تلاش برخی ایران‌ایری‌ها برای پرداخت جریمه و احیای معافیت‌های جعلی

احسان نیازمند- اسفندماه سال ۱۴۰۰ بود که روزنامه «جهان‌صنعت» به مدارکی مربوط به سوءاستفاده تعدادی از خلبانان و کادر پرواز دو شرکت هواپیمایی دست پیدا کرد؛ مستنداتی که نشان می‌داد ۲۸ خلبان ایران‌ایر و آسمان و یکی از کارمندان وقت ایران‌ایر با ارائه مدارک جعلی موفق به دریافت کارت معافیت سربازی برای فرزندان‌شان شده‌اند. پیگیری‌های این روزنامه در قالب ارائه گزارش‌های گوناگون از آخرین وضعیت رسیدگی به این پرونده ادامه داشت. در این مدت جلساتی میان مقامات مسوول سازمان وظیفه عمومی و مسوولان هواپیمایی «هما» برگزار شد. در این جلساتی نیز میان مقامات سازمان وظیفه عمومی از مسوولان ایران‌ایر خواسته بودند تا مدارک معتبری در این خصوص ارائه دهند؛ مدارکی که هیچگاه از سوی مسوولان هواپیمایی هما ارائه نشد.
پیشینه پرونده معافیت‌های جعلی سربازی
مهر سال ۱۳۸۰ سیدحسن شفتی مدیرعامل وقت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران با استناد به قوانین پرواز غیرنظامی در شرایط جنگی و حمایت رییس‌جمهور وقت موفق به دریافت مجوز معافیت از خدمت سربازی برای تعدادی از کادر پرواز شد. این معافیت توسط فرماندهی کل نیروهای مسلح در قالب ابلاغیه شماره ۲۰۱/۱۴/۲۳/م/۴/‌ن به تاریخ ۳۰/‏۰۷/‏۱۳۸۰ صادر شد و در پی آن کادر پرواز شامل سرخلبانان، خلبانان، سرمهماندار و مهمانداران که در طول جنگ تحمیلی پروازهای عملیاتی انجام داده، مجروحان و جانبازان را جابه‌جا کرده یا به مناطق جنگی خدمت رسانده و جان‌های بسیاری را نجات داده بودند، همتراز خدمتگزاران در جبهه محسوب شده و یکی از فرزندان پسر آنان از خدمت وظیفه سربازی معاف شدند.
در این رابطه، مستندات موجود از ارسال چندین فهرست و حتی فهرست تک‌نفره (جهت معرفی تنها یک نفر به سازمان وظیفه عمومی ناجا) از جانب هما به سازمان وظیفه عمومی حکایت داشتند؛ فهرست‌هایی که تا چند سال بعد و در زمان مدیران عامل بعدی هما نظیر سعید حسامی و فرهاد پرورش نیز ارسال شد. اما در خصوص وقوع تخلف بزرگ و جعل مدارک و سوء‌استفاده از این مصوبه ماجرا از این قرار بود که ۲۸ خلبان به استناد مصوبه سال ٨٠ ستاد کل نیروهای مسلح ایران و عراق بیش از دو هزار ساعت پرواز در مناطق جنگی داشته‌اند اجازه داده است تا یکی از فرزندان‌شان از معافیت سربازی برخوردار شوند استناد کرده و نه‌تنها کارت معافیت برای فرزندان‌شان گرفته‌اند، بلکه حداقل هشت تن از فرزندان این خلبانان متخلف، اکنون در جایگاه سرخلبان، خلبان و حتی استاد خلبان در ناوگان هوایی کشور مشغول به کار هستند.
در جریان تحقیقات در خصوص اعطای معافیت به فرزندان برخی کادر پرواز، دو شرکت هواپیمایی ایران‌ایر و آسمان که توسط سازمان وظیفه عمومی ناجا و اداره نیروی انسانی سرباز ستاد کل نیروهای مسلح انجام گرفت، مشخص شد که در این میان تعدادی از اعضای کادر پرواز با ارائه مدارک جعلی و سوء‌استفاده از اسناد اقدام به دریافت کارت معافیت از خدمت سربازی برای فرزندان‌شان کرده‌اند.
با نگاهی به فهرست اسامی این افراد، نام ۲۸ خلبان ایران‌ایر و آسمان و یکی از کارمندان وقت ایران‌ایر به چشم می‌خورد. البته منابع آگاه از وجود تعداد بیشتری متخلف در این پرونده خبر می‌دهند که نیازمند بررسی‌های تخصصی است. نکته دیگر اینکه چند تن از دریافت‌کنندگان این کارت‌های معافیت هم‌اکنون به عنوان خلبان، استادخلبان و سرخلبان مشغول فعالیت در خطوط هوایی کشور هستند. برخی از این خلبان‌ها نیز دارای گذرنامه‌های ویژه هستند. روی دیگر سکه جعل صورت‌گرفته درخصوص معرفی افراد غیرواجد شرایط برای معافیت از خدمت سربازی به سازمان وظیفه عمومی توسط هواپیمایی هما، عدم معرفی افراد ذی‌صلاح است. تعدادی از این افراد در بی‌اطلاعی از این مصوبه به مسوولان مربوطه مراجعه کرده‌اند ولی با جواب منفی مواجه شده‌اند و نتوانسته‌اند نامه لازم را برای ارائه به سازمان وظیفه عمومی اخذ کنند. به نظر می‌رسد مسوولان هما از تخلفات انجام‌شده اطلاع داشته‌اند، این در حالی است که افکار عمومی در رابطه با این موضوع حساس شده‌اند و خواستار شفاف‌سازی این مساله بودند.
سندسازی مسوولان ایران‌ایر
بررسی‌ها نشان داد معاونان وقت عملیاتی دو شرکت هواپیمایی هما و آسمان مرتکب تخلفات آشکار و بزرگ شده‌‌اند و ۲۸ خلبان با جعل اسناد و مدارک برای فرزندان خود کارت معافیت از سربازی گرفته‌اند، این در حالی است که تعدادی از کادر پرواز شامل یک خلبان و چندین مهماندار به حق قانونی خود نرسیده‌اند. خبرها حاکی از آن است که این افراد برای پیگیری و مطالبه حق خود به مسوولان وقت ایران‌ایر مراجعه کرده‌اند ولی با عدم همکاری آنان در این زمینه رو‌به‌رو شده‌اند. مسوولان هما در این خصوص به متقاضیان واجد شرایط گفته بودند که سازمان نظام وظیفه از بروز تخلفات آگاه شده و دیگر هیچ نامه و فهرست اسامی درخصوص معافیت را از جانب ایران‌ایر قبول نمی‌کند. لذا لازم است برای این دسته از واجدان شرایط که حق‌شان ضایع شده تدبیری اندیشیده شود و به مراجع ذی‌صلاح هدایت شوند. لازم به ذکر است متخلفان بدون توجه به زمان رسمی آغاز و پایان دوران جنگ تحمیلی چند تن از استخدام‌شدگان سال آخر جنگ و حتی پس از آن را مستحق بهره‌مندی از مصوبه معافیت یک فرزند معرفی کرده‌اند. نکته دیگر اینکه منشی وقت حوزه مدیرعامل یکی از شرکت‌ها نیز با آگاهی از موضوع تخلفات صورت‌گرفته و به عنوان حق‌السکوت فرزندش را با سندسازی در یکی از فهرست‌ها قرار داده و موفق به دریافت کارت معافیت شده است. شنیده‌ها حاکی از آن است که او با جعل پرونده یک سرمهماندار موفق به این کار شده است.
معافیت‌های بی‌اعتبار
پیش‌تر نعمت احمدی- حقوقدان- نیز در ارتباط با پرونده تخلف شرکت‌های هواپیمایی هما و آسمان درخصوص معافیت‌های جعلی به «جهان‌صنعت» گفته بود: درخصوص جعل اسناد و مدارک توسط آن عده خاص باید گفت طبیعتا خروجی هر جعلی، ابطال آثار آن جعل است.
هرگاه موضوعی با عمل متقلبانه‌ای صورت بگیرد، حتی با ارائه یک گزارش خلاف به عنوان جعلی که مادی نیست، آثار آن جعل بلااثر تلقی می‌شود، کمااینکه در این پرونده جعل مادی صورت گرفته است. در پرونده معافیت‌های جعلی شرکت‌های هواپیمایی، جعل اوراق انجام‌شده و فهرست‌های اسامی غلط به سازمان نظام وظیفه ارسال شده است. تمام این معافیت‌ها به لحاظ اینکه جعلی هستند، از نظر حقوقی بلااثر محسوب می‌شوند و فاقد اعتبار قانونی هستند. احمدی همچنین گفته بود: در این خصوص لازم است فهرست اسامی، مدارک و مستندات جعلی معدوم شوند. قانونگذار برای مقام قضایی تعیین‌تکلیف کرده که در پی هر جعل باید تکلیف سند جعلی نیز روشن شود، به این صورت که چنانچه تمام مدارک جعلی است، همه آن و اگر بخشی از آن جعلی و فاقد اعتبار است، همان بخش معدوم شود. او در ادامه خاطرنشان کرد: موضوع مهم دیگر در این رابطه جاعلان هستند، آنها باید مورد تعقیب کیفری قرار بگیرند و آنچه که این افراد از راه جعل به دست آورده‌اند، باطل محسوب می‌شود. پست و مقامی که این افراد با تکیه بر جعل به دست آورده‌اند، باطل و بلااثر است، چراکه بنیان و اساس این قضیه باطل و فاقد اعتبار است. چنانچه این افراد تاکنون دریافتی‌ داشته‌اند، لازم است تا تمام مبالغ دریافتی را به آن سازمان یا نهاد پرداخت‌کننده بازگردانند. این حقوقدان همچنین گفته بود: واجدان شرایطی که به علت عدم آگاهی و همچنین عدم همکاری مسوولان هما موفق به استفاده از دستور رهبری نشده‌اند، هنوز هم می‌توانند مشمول این قانون شوند، چراکه دستور رهبری تبدیل به یک قانون شده است. این دستورالعملی بوده که لازم‌الاجراست. اینکه هواپیمایی هما از ارسال فهرست اسامی این افراد به سازمان نظام وظیفه خودداری کرده است، تضییع حقوق آنها محسوب می‌شود. کسی که مانع شده و بهانه‌تراشی کرده است، باید معرفی شود و حقی که برای این افراد به وجود آمده نیز محفوظ است. این قانون شامل یکی از فرزندان پسر تمامی کادر پروازی که در زمان جنگ تحمیلی به مدت معین خدمت کرده‌اند می‌شود؛ بدون توجه به زمان اقدام برای اخذ معافیت.
ابطال معافیت‌های جعلی و جلوگیری از خروج
یک خلبان
در همین رابطه یک منبع آگاه به «جهان‌صنعت» گفت: تمامی معافیت‌های جعلی صادرشده برای متخلفان ابطال شده است. همچنین فرزند یکی از خلبانان که خود به عنوان خلبان در هواپیمایی هما مشغول به کار است، قصد خروج از کشور به منظور شرکت در دوره شبیه‌ساز پرواز (Simulator) را داشته که با ممانعت مسوولان انتظامی فرودگاه رو‌به‌رو شده است.
این منبع آگاه همچنین گفت: عده‌ای از خلبانان که با جعل اسناد و مدارک موفق به دریافت کارت معافیت سربازی برای فرزندانشان شده‌اند و فرزندان آنها در حال حاضر به عنوان خلبان در ایران‌ایر مشغول به کار هستند، نزد مدیرعامل هما رفته و از او درخواست کردند تا چاره‌ای برای فرزندان آنها بیندیشد. این افراد از مدیرعامل هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران خواستند تا برای فرزندانشان درخواست امریه سربازی از وزارت راه‌وشهرسازی کند، به گونه‌ای که فعالیت فرزندان این افراد در ایران‌ایر به منزله خدمت وظیفه عمومی آنها تلقی شود. منبع آگاه افزود: عده دیگری از دارندگان معافیت‌های جعلی نیز پس از نشر اخبار و گزارشات مربوط به این پرونده از کشور خارج شدند؛ افرادی که انتظار ابطال معافیت‌های جعلی خود را از سوی سازمان وظیفه عمومی داشتند.
تلاش برای پرداخت جریمه و احیای معافیت‌های جعلی
به تازگی و پس از گذشت چند ماه از باطل شدن معافیت‌های جعلی یک منبع آگاه در گفت‌و‌گو با «جهان‌صنعت» گفت: یکی از افرادی که دارای یکی از همین کارت‌های معافیت جعلی ابطال‌شده بوده و در ترکیه اقامت داشته، برای تمدید گذرنامه خود به سرکنسولگری جمهوری اسلامی در استانبول مراجعه کرده که گذرنامه فرد مذکور ضبط شده و دیگر به او بازگردانده نشده است. این منبع آگاه همچنین از تلاش برخی از پدران افرادی که کارت‌های معافیت سربازی را با جعل اسناد به دست آورده بودند برای پرداخت جریمه و احیای معافیت‌های جعلی فرزندان‌شان خبر داد. این منبع آگاه در ادامه با اشاره به خبر دردناک شهادت سربازان جوان ایرانی در نگهبانی از مرزهای کشور گفت: چندی پیش خبر تخلف گسترده‌ای که به واسطه آن تعدادی از فرزندان برخی از پرسنل ایران‌ایر با سوءاستفاده و انحراف مدیران وقت از موقعیت خود از دستور رهبری سوءاستفاده کرده و باعث بروز تخلف و معافیت فرزندان خود از خدمت سربازی شدند، منتشر شد.
این منبع آگاه افزود: در آن زمان خبر این تخلف در رسانه‌های داخلی و ‌خارجی منعکس شد. همگان منتظر برخورد قانونی با این تخلف بودند که خوشبختانه پس از اطلاع ستاد کل نیروهای مسلح و محرز شدن تخلف به واسطه نبود اسناد مثبته دال بر احراز شرایط قانونی مورد نیاز برای برخورداری از معافیت، دستور ابطال معافیت‌های جعلی صادر شد. این منبع آگاه گفت: متاسفانه شنیده‌ها حاکی از آن است که با اعمال قدرت و نفوذ عده‌ای، ستاد کل نیروهای مسلح به جای برخورد قانونی با متخلفان، با ابلاغ دستور‌العملی با پرداخت مبلغی ناچیز مجاب به صدور کارت معافیت خدمت وظیفه برای فرزندان خلبانانی شده که با اطلاعات خلاف، معافیت غیرقانونی فرزندان خود را ایجاد کرده‌اند.
در چنین شرایطی امید است که ریاست ستاد کل نیروهای مسلح با ورود به موضوع و دستور پیگیری، مانع ضایع شدن خون سربازانی شود که جان‌شان را در راه دفاع از خاک ایران فدا کردند.