تناقض در سیاستگذاری تولید مسکن

پروژه دو میلیون و ۲۰۰ هزار واحدی مسکن مهر که نفس دو دولت را در بخش زیرساخت‌ها گرفت در شرایطی روزهای پایانی خود را طی می‌کند که سهم دولت قبل از تحویل واحد ۶۹۰ هزار و سهم دولت فعلی یک میلیون و ۳۵۵ هزار واحد است. این پروژه در سال‌های اخیر مورد انتقاد بسیاری از کارشناسان و حتی دولتمردان بوده است و عباس آخوندی وزیر سابق راه‌و‌شهرسازی یکی از اصلی‌ترین این منتقدان بود؛ او که مخالف دخالت دولت در ساخت‌و‌‌ساز بود صراحتا به این پروژه حمله می‌کرد. با رفتن آخوندی ازساختمان دادمان وزارت راه‌و‌شهرسازی و آمدن محمد اسلامی اما ورق برگشت و دولت نه‌تنها به مخالفت با این‌گونه طرح‌ها نپرداخت بلکه پروژه‌های جدیدی را در قالب مسکن ملی تعریف کرد. حالا رییس دولت هم به صف مدافعان مسکن مهر پیوسته است. حسن روحانی در مراسم افتتاح همزمان پروژه‌های مسکن مهر و طرح ملی مسکن با بیان اینکه مسکن مهر یک طرح بزرگ بود گفته است که در دوره مسوولیت وزیر کنونی راه‌و‌شهرسازی سرعت تکمیل پروژه‌های مسکن مهر شتاب گرفت.
او در این مراسم گفت: از آغاز دولت دو کار مهم را بر دوش داشتیم. یکی بحث ساماندهی بافت‌های فرسوده بود که بسیار اهمیت دارد که در شهرستان‌های مختلف بافت‌های فرسوده را احیا و بازسازی و نوسازی کنیم و این کار به طور وسیعی در دولت یازدهم و دوازدهم انجام شد.
وی ادامه داد: مساله دوم ساخت شهرک‌های جدید بود که از ابتدای دولت یازدهم این کار دنبال شد. وی با بیان اینکه مسکن مهر کار دیگر بر دوش دولت بود، یادآور شد: مسکن مهر یک طرح بزرگی بود که در دولت نهم و دهم شروع شد. این طرح برای حدود ۲/۲ میلیون واحد مسکونی بود که در ابتدای دولت یازدهم ۶۹۰ هزار واحد آن به اتمام رسیده بود.
روحانی بیان کرد: باقیمانده این طرح در مراحل مختلف ساختمانی بود و بار عظیمی علاوه بر وزارت مسکن، بر دوش وزارتخانه‌های نیرو و نفت و شهرداری‌ها و دستگاه‌های دیگر بود برای اینکه بتوانند به آنجا جاده و لوله‌کشی آب، برق و گاز را برسانند. یک چیز نیمه‌تمام ساخته شده بود و کار بسیار عظیمی در این زمینه هم در دولت یازدهم و هم در دولت دوازدهم انجام گرفت.
این در حالی است که رییس‌جمهور پیش از این بارها از مسکن مهر انتقاد کرده بود. او پیش از این گفته بود: «حدود ۱۰۰ هزار واحد مسکن مهر نیز هست که دارای مشکل است. حدود ۷۰ هزار واحد آن متقاضی ندارد، یعنی جایی ساخته شده که کسی متقاضی نیست، بخش دیگر نیز دارای مشکلات حقوقی است که در دادگاه‌ها‌ باید به مشکلات آن رسیدگی شود.»
در شرایطی که بالاترین مقامات اجرایی و مسوولان عالی مسکن در دولت یازدهم و دوازدهم نقد مسکن مهر را در رده فعالیت‌های روزانه خود قید کرده و به طور مداوم نسبت به انتقاد از این پروژه اقدام کردند اما در طول هفت سال گذشته تنها یک طرح بعد از مسکن مهر به منظور ساخت خانه برای مردم در دستور کار قرارگرفت.
به استناد جرئیات مطرح شده از سوی متولیان این طرح، ساخت واحدهای مسکونی طرح اقدام ملی تا پایان سال ۱۴۰۰ به اتمام خواهد رسید. پس از گذشت ۱۴ ماه از شروع طرح اقدام ملی مسکن، مراسم افتتاح ۱۱ هزار و ۶۰۰ واحد مسکونی طرح اقدام ملی با حضور رییس‌جمهور برگزار شد. به استناد جزئیات مطرح شده از واحدهای افتتاح شده، شش هزار واحد مسکونی افتتاح شده در قالب پروژه‌های واقع در بافت فرسوده بوده است که وزارت راه‌و‌شهرسازی با ارائه تسهیلات نسبت به احیای این بافت اقدام کرده است. در این بین توجه به واحدهای مسکونی واقع در شهرهای جدید بیش از پیش تعجب برانگیز است.
روز ۱۹ آبان ۱۳۹۷ که عباس آخوندی از وزارت راه‌و‌شهرسازی رفت فضای عمومی متاثر از طولانی شدن مسکن مهر به نفع او نبود. با اینکه به گفته خودش ۵/۱ برابر دولت قبل مسکن مهر ساخته بود، جمله «افتخار می‌کنم هیچ واحد مسکن مهر را افتتاح نکردم» بهترین بهانه را دست برخی منتقدان قسم خورده‌اش داد تا واقعیت را زیر این جمله نسبتا بی‌موقع دفن کنند.
حالا پروژه مسکن مهر روزهای پایانی خود را سپری می‌کند و به نظر می‌رسد تا امروز کارنامه مسکن مهر که از ۱۳۸۶ کلنگ خورده نشان می‌دهد سهم دولت‌های نهم و دهم از تحویل واحد ۶۹۰ هزار و سهم دولت‌های یازدهم و دوازدهم یک میلیون و ۳۵۵ هزار واحد است. یک میلیون و ۲۰ هزار واحد از این تعداد را عباس آخوندی افتتاح کرد؛ در حالی که موسسان مسکن مهر می‌خواستند این پروژه دو میلیون و ۲۰۰ هزار واحدی را ۱۸ ماهه تحویل دهند. بعد که وارد کار شدند مشخص شد مسکن فقط احداث ساختمان نیست؛ هزینه‌های زیرساخت‌های برق و آب و گاز و مدرسه و فروشگاه و پارک و مسجد و… سر به فلک می‌کشد.
همان ابتدا فقط برای وام این واحدها از خط اعتباری بانک مسکن ۴۵ هزار میلیارد تومان برداشت شد و با هزینه زیرساخت‌ها طی حدود ۱۳ سال به بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. بنابراین مسوولان قبل پس از شش سال با تحویل ۳۱ درصد پروژه، دولت را ترک کردند و آن را به حسن روحانی سپردند. دولت دهم حتی تا اواخر هم در حال کلنگ‌زنی بود و حدود یک سال مانده به پایان عمرش مسکن مهر پردیس را آغاز کرد. این پروژه ۸۳ هزار واحدی صدها خانوار را در انتظار گذاشته است؛ زیرا اجرای زیرساخت‌های آن پرخرج و طاقت فرسا بود. بنا به گفته مسوولان فقط پست برق ۶۳۰ فاز ۱۱ حدود دو سال و نیم زمان برده یا خط پمپاژ از تصفیه خانه به سایت مسکن مهر به طول ۱/۸ کیلومتر فرآیند دشوار و زمانبری را طی کرده است.
به هر حال کام تلخ متقاضیان مسکن مهر که بعضی‌شان ۱۳ سال در انتظار خانه به سر بردند با افتتاح حدود ۳۳۵ هزار واحد توسط محمد اسلامی، وزیر راه‌و‌شهرسازی کم کم دارد شیرین می‌شود. او حتی در این مدت کمتر از دو سال حدود نصف تعداد واحدهای افتتاح شده طی شش سال در دولت‌های نهم و دهم، خانه تحویل داد. حسن روحانی، رییس‌جمهوری روز پنجشنبه یکم آبان در جریان افتتاح ۴۰ هزار و ۱۸۰ واحد مسکن مهر و ۱۱ هزار و ۵۶۸ مسکن ملی گفت که عملا بار عظیم پیشبرد طرح مسکن مهر و تهیه امکانات اولیه زیربنایی بر دوش دولت‌های یازدهم و دوازدهم و دستگاه‌های ذی‌ربط قرار گرفت.
طبق آخرین آمار در حال حاضر از دو میلیون و ۲۰۰ هزار واحد مسکن مهر دو میلیون و ۴۵ هزار واحد افتتاح شده و بنا به گفته حبیب‌الله طاهرخانی، معاون وزیر راه‌و‌شهرسازی از ۱۵۰ هزار واحد باقی مانده حدود ۱۰۰ هزار واحد یا فاقد متقاضی یا درگیر مسائل حقوقی هستند. ۵۰ هزار واحد هم دارای متقاضی موثر است که دولت قول داده تا پایان امسال آنها را تکمیل و به متقاضیان واگذار کند.