تقویت نقدشوندگی

زینب مختاری- هیات مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار به تازگی دستورالعمل تازه‌ای را برای بازارگردانی سهام شرکت‌های حاضر در بازار سرمایه بر پایه تقویت نقدشوندگی نمادها تصویب کرده است. بر همین اساس نه تنها مسیر صدور مجوز بازارگردانی با سپردن این وظیفه به بورس و فرابورس، کوتاه شده است بلکه قرار است از این پس بورس‌ها به تعیین طبقه نقدشوندگی نمادها اقدام کنند. روندی که گفته می‌شود نه‌تنها وضعیت نمادها را برای معامله‌گران روشن‌تر خواهد کرد بلکه می‌تواند به توسعه فعالیت بازارگردانان متناسب با ظرفیت‌های مالی آنها منجر شود. بدین ترتیب به نظر می‌رسد با اجرای این دستورالعمل، نه تنها شاهد کاهش ملموس صفوف خرید و فروش در بازار سرمایه باشیم بلکه فعالیت بازارگردانان برای افزایش نقدشوندگی نمادهای مورد تعهد و مقابله با موج‌سازی‌ها برای تغییر غیرواقعی روند معاملات نیز بهبود یابد. فردین آقابزرگی تحلیلگر بازار سرمایه در گفت‌و‌گو با «جهان‌صنعت» مصوبه جدید را سبب افزایش کارایی بازارگردانان و رشد نقدشوندگی نمادها دانسته است.
مهرماه سال گذشته بود که با تشدید ریزش‌ها و چیرگی عرضه بر تقاضا در بازار سرمایه، تمامی ناشران به معرفی بازارگردان ملزم شدند تا از سقوط سهام به زیر سطح ارزندگی جلوگیری و ترس حاکم بر بازار را مدیریت کنند. مدیر نظارت بر ناشران بورس، همان زمان اعلام کرد که تمامی ناشران پذیرفته شده در بورس موظفند برای انعقاد قرارداد بازارگردانی و معرفی بازارگردان به بورس اوراق بهادار تهران یا فرابورس ایران اقدام کنند. در همین حال عدم اجرای این ابلاغیه که همچنان نیز در حال اجراست، ناشران را با مجازات‌هایی روبه‌رو می‌کند. بر این اساس عدم اجرای قانون جدید از سوی ناشر، تخلف محسوب و جرایمی از جمله تذکر، اخطار، محدودیت موقت یا دائم در دسترسی به سامانه معاملات، تعلیق یا لغو مجوزهای صادره توسط سازمان، محرومیت دریافت خدمات از ارکان بازار سرمایه برای مدت معین، جریمه نقدی، محرومیت از تصدی در هیات مدیره اشخاص تحت نظارت، سلب صلاحیت و لغو پذیرش را به دنبال خواهد داشت.
اگرچه قانون تلاش کرده بود بازارگردانان را از انفعال در تعهدات خود بازدارد اما در نهایت به دلیل روند بازار سرمایه در سال گذشته نتوانست موفق عمل کند. بسیاری از بازارگردانان در سال ۹۹ یا توان ایفای تعهدات خود را نداشتند یا آنکه به دلیل شرایط وخیم بازار از بیم زیان بیشتر از فعالیت بازارگردانی سر باز می‌زدند.
طی سه ماهه ابتدایی سال جاری نیز که اغلب نمادها در صفوف فروش گرفتار بودند، فعالیت مفیدی از جانب بسیاری از بازارگردانان دیده نمی‌شد. حال سازمان بورس برای رفع مشکلات پیش آمده در امر بازارگردانی نمادها، دستورالعمل تازه‌ای را از تصویب گذرانده که نه تنها نظارت بر فعالیت بازارگردانی را تشدید می‌کند بلکه زمینه را برای ورود بهتر بازارگردانان و افزایش نقدشوندگی بازار فراهم خواهد کرد.
فعالیت بازارگردانان زیر ذره‌بین بورس‌ها
آن‌گونه که مدیر نظارت بر بورس‌های سازمان بورس و اوراق بهادار اعلام کرده است از این پس صدور مجوز فعالیت بازارگردانی در اختیار بورس‌ها قرار خواهد گرفت. گفته می‌شود این اقدام تسریع صدور مجوز بازارگردانی و افزایش تعداد بازارگردانان فعال در بازار سرمایه را به دنبال خواهد داشت. اقدامی که شرایط مدیریت بازارگردانی و کاهش نمادهای تحت تعهد بازارگردانان را به دنبال خواهد داشت و عملکرد آنان را در قبال تعهدات بهبود خواهد بخشید. به گفته سیدمهدی پارچینی همچنین قرار است بورس‌ها برای نمادهای معاملاتی، اقدام به انتشار طبقات نقدشوندگی کرده و بر اساس شرایط هر طبقه نقدشوندگی، پارامترهای بازارگردانی را به عموم اعلام کنند. به گفته این مقام مسوول، این موضوع علاوه بر مشخص کردن حداقل تعهدات برای شروع فعالیت بازارگردانی کمک شایانی در انجام مذاکرات میان تامین‌کننده منابع و بازارگردان خواهد بود. در همین حال اعلام سطح نقدشوندگی نمادها کمک به سهامداران برای انتخاب بهتر سهام را در پی خواهد داشت. همچنین بر اساس دستورالعمل جدید قرار است با افزایش سرمایه در یک نماد، بازارگردان‌ها ملزم شوند پارامترهایی که در زمان انعقاد قرارداد تعیین کرده‌اند را متناسب با افزایش سرمایه، تعدیل کنند. براسن اساس بورس‌ها نیز با رصد فعالیت بازارگردان‌ها به صورت هفتگی، عملکرد آنها را مورد بررسی قرار داده و کارمزد بازارگردانی را بر اساس عملکرد شرکت بازارگردان تعیین خواهند کرد. گفته می‌شود این اقدام افزایش رقابت میان بازارگردانان را به دنبال خواهد داشت و از این منظر مشکل انفعال بازارگردانان- آن گونه که در سال گذشته رخ داد- رفع خواهد شد.
پویایی بازار با تسهیل فعالیت بازارگردانی
معافیت کارمزد نقل‌و‌انتقال نیز دیگر تغییر دستورالعمل بازارگردانی است که بر اساس آن، دارایی‌هایی که به کد بازارگردان از طریق تامین‌کنندگان منابع یا برعکس، منتقل می‌شود از معافیت کارمزدی برخوردار می‌شود. به گفته پارچینی، گاهی بازارگردان‌ها با مشکل یا مشکلاتی مواجه می‌شوند یا منابع موجود در دسترس آنها، کفاف تعهدات فعلی را نمی‌دهد. به همین دلیل، «اعطای فرصت» در بازبینی دستورالعمل بازارگردانی به تصویب رسید. بر این اساس، بورس‌ها حداکثر تا ۱۰ روزکاری به بازارگردان‌ها فرصت می‌دهند تا تعهدات خود را حداکثر ۵۰ درصد کاهش دهند تا بتوانند طی فرصت اعطا شده، اقدام به برطرف کردن شرایط غیرعادی خود کنند. همچنین تقاضای برگزاری حراج تغییر دیگر دستوالعمل بازارگردانی است که بر اساس آن اگر نمادی با وجود فعالیت بازارگردان، طی ۵ روز متوالی با صف خرید یا فروش مواجه شود، بازارگردان می‌تواند تقاضای برگزاری حراج در دامنه ۴ برابر نوسان عادی سهم، کند. همچنین اگر سهمی مشمول گره معاملاتی شود، بازارگردان یا بازارگردان‌های فعال آن سهم باید در روز رفع گره معاملاتی حضور داشته باشند. ناظران بازار سرمایه دستورالعمل تازه سازمان بورس برای فعالیت‌های بازارگردانی را کمک به وضعیت نقدشوندگی سهام شرکت‌ها و خداحافظی با صفوف طولانی عرضه و تقاضا ارزیابی کرده‌اند که می‌تواند به پویایی معاملات بازار سرمایه منجر شود.

افزایش کارایی
فردین آقابزرگی*- بازار سرمایه از سال گذشته بدین‌سو توسعه زیادی پیدا کرده است؛ یکی از جلوه‌های این توسعه را می‌توان از افزایش تعداد کدهای معاملاتی از پنج میلیون به ۵۰ میلیون مشاهده کرد. از همین‌رو الزامات سازمان بورس در خصوص بازارگردانی شرکت‌ها در سال گذشته به نظر ناکافی می‌رسید. بازار سرمایه در زمینه بازارگردانی با عدم تناسب مدیران صندوق‌ها مواجه شده بود که این خلاء باید به گونه‌ای اصلاح و پر می‌شد. در حال حاضر نیز نمونه‌هایی نامتناسب از بازارگردانی در بازار سرمایه وجود دارد؛ به عنوان مثال یک شرکت یا صندوق بازارگردانی بیش از ۵۰ نماد را بازارگردانی می‌کند که مسلما این روند کارایی لازم را نخواهد داشت. این مشکل البته به ظرفیت‌های ارائه خدمات از جانب سازمان بورس بازمی‌گشت. اکنون محول کردن مسوولیت صدور مجوز بازارگردانی به شرکت‌های بورس و فرابورس طی دستورالعمل جدید بازارگردانی، به نوعی تسریع و افزایش مجوزهای صندوق‌های بازارگردانی را در پی خواهد داشت که الزام و نیاز حال حاضر بازار سرمایه است. در این میان از منظر دیگری نیز باید به این دستورالعمل نگریست؛ بالاترین آیتم و متغیری که باید از این پس در دستور کار قرار گیرد و امتیاز جداگانه‌ای در سرمایه‌گذاری محسوب شود، موضوع نقدشوندگی سهام یا اوراق بهادار است. به همین دلیل یکی از نکاتی که لازم است از دید آموزشی به سرمایه‌گذاران منتقل شود این است که در کنار نگاه به بازدهی و احیانا مقوله ریسکی که در نظر گرفته می‌شود، بحث نقدشوندگی بسیار با اهمیت خواهد بود و شرکت‌هایی با ضریب نقدشوندگی پایین‌تر باید بسیار متفاوت از دیگر شرکت‌ها دیده شوند. بنابراین اعلام رنکینگ ضریب نقدشوندگی و افزایش تعداد مدیران صندوق‌های بازارگردانی در کنار مجوزهای جدید سازمان بورس به شرکت‌های سبدگردان می‌تواند کندی بازار سرمایه را رفع و شرایط معاملات را بهبود بخشد. پیش از این شخص یا اشخاصی بدون داشتن هر گونه مسوولیتی صرفا با نقدینگی در دست خود، قیمت یک نماد یا گروه سهام را دستخوش تغییرات می‌کردند. از همین رو دستورالعمل جدید بازارگردانی، امتیاز ویژه‌ای برای کسانی محسوب می‌شود که همواره از ناحیه تمرکز نقدینگی غیرسازمانی روی نمادها دغدغه و نگرانی داشته‌اند. افزایش تعداد بازارگردانان این اطمینان و کاهش ریسک را به نمادها و سرمایه‌گذاران منتقل می‌کند که با سلامت و اطمینان بیشتر سرمایه‌گذاری خود را انجام دهند. در همین حال با گسترده‌تر شدن فعالیت بازارگردانی در بازار سرمایه که اکثرا فریم آنها خارج از دامنه نوسان مجاز پنج درصد است مسلما تعداد صف‌های خرید و فروش هم به تدریج کم می‌شود و آن زمان است که زمینه باز کردن محدوده نوسان قیمت نیز به خوبی فراهم خواهد شد.
* تحلیلگر بازار سرمایه