسبت‌های تقاضای پول نقد ایجاد می‌کند. مطالعات تقاضای پول معمولا نشان می‌دهد که نرخ‌های بالاتر بهره کاهش تقاضا برای پول نقد را به همراه دارند(برای مثال آشورث و گودهارت ۲۰۲۰). کشورهایی که نرخ بهره نسبتا بالایی دارند ممکن است تقاضای کمتری برای پول نقد داشته باشند. در بررسی روند تقاضای پول نقد افزایش نسبت اسکناس و مسکوک در گردش به تولید ناخالص داخلی افزایش موجودی نقدینگی را نسبت به ارزش انواع پرداخت‌هایی که برای تولید ناخالص داخلی استفاده می‌شود، نشان می‌دهد(خیانارنگ و‌ هامفری، ۲۰۲۲). ارزیابی تغییرات تقاضای پول نقد در بازار نیاز به بررسی معیارهای متفاوتی دارد. در شکل ۱ روند جهانی تقاضای پول نقد با نسبت M1 به تولید ناخالص داخلی برای مجموعه‌ای از کشورها ترسیم شده است. این نسبت افزایش موجودی نقدینگی را نسبت به ارزش انواع پرداخت‌هایی که برای تولید ناخالص داخلی استفاده می‌شود نشان می‌دهد. M1 پول نقد اسکناس و مسکوک سپرده‌های بانکی و سایر سپرده‌های دیداری را شامل می‌شود. نقدشونده‌ترین بخش موجودی پول بوده و شامل دارایی‌هایی است که به سرعت به پول نقد تبدیل می‌شوند. این نسبت به نوعی سرعت گردش پول M1 در اقتصاد یعنی تعداد دفعاتی که یک واحد پول برای خرید کالا و خدمات نهایی در تولید ناخالص داخلی استفاده می‌شود، نشان می‌دهد. بالا بودن این نسبت در اقتصاد نشان‌دهنده چرخش بیشتر پول در تولید کالاها و خدمات در آن اقتصاد است. شکل۱ نشان می‌دهد که این نسبت بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۱ محدوده‌ای نسبتا وسیع در بین کشورهای مختلف دارد. همانطور که از شکل نیز مشخص است در مقایسه کلی بین کشورهای منتخب ماکزیمم مربوط به کشور ایران است که البته در این زمینه استثناست. این نسبت در آرژانتین و اندونزی نیز نسبتا بالاست. مینیمم این نسبت 0001/0 و مربوط به سوییس است. البته این نسبت در کشورهای هنگ‌کنگ، ژاپن، عربستان‌سعودی، سنگاپور، ترکیه و آفریقای جنوبی نیز بسیار پایین و کمتر از یک‌درصد است. در ایالات متحده این نسبت روند نزولی در این سال‌ها داشته است. چنین کاهشی احتمالا به همه‌گیری کرونا مربوط می‌شود. همانطور که در شکل مشخص است، روند نزولی در استفاده از پول نقد خطی نیست اما برای بسیاری از کشورها با نرخ کاهشی همراه است که نشان می‌دهد جایگزینی پول نقد در بیشتر کشورها قبلا انجام شده است.
در راستای ارزیابی تقاضای پول نقد در اقتصاد ایران بررسی اطلاعات و آمارهای پولی بانک مرکزی حاکی از آن است که حجم اسکناس و مسکوک در جریان پیوسته در حال افزایش بوده و از ۱۰۵‌میلیارد ریال در سال ۱۳۵۲ به حدود ۱۵۰۰‌میلیارد ریال در سال ۱۳۶۰، حدود ۵‌هزار‌میلیارد در سال ۱۳۷۰، حدود ۳۵‌هزار‌میلیارد ریال در سال ۱۳۸۰، نزدیک به ۳۱۱‌هزار‌میلیارد ریال در سال ۱۳۹۰ و در نهایت به ۹۷۵‌هزار‌میلیارد ریال در سال ۱۴۰۰ بالغ شده است که از این میزان ۱۱۱‌هزار‌میلیارد (۱۱)‌درصد آن نزد شبکه بانکی بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی و ۸۶۴‌هزار‌میلیارد (۸۹)‌درصد آن نیز در دست اشخاص بوده است (شکل ۲).
شایان ذکر است حجم اسکناس و مسکوک در گردش به‌طور مشخص در دو مقطع به صورت چشمگیر افزایش یافته است: مقطع نخست در سال ۱۳۵۷ تحت تاثیر بروز انقلاب و نااطمینانی حاصل از آن تقاضا برای وجه نقد به صورت معناداری افزایش یافته است. مقطع دوم نیز در سال ۱۳۸۷ و تحت تاثیر تغییر محاسبه اسکناس و مسکوک در جریان و شمول ایران چک‌های صادرشده توسط بانک‌ها در حجم اسکناس و مسکوک در جریان بوده است. در این دوره ایران‌چک‌های بانک‌های عامل به جای اسکناس رواج یافته است. این موضوع باوجود منع قانونی گردش این چک‌پول‌ها بوده است و مردم بخشی از چک‌پول‌های دریافتی را به جای اینکه به بانک تحویل دهند، همانند اسکناس وارد چرخه پولی کشور کردند. این موضوع به‌ویژه با افزایش قراردادهای دوجانبه بانک‌ها برای پذیرش چک‌پول‌های همدیگر و در نهایت، انتشار ایران‌چک بانک‌های عامل شدت یافت. در واقع تقاضای مردم به اسکناس و مسکوک تماما با اسکناس و مسکوک ضرب و منتشرشده توسط بانک مرکزی برآورده نشد و بخشی از آن با استفاده غیر‌قانونی از چک‌پول برآورده شد. متاسفانه میزان چک‌پول در گردش در آمارهای بانک مرکزی ثبت نشده و در نتیجه بخشی از داده‌های این دوره دچار نقص مشاهده یا کم‌شماری است و این نقص در بخش انتهایی دوره منتهی به بهار ۱۳۸۷، به بیشترین میزان خود رسیده است. از آنجا که طی دوره مورد بررسی سرانه اسکناس و مسکوک در جریان تقریبا با افزایش ۳‌هزار برابری مواجه شده است، ضروری است به غیر ‌از عوامل موثری مانند بروز انقلاب در سال ۱۳۵۷ و همچنین بازنگری تعریف اسکناس و مسکوک در جریان در سال ۱۳۸۷ -که به وضوح سبب افزایش سطح اسکناس و مسکوک در جریان شده است- به محرک‌های اقتصادی دیگر نیز توجه شود. به‌طور کلی با افزایش بهای کالاها و خدمات افراد، خانوارها و کسب‌و‌کارها برای انجام دادن معاملات روزمره به مقدار بیشتری از اسکناس و مسکوک در جریان نیاز خواهند داشت. برای لحاظ اثر تحولات قیمتی در میزان اسکناس و مسکوک در جریان سرانه نگهداری اسکناس و مسکوک با توجه به شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرف‌کننده نرمال می‌شود. بدین منظور ضروری است که یک سال مشخص به عنوان سال پایه لحاظ شود. با توجه به تحولات شدید قیمتی در اقتصاد ایران برای قرابت ذهن هرچه سال مدنظر به سال‌های اخیر نزدیک باشد، انجام دادن مقایسه با سهولت بیشتری همراه خواهد بود. اگر اسکناس و مسکوک در جریان برای شاخص‌های قیمت سال ۱۴۰۰ نرمال شود، همانگونه که در شکل ۳ نیز نشان داده شده است حجم اسکناس و مسکوک در جریان بر حسب قیمت‌های فعلی در ابتدای دوره، حدود ۶۷۰‌هزار‌میلیارد ریال ارزش داشته است که با بروز انقلاب و نااطمینانی به صورت چشمگیری تا چهاربرابر افزایش می‌یابد. سپس در روند نزولی قرار می‌گیرد و در نهایت پس از جهش مربوط به احتساب چک‌پول و ادامه روند نزولی در انتهای دوره به کمتر از یک‌میلیون‌میلیارد ریال کاهش یافته است. بررسی نسبت اسکناس و مسکوک در گردش (سی‌ای‌سی) به تولید ناخالص داخلی نیز نشان می‌دهد که به‌طور کلی با توسعه بخش مالی طی زمان میزان نگهداری اسکناس و مسکوک نسبت به تولید ناخالص داخلی در حال کاهش بوده است. این روند براساس مصرف بخش خصوصی و درآمد ملی قابل مشاهده است. شایان ذکر است با توجه به اینکه معمولا مخارج مصرفی سهمی ۵۰‌درصدی تا ۶۰‌درصدی در تقاضای کل دارد، نسبت سی‌سی بزرگ‌تر از سی رای است. با توجه به روند نزولی نسبت اسکناس و مسکوک در گردش به درآمد یا مخارج مصرفی و همچنین در نظر گرفتن تجربه چند سال اخیر دلالت شکل ۴ بیانگر این است که در اقتصاد ایران با ثبات سایر شرایط مهم‌ترین عامل در افزایش حجم نگهداری اسکناس و مسکوک برای انجام دادن مبادلات روزمره تحولات قیمتی است و نه کاهش هزینه‌های نگهداری پول (مانند کاهش نرخ بهره و کاهش ارزش دلار) یا افزایش فعالیت‌های زیرزمینی و غیر‌رسمی این مهم بدان معناست که همواره متعاقب پرش‌های نرخ ارز کارگزاران اقتصادی برای پوشش فعالیت‌های اقتصادی نیازمند حجم پول بیشتر و از جمله اسکناس و مسکوک بیشتر خواهند بود.
ابزارهای جایگزین پول نقد
دگرگونی‌های پولی در تاریخ با پیشرفت فناوری تغییر ذائقه‌ها و رشد اقتصادی و تقاضا در راستای بهبود کارکردهای پول انجام شد، به‌گونه‌ای که همراه با تاریخ بشر تکامل یافته است(جوتز من، (۲۰۱۷). مصرف‌کنندگان از پرداخت‌های غیر‌نقدی به دلیل راحتی کارایی و مقرون‌به‌صرفه بودن استقبال می‌کنند(جبار اجاکیرتی و شانکار ۲۰۲۱). ابزارهای جایگزین در دودهه اخیر به عنوان جانشین قدرتمند برای پول نقد مطرح شد و تصویری ایجاد کرد که اقتصاد بدون پول نقد امکان‌پذیر است. روند رشد پرداخت‌ها با ابزارهای نوین از جمله پرداخت‌های بدون تماس و آنی به تغییرات کلی در صنعت پرداخت منجر شده است. انواع اصلی پرداخت بدون پول نقد و پرداخت دیجیتال عبارتند از کارت‌های بانکی موبایل بانک بانکداری اینترنتی پرداخت‌های بدون تماس و کیف پول دیجیتال در ادامه به بررسی این ابزارهای جایگزین پول نقد می‌پردازیم.
*کارت‌های بانکی
کارت‌ها جزو پرکاربردترین روش‌های پرداخت هستند و ویژگی‌ها و مزایای مختلفی مانند امنیت پرداخت راحتی و…. دارند.
مزیت اصلی کارت‌های بانکی بدهی اعتباری با پیش‌پرداخت این است که می‌توان از آنها برای انواع دیگر پرداخت‌های دیجیتال استفاده کرد. برای مثال، مشتریان می‌توانند اطلاعات کارت را در اپلیکیشن‌های پرداخت دیجیتال با کیف‌پول‌های موبایل ذخیره کنند تا پرداخت‌های غیر‌نقدی انجام دهند.
بانکداری موبایلی
بانکداری موبایلی به فرآیند انجام دادن تراکنش‌های مالی و بانکی از طریق گوشی هوشمند گفته می‌شود.
دامنه بانکداری تلفن همراه با معرفی بسیاری از کیف‌پول‌های تلفن همراه برنامه‌های پرداخت دیجیتال و سایر خدمات مانند یوپی‌ای در حال گسترش است. بسیاری از بانک‌ها اپلیکیشن‌های مخصوص به خود را دارند و مشتریان می‌توانند برای انجام دادن تراکنش‌های بانکی با کلیک یک دکمه آن را دانلود کنند. بانکداری تلفن همراه اصطلاح گسترده‌ای است برای طیف گسترده خدماتی که می‌توان تحت این مورد استفاده کرد.
بانکداری اینترنتی
بانکداری اینترنتی به فرآیند انجام دادن تراکنش‌های بانکی به صورت آنلاین اطلاق می‌شود. این خدمات ممکن است شامل بسیاری از خدمات مانند انتقال وجه افتتاح سپرده ثابت یا تکراری جدید، بستن حساب و غیره باشد. بانکداری اینترنتی «بانکداری الکترونیکی» یا «بانکداری مجازی» نیز نامیده می‌شود. بانکداری اینترنتی معمولا برای انتقال وجه آنلاین استفاده می‌شود بانک‌ها از طریق وب‌سایت خود انواع خدمات بانکی را به مشتریان ارائه می‌دهند و مشتری می‌تواند با استفاده از نام کاربری و رمز عبور وارد حساب خود شود. برخلاف مراجعه به بانک فیزیکی برای خدمات بانکداری اینترنتی محدودیت زمانی وجود ندارد و می‌توان در هر زمان و در تمام ۳۶۵روز سال از آن استفاده کرد. دامنه وسیعی برای خدمات بانکداری اینترنتی وجود دارد.
پرداخت‌های بدون تماس
روش‌های پرداخت بدون تماس، روش‌های پرداخت دیجیتال بدون لمس است که از شناسایی فرکانس رادیویی با ارتباطات میدانی نزدیک برای انجام دادن تراکنش‌ها استفاده می‌کنند؛ این نوع پرداخت در طول همه‌گیری کووید افزایش یافت.
در این روش کاربر از کیف‌پول تلفن‌همراه برای خرید بدون لمس استفاده می‌کند. پرداخت‌های بدون تماس را می‌توان از طریق کارت‌های اعتباری و نقدی که فناوری ارتباطات میدان نزدیک دارند و با کیف‌پول‌های موبایل مانند اپل‌پی و سامسونگ‌پی، انجام داد.
کیف‌پول دیجیتال
کیف‌پول دیجیتال اصطلاحی گسترده برای نرم‌افزاری است که به فرد امکان می‌دهد شماره کارت اعتباری، شماره کارت نقدی و شماره کارت وفاداری خود را در فضای ابری ذخیره کند.
سپس از دستگاهی مانند لپ‌تاپ تبلت یا تلفن خود به آنها دسترسی داشته باشد. کیف‌پول موبایل نیز نوعی کیف‌پول دیجیتالی است که از طریق اپلیکیشن روی دستگاه تلفن همراه قابل دسترسی است.
پول دیجیتال بانک مرکزی
پول دیجیتال بانک مرکزی به عنوان جدیدترین نوآوری در حوزه پرداخت مطرح شده است.
پول دیجیتال بانک مرکزی نوعی پول الکترونیکی است که توسط بانک مرکزی صادر شده و در مقایسه با ذخایر فعلی بانک مرکزی قابلیت دسترسی گسترده‌تری دارد(کومهوف و نووان ۲۰۱۸). بچ و گرت (۲۰۱۷) مفهومی به عنوان «گل‌پول» را معرفی کرده و به وسیله آن به طبقه‌بندی انواع پول پرداخته‌اند.
به کمک این مفهوم، می‌توان نمونه‌های آزمایشی پول‌های دیجیتال در دنیای واقعی و چگونگی پیاده‌سازی آنها را توضیح داد. الگوی آنها چهار زیرمجموعه مختلف را معرفی می‌کند که ماهیت پول را می‌توان در این چهار محور مشخص کرد:
– صادر‌کننده کیست توسط بانک مرکزی صادر شده است یا خیر؟
– چه فرم یا شکلی دارد؛ دیجیتالی است یا خیر؟ فرم الکترونیکی است یا فرم فیزیکی؟
– میزان دسترسی چقدر است؛ دسترسی فراگیر است با محدود؟ آیا این پول برای کل جامعه در سطح همگانی است با برای جمعیتی محدود؟
– از کدام فناوری استفاده شده است؛ مبتنی بر توکن یا مبتنی بر حساب؟ سازوکار انتقال اعم از اینکه معاملات به‌طور مستقیم بین پرداخت‌کننده و گیرنده اتفاق می‌افتد یا نیاز به واسطه مرکزی وجود دارد؟ (متمرکز یا غیر‌متمرکز)
با استفاده از این طبقه‌بندی پول چهار نوع پول دیجیتال صادر شده توسط بانک مرکزی قابل تعریف است:
1- پول دیجیتال مبتنی بر حساب در بانک کاربری عمومی حساب‌ها در بانک مرکزی با دسترسی عمومی به همه افراد جامعه.
2- پول دیجیتال مبتنی بر حساب در بانک مرکزی برای تسویه و ذخیره حساب‌ها در بانک مرکزی با دسترسی محدود که براساس آن بانک‌ها تنها موسساتی‌اند که به پول بانک مرکزی دسترسی دارند. این مدل مشابه الگوی فعلی است که در آن امکان ایجاد دسترسی برای سایر موسسات، برای مثال شرکت‌های بزرگ، قابل گسترش است.
3-پول دیجیتال مبتنی بر توکن‌های دیجیتالی کاربری عمومی: توکن‌های دیجیتالی بانک مرکزی با دسترسی گسترده برای عموم. این توکن‌های دیجیتالی با فناوری غیر‌دیجیتال یا فیزیکی مرتبط‌اند؛ بنابراین پرداخت فقط در صورتی امکان‌پذیر است که کالایی که توکن‌ها در آن ذخیره می‌شوند با کالایی که توکن‌ها به آن منتقل می‌شوند در تماس باشند. این می‌تواند کارتخوان نیز باشد.
4- پول دیجیتال مبتنی بر توکن‌های دیجیتالی، فقط عمده‌فروشی: توکن دیجیتالی صادرشده توسط بانک مرکزی با دسترسی محدود بین‌بانکی.