توزیع معیوب

گروه بازرگانی- سیستم معیوب توزیع سال‌های زیادی است که دامن مصرف‌کنندگان را گرفته و باعث تحمیل هزینه‌های سرسام‌آور بر آنها می‌شود. این معضل اگرچه در همه بازارها وجود دارد اما در بازار میوه و تره‌بار خیلی بیشتر خودش را نشان می‌دهد. بر این اساس شاهد این هستیم که اگرچه کشاورزان با زحمت فراوان محصولات خود را تولید می‌کنند و در نهایت به قیمت پایین تولیدات خود را به فروش می‌رسانند اما در بازار میوه و تره‌بار در شهرهای مختلف کشور همین محصولات با قیمت‌های سرسام‌آور به فروش می‌رسد؛ اتفاقی که نه‌تنها ضرر کشاورز را به دنبال دارد بلکه مصرف‌کننده را نیز به شدت آزار می‌دهد. با این حال اگرچه مسوولان کشور نیز به خوبی می‌دانند که سود قابل توجهی نصیب دلالان و واسطه‌ها در بازار محصولات کشاورزی می‌شود اما برای رفع این مشکل هیچ اقدامی انجام نمی‌دهند. حتی در بسیاری از موارد شاهد این هستیم که قیمت‌های سرسام‌آور موجود در بازار‌های مختلف ازجمله بازار میوه و تره‌بار کتمان می‌شود و همواره وعده کاهش قیمت‌ها تا چند روز آینده داده می‌شود. اما نتیجه چنین اظهارنظرهایی تنها کاهش سرانه مصرف محصولات مورد نیاز سفره خانوار است و تاثیری بر حل مشکلات ندارد.
چند سالی است که اختلاف چندبرابری قیمت میوه از مبدا تا بازار به بحران جدی تبدیل شده که مسوولان وزارت جهاد کشاورزی تنها شعار حل این بحران را می‌دهند و در نهایت وزارتخانه صمت و جهاد کشاورزی به بهانه‌های مختلف از وظایف‌شان شانه خالی می‌کنند و به یکدیگر پاس می‌دهند.
نبود شفافیت در بازار
بررسی‌ها از سطح بازار نشان ‌می‌دهد که اختلاف قیمت از باغ تا مصرف‌کننده و گاه عمده‌فروشی تا خرده‌فروشی به چهار تا پنج برابر می‌رسد که هر یک‌ از دست‌اندرکاران بخش کشاورزی سودجویی عوامل واسطه و دلال، بی‌توجهی به کشاورزی سفارشی، عدم شفافیت و همچنین نوسان قیمت نهاده‌های تولید را دلایل اصلی گرانی می‌دانند و معتقدند که با حذف یارانه نهاده‌ها و بالا رفتن قیمت سموم، کود کشاورزی، مکانیزاسیون، هزینه‌های کارگری و بسته‌بندی افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی قیمت نسبت به مدت مشابه سال قبل امری بدیهی است در حالی که گرانی اقلام سبد خانوار هیچ تناسبی با درآمد اقشار ضعیف جامعه ندارد.
بسیاری از مسوولان بر این باورند که نبود شفافیت بازار و قیمت از عمده‌فروشی تا خرده‌فروشی و همچنین مشخصات محصولات ممتاز، درجه یک و دو از یکدیگر زمینه را برای گران‌فروشی مهیا کرده و کار را به جایی رسانده که در شرایط فعلی اقتصاد که بسیاری از صنوف در تعطیلی و نیمه‌تعطیلی به سر می‌برند، بسیاری از خانوارها میزان خرید خود را کاهش دهند که مصداق بارز این امر شب یلداست که با وجود فراوانی عرضه، استقبال چندانی در بازار نبود.
راه کوتاه کردن دست دلالان
در همین خصوص مجتبی شادلو نایب رییس اتحادیه باغداران تهران شفافیت قیمت و روشنگری را یکی از مسائل مهم در بخش کشاورزی اعلام کرد و گفت: با وجود پتانسیل بالای تولید، اما اختلاف قیمت میوه از باغ تا بازار بالاست که روشنگری و شفافیت قیمت یکی از مهم‌ترین مسائل نظام صنفی کشاورزی برای کوتاه کردن دست واسطه و دلال است‌.وی با اشاره به اینکه خصوصیات میوه ممتاز، درجه یک و درجه ۲ باید روشن و شفاف‌سازی شود، افزود: شاخص‌های میدان مرکزی میوه و تره‌بار باید مشخص شود و در قبال این شرایط قیمت‌گذاری صورت گیرد.
شادلو بازار محصولات کشاورزی را تابع عرضه و تقاضا دانست و گفت: اگر عرضه کم شود، قیمت به حدی بالا می‌رود که مصرف‌کننده در تامین دچار مشکل می‌شود و با ازدیاد عرضه، کشاورز از ناحیه افت قیمت متحمل زیان می‌شود.
نایب رییس اتحادیه باغداران ادامه داد: با توجه به سودجویی عوامل واسطه و دلال، اختلاف قیمت از باغ تا بازار بسیار بالاست در حالی که با شفاف‌سازی قیمت در عمده‌فروشی، مغازه‌داران هم موظفند بر مبنای درصد مشخص محصول خود را عرضه کنند‌.
به گفته وی، با تعریف خصوصیات میوه ممتاز، درجه یک و درجه ۲ از یکدیگر مغازه‌داران دیگر نمی‌توانند در عرضه سلیقگی عمل کنند.
نایب رییس اتحادیه باغداران تهران با بیان اینکه بخشی از التهابات بازار میوه تابع نوسان نرخ ارز است، گفت: امسال قیمت میوه تحت تاثیر نوسان نرخ ارز و گرانی نهاده‌های تولید بالا رفته است که به طور کلی افزایش قیمت تا حدودی شامل تمامی بخش‌های اقتصاد از جمله تولیدات کشاورزی است.به گفته وی، با وجود افزایش قیمت نهاده‌های تولید همچون سم، بذر، کود و ماشین‌آلات در کنار حوادث غیرمترقبه تولید نظیر سرمازدگی، گرمازدگی، تگرگ، باران، سیل و… که تهدید جدی برای بخش کشاورزی است، اما کشاورزان شانه خالی نمی‌کنند و معتقدند امنیت غذایی کشور باید حفظ شود.
شادلو با بیان اینکه کار کشاورزی سخت و بسیار طاقت‌فرساست، گفت: با وجود آنکه کار کشاورزی بسیار ریسک‌پذیر و بدون تعطیلی و ساعت کار است، به همین خاطر کشاورزان باید از درآمد حداقلی برخوردار باشند تا برای استمرار این شرایط ریسک‌پذیر انگیزه داشته باشند.
تورم‌زایی دلالان
محمدعلی مصطفی‌لو مدیرعامل اتحادیه سراسری تعاونی‌های باغبانی کشاورزی نیز با انتقاد از اختلاف چند برابری قیمت میوه از باغ تا بازار اظهار کرد: امسال با وجود افزایش کرایه حمل، سبد، سموم و آزادسازی قیمت نهاده‌های تولید، قیمت تمام‌شده تولید نسبت به سال قبل ۳۰ تا ۴۰ درصد رشد یافته است.
وی افزود: سازمان مرکزی تعاون روستایی با بحث روستا بازار، حذف واسطه و دلال و عرضه مستقیم محصول به دنبال کاهش قیمت و اختلاف از مبدا تا بازار است.
مصطفی‌لو ادامه داد: با افزایش قیمت نهاده‌های تولید نسبت به سال قبل، درصدی از افزایش قیمت‌ها را باید مردم قبول کنند اما متاسفانه تقاضای مردم برای شب یلدا نشان می‌دهد که افزایش قیمت منجر به کاهش سرانه مصرف شده است.
این مقام مسوول با اشاره به اینکه کمبودی در عرضه میوه نداریم، بیان کرد: با توجه به اقلیم چهار فصل و پتانسیل بالا، تولید میوه داخل مازاد بر نیاز کشور است که بخشی از آن باید به بازارهای هدف صادر شود. اما در کل با گرانی میوه و افت تقاضا برای خرید نگران کاهش سرانه مصرف هستیم.
وی با اشاره به اینکه گرانی میوه در مغازه‌ها ارتباطی به تولیدکننده ندارد، گفت: مسوولان ذی‌صلاح با اعمال نظارت دقیق باید از گران‌فروشی جلوگیری کنند چرا که مغازه‌داران بر مبنای فاکتور موظف به اعمال سود مشخص هستند، هر چند ما قبول داریم که هزینه‌های مغازه‌دار اعم از اجاره و هزینه‌های کارگری نسبت به سال قبل افزایش داشته است.
مدیرعامل اتحادیه سراسری تعاونی باغبانی ادامه داد: با حذف یارانه نهاده‌های کشاورزی، قیمت سموم و کود چند برابر رشد داشته به طوری که باغدار هر کیسه کود را با قیمت ۵۰۰ هزار تومان باید خریداری کند که در قبال درآمدهای حداقلی خواب سرمایه زیادی می‌خواهد.
تاثیر اجرای کشاورزی قراردادی
در این خصوص همچنین ‌علی خان‌محمدی با اشاره به اینکه اجرای الگوی کشت امری مهم در کاهش قیمت میوه از مبدا تا بازار محسوب می‌شود، به باشگاه خبرنگاران جوان اظهار کرد: با وجود تنوع اقلیم و پتانسیل بالای تولید محصولات کشاورزی، نبود الگوی کشت، آمار دقیق و کشاورزی قراردادی ما را دچار مشکل می‌کند.
وی افزود: با وجود مشکلات متعدد نظیر سرمازدگی، خشکسالی، طوفان و سیل، اگر به دنبال کشاورزی قراردادی و سفارشی نباشیم، بازار تقاضا با مشکلاتی روبه‌رو می‌شود.
خان‌محمدی ادامه داد: با اجرای کشاورزی قراردادی، عرضه محصولات در مقاطع مختلف بر مبنای خاص جامعه صورت می‌گیرد.
به گفته این مقام مسوول، با ایجاد زنجیره‌های تولید و تقویت تشکل‌ها مشکلات تولید مرتفع می‌شود.
مدیرعامل مجمع ملی نخبگان کشاورزی اجرای کشاورزی قراردادی و حذف واسطه‌ها را امری مهم در کاهش اختلاف قیمت میوه در بازار برشمرد و گفت: با داشتن آمار دقیق تولید و مصرف و تولید بر مبنای ثبت‌سفارش، مشکلی در امر تنظیم بازار نداریم.