تولید، چوب اشتباه دولت را می‌خورد

«جهان صنعت»- گلایه فعالان اقتصادی از رفتارهای دولت در قبال بخش ‌خصوصی از محورهای مهم صحبت‌های فعالان بخش ‌خصوصی بود. به گفته آنها، به‌گونه‌ای در مورد بخش‌خصوصی صحبت می‌شود که وجهه و اعتبار این بخش به‌واسطه سیاستگذاری‌های غلط در جامعه از دست می‌رود.
فعالان اقتصادی این اتفاق را یک مخاطره و تبعات آن را خروج سرمایه بخش‌ خصوصی ایرانی و ایست سرمایه‌گذاران خارجی برای ورود به کشور می‌دانند. از این رو نگرانی جدی از این بابت احساس می‌شود. اکنون اقتصاد کشور به غیر از دولت‌زدگی با بحران‌ جنگ اقتصادی و تحریم مواجه شده است. تصمیم‌های خلق‌الساعه در اقتصاد به مراتب آسیب جدی‌تری به بدنه اقتصاد وارد می‌سازد. هیچ‌‌یک از بخش‌های تولید و صنایع کشور از این نشانه‌ها در امان نمانده است. معادن کشور که سال‌هاست بدون هیچ مشکلی ارز وارد کشور می‌کرد امروز در تیررس کاهش تولید و صادرات قرار گرفته است. این در حالی است که جایگاه اقتصادی معادن در کشورهای توسعه‌یافته سراسر دهکده جهانی غیرقابل انکار است و به نوعی می‌توان گفت راه توسعه آنها از معادن گذشته است چون توانسته‌اند مواد اولیه موردنیازشان را با استفاده از ذخایره خود تامین کنند. این در حالی است که اقتصاد معدن ایران با وجود در اختیار داشتن هفت درصد از کل ذخایر معدنی جهان هنوز قابل قبول نیست.
نشانه‌ای از برنامه‌ریزی برای خروج از رکود نیست
رییس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی تهران کاهش حضور دولت در اقتصاد را بهترین راهکار برای عبور از شرایط موجود دانست و گفت: هر اقتصادی برای پیشرفت و پیگیری اهدافش نیاز به یک راهبرد بلندمدت دارد و آنچه در طول ماه‌های گذشته اتفاق افتاده نشان می‌دهد که اقتصاد ایران از این چارچوب فاصله‌ای طولانی دارد. مهدی پورقاضی اظهار کرد: اگر مسیری را کشورهای توسعه‌یافته و حتی کشورهایی که در طول سال‌های گذشته پیشرفت داشته‌اند، ببینیم متوجه می‌شویم که هریک از این کشورها با چه برنامه و هدف‌گذاری به این سمت حرکت کرده‌اند. وقتی کشوری مانند ترکیه برای سال‌های طولانی تلاش می‌کند شرایطی برای فعالان اقتصادی خود فراهم کند که در مسیر تسهیل صادرات حرکت کنند، قطعا ما در این رقابت جا می‌مانیم. به گفته وی آنچه در طول ماه‌های گذشته اتفاق افتاده نیز نشان می‌دهد که نه تنها اقتصاد ایران از این نگاه راهبردی دور است که حتی در فاصله‌ای کوتاه با دستورالعمل‌ها و قواعد متناقض عملا همان فضای فعالیت گذشته را نیز از بین برده و همین امر اقتصاد کشور را با در جا زدن مواجه کرده است. رییس کمیسیون صنعت اتاق تهران با بیان اینکه کاهش حضور دولت در اقتصاد بهترین راهکار برای عبور از این شرایط به شمار می‌رود، گفت: متاسفانه در کشور ما نه تنها نشانه‌ای از برنامه‌ریزی دولت برای خروج از اقتصاد وجود ندارد که حتی وقتی شرایط بر هم می‌خورد این حضور به شکلی بدون برنامه افزایش می‌یابد. برای مثال بخش زیادی از تمرکز وزارت صمت در طول این ماه‌ها به این خلاصه شده که قیمت برخی اقلام مصرفی مانند مرغ و گوشت را چگونه مدیریت کند. در شرایطی که اقتصاد ایران برای تداوم حضور خود در بازارهای جهانی نیاز به یک برنامه دقیق دارد، ما درگیر قیمت‌گذاری کالاهای مصرفی هستیم. پورقاضی با اشاره به ارتباط مستقیم حضور در بازارهای جهانی با افزایش کیفیت کالاهای تولیدی، تاکید کرد: وقتی ما محدودیت ایجاد کنیم و نتوانیم شرایط را برای توسعه حضور خود در اقتصاد جهانی فراهم کنیم، تولیدکننده صرفا برای داخل کار می‌کند و در عین حال مجبور است که به وابستگی به دولت تن دهد. نتیجه این مساله کاهش کیفیت کالاهاست که قطعا در کوتاه‌مدت و بلندمدت برای اقتصاد ایران نتایج منفی قابل توجه دارد.
پدیده زوال تولید
رییس خانه معدن لرستان گفت: ۲۰۴ معدن در استان وجود دارد که ۴۰ درصد آنها غیرفعال است. مصطفی جهانی در نشست با اصحاب رسانه، با بیان اینکه دستگاه‎های معادن باید به‌روز شوند، افزود: برای استخراج معادن باید از دستگاه‎های به‌روز دنیا استفاده کرد. رییس خانه معدن لرستان تصریح کرد: کشور از لحاظ ذخایر معدنی در دنیا دارای ظرفیت بالایی است و در حال حاضر اکنون هفت درصد ذخایر معدنی جهان در کشور ایران وجود دارد. لرستان در زمینه وجود معادن رتبه پنجم کشور را دارد و حدود ۲۵ درصد از ذخایر سنگ معدنی در استان وجود دارد. وی بیان کرد: تولید سنگ گوهره از یک میلیون تن در سال به ۲۰۰ هزار تن کاهش پیدا کرده که باعث بیکاری کارگران شده که علت آن کاهش ساخت‌و‌ساز است. رییس خانه معدن لرستان با بیان اینکه ۱۶ معدن در بروجرد وجود دارد، خاطرنشان کرد: همچنین ۹ کارخانه ماسه‎شویی در شهرستان وجود دارد که هفت کارخانه و دو کارخانه غیرفعال است. جهانی بیان کرد: عده‎ای بر این باور هستند که در معدن خام‌فروشی انجام می‌‎شود اما محصولاتی که تولید می‌کنیم محصولات نهایی بوده و به معنای خام‌فروشی نیست. در معدن، خام فروشی را رانت می‌نامند که باید بگویم خوشبختانه در سطح معادن لرستان این رویه وجود ندارد بلکه مواد معدنی تولید شده باید به مناطق دیگر صادر شوند تا ظرفیت‌های معدنی استان و به تبع آن بروجرد برای دیگران آشکار شود.
افت شدید تولید سنگ‌های تزئینی
پیش از این در سال ۹۱ نیز سیامک میرزاوند، رییس سازمان نظام مهندسی معدن لرستان در جلسه کمیسیون صنعت و معدن اتاق بازرگانی خرم‎آباد با اشاره به افت شدید میزان تولید سنگ‌های تزئینی در استان به ویژه شهرستان‌های ازنا و الیگودرز در سال‎های اخیر، گفته، بود، مسائل بسیاری باعث این افت تولید شده که متاسفانه تاکنون کارگروهی برای پیدا کردن منشأ این مشکلات در استان تشکیل نشده است. به گزارش ایسنا، او، مواردی همچون حمایت نشدن حقوقی وزارت صنعت، معدن و تجارت از بهره‎برداران معدنی، اعمال نشدن سیاست‌های تشویقی، ارائه نشدن انرژی ارزان به معادن، واگذاری معادن به افراد بدون صلاحیت فنی، نظارت نکردن بر نحوه استخراج از معادن، حمایت نشدن از فرآوری و بازیافت باطله‎های معدنی از جمله مشکلات کلیه واحدهای معدنی در استان دانست و ادامه داد: مشکل تامین سوخت، برگزار نکردن دوره‎های آموزشی کاربردی توسط ارگان‎های مرتبط، پرداخت نشدن تسهیلات سرمایه در گردش و خرید ماشین‎آلات، فرسوده بودن ماشین‎آلات، به کارگیری نشدن فنون و علم جدید در استخراج و فرآوری مواد معدنی، نبود اتحادیه صنف بهره‎برداران معدنی و معارضین محلی از دیگر مشکلات این واحدها هستند.
رییس انجمن کارآفرینان و تلاشگران استان نیز خواستار تحقیقات اصولی در مشخص کردن میزان بهره‎برداری مجاز در هریک از معادن شد و عنوان کرد: در حال حاضر نحوه بهره‎برداری از معادن بسیار غلط بوده و در اکثر معادن میزان مواد معدنی برداشت شده بسیار کمتر از تخریب ایجاد شده است. کیوان کاظمی همچنین با اشاره به اعطای مجوز بهره‎برداری به افراد بدون صلاحیت، عنوان کرد: اخذ مجوز توسط افراد فاقد صلاحیت در استان علاوه بر کاهش میزان بهره‎وری معادن استان فضای کافی برای فعالیت افراد متخصص در استان را نیز از بین برده است. سازمان‎های دولتی باید بر اساس نیاز بازار و هدف‎گذاری صورت گرفته در این بخش نسبت به صدور مجوز، اقدام و برای اعطای مجوز باید صلاحیت فنی و مالی افراد مورد بررسی قرار گیرد. معاون امور معدن سازمان صنعت، معدن و تجارت استان نیز با اشاره به اینکه اساس کار معدن‎داران با سازمان‎های محیط‌زیست و منابع طبیعی در تضاد است، گفت: معدن یعنی «تخریب و بهره‎برداری» و محیط‌زیست به دنبال احیا و نگهداری است. وظیفه اصلی ما از بین بردن این تضاد نظارت بر استخراج اصولی از معادن است.
افق روشن پیش روی حوزه معدن !
با توجه به اینکه بخش معدن کشورمان از رکود ساخت‌و‌ساز تا صادرات و توسعه تولید گلایه دارد. وزیر صنعت، معدن و تجارت از فعال شدن صنعت ساختمان سخن به میان آورد و بیان کرد: در سال آینده حوزه مسکن رونق پیدا خواهد کرد لذا بازار خوبی برای صنعت فولاد در سال آینده ایجاد خواهد شد. رضا رحمانی در آیین افتتاح کارخانه فولادسازی بردسیر با حضور معاون اول رییس‌جمهوری گفت: برنامه‌های کاملی در حوزه معدنی از اکتشاف تا تولید در وزارت صنعت، معدن و تجارت طراحی شده است. وی به تبیین اقدامات وزارت صنعت، معدن و تجارت در حوزه معدن و تکمیل زنجیره فولاد پرداخت و بیان کرد: انجمن جهانی فولاد در سال ۲۰۱۷ اعلام کرده است که یک هزار و ۶۸۰ میلیون تن فولاد خام در دنیا تولید شده که از این میزان ۲۲ میلیون تن مربوط به ایران بوده که ۲۲ درصد نسبت به گذشته رشد داشته این در حالی است که رشد تولید فولاد خام در جهان شش درصد بوده که نشان‌دهنده آن است که ایران بالاترین رشد در تولیدکنندگان عمده جهان را به خود اختصاص داده است. وزیر صنعت، معدن و تجارت ادامه داد: ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تن تولید فولاد کشور در سال گذشته بوده که نسبت به گذشته رشد هشت درصدی را نشان می‌دهد ضمن آنکه هم‌اکنون ۶۲ درصد فولاد خام خاورمیانه متعلق به جمهوری اسلامی ایران است.
لایحه بودجه ۹۸ تولیدکنندگان را نگران کرده است
رییس خانه صنعت، معدن و تجارت ایران با اشاره به افزایش بودجه شرکت‌های دولتی و کاهش اخذ مالیات از آنها در سال ۹۸، گفت: تصمیم‌گیری دولت در تدوین بودجه سال آینده تولیدکنندگان را در نگرانی قرار داده است. سید‌عبدالوهاب سهل‌آبادی با بیان اینکه ثبات نرخ ارز باعث شده بخشی از فعالیت‌های تولیدکنندگان رونق پیدا کند، اظهارداشت: اما باید این نکته را مدنظر قرار دهید که تصمیم‌گیری دولت در تدوین بودجه سال آینده تولیدکنندگان را در نگرانی قرار داده است. رییس خانه صنعت، معدن و تجارت ایران با اشاره به افزایش بودجه شرکت‌های دولتی و کاهش اخذ مالیات از آنها در سال ۹۸، افزود: دولت به جای کوچک کردن خود مدام در‌صدد اعمال تصمیم‌گیری‌ها برای افزایش تصدی‌گری خود است.
وی به تسنیم گفت: در حال حاضر تولیدکنندگان با تمام توان مشغول حفظ واحدهای تولیدی هستند اما باید از دولت پرسید آیا در شرایط تشدید تحریم‌ها حمایت ویژه‌ای از تولیدکنندگان داشته است؟ آنها هر روز با نگرانی فعالیت می‌کنند و نمی‌دانند در روزهای آینده با چه مشکلات جدیدتری روبه‌رو خواهند شد.
سهل‌آبادی تصریح کرد: به نظر می‌رسد دولت باید برنامه روشن خود را برای مقابله با تحریم‌های بین‌المللی اعلام کند تا تکلیف واحدهای تولیدی هم مشخص باشد.

سعید صمدی‌*- تجارت خارجی بخش معدن و صنایع معدنی ایران طی ۹ ماه سال جاری تراز منفی صادرات را نشان می‌دهد که نسبت به هفت ماه سال با شیب بیشتری به کاهش صادرات دست یافته است. امسال حوزه معدن تجربه تلخی را به دلیل صادرات سخت و کاهش تولید داشته است. مداخله بی‌اندازه دولت در بخش‌های مختلف اقتصادی به ویژه تولید و صادرات کشور امروز به معضل بزرگی تبدیل شده است.
نبود مدیران خلاق و ‌کارآمد، استراتژی صحیح در مواقع اضطراری و همچنین کمبود منابع مالی و ناکافی بودن پشتوانه مالی و تسهیلاتی، حضور دولت در اقتصاد کشور را به مخاطره جدی تبدیل کرده است. دلایل عمده بخش‌های مختلف تولید به ویژه معادن کشور را درگیر بحران جدی کرد که نتیجه آن تنها رکود است. صادرات بسیار سخت شده است. این عنوان به دلیل موانع ایجاد شده توسط آمریکا، بسیار شنیده شده و قابل تامل است اما نکته حائز اهمیت وجود تحریم داخلی است که پایه‌های تولید و صادرات را ویران کرده است. عدم پرداخت تسهیلات از سوی دیگر نگاه دولت‌زدگی در سیستم تولید و نیز برگشت ارز به سیستم دولت در کل مشکلاتی است که حتی درجه تخریب آن بر اقتصاد از تحریم آمریکا ویران‌کننده‌تر است. از سوی دیگر تدابیر غلط دولت و نبود برنامه‌ریزی صحیح وضع را از قبل خراب‌تر کرده است. در مجموع این ضعف‌ها به همراه حرف و مصوبات غلط دولت، نابسامانی‌های جدید را به بخش تولید کشور هدیه می‌دهد. امروز موضوع خام‌فروشی به پدیده بزرگی برای عده‌ای تبدیل شده است‌. هستند کسانی که برای منافع شخصی اقدام به فروش مواد خام محصولات معدنی می‌کنند‌. این در حالی است که معدنکاران تنها وظیفه استخراج مواد معدنی را دارند و در مرحله بعد حوزه صنعت باید ابزار تبدیل این مواد را به محصولات معدنی ایجاد کند‌. در این بین افراد خاص و انگشت‌شماری هستند که از موقعیت استفاده لازم را می‌کنند و مواد را به صورت خام خریداری می‌کنند و با توجه به رانتی که در اختیار دارند در بازار‌های جهانی با کاهش قیمت به حراج می‌گذارند‌. در این صورت است که تمام ایرادها به سمت معدنکار است اما غافل از اینکه دولت ابزاری برای ایجاد تبدیل این مواد به محصولات فرآوری در اختیار این صنعت قرار نمی‌دهد‌. همین عوامل باعث شده صنعت معدن کشور دچار دگرگونی نامناسب و مغایر با میزان پتانسیل صادراتی مواد معدنی کشورمان شود که در این موقعیت نیمی از کارگاه کوچک تعطیل شده است. متاسفانه هنوز تولید و صادرات کشور چوب سیاست متکی بر فروش نفت خام بودن را می‌خورد و همه این موضوع را نقد می‌کنند غیر از دولت ‌که در عمل پیگیر آن است. ‌
*رییس کمیسیون معدن خانه اقتصاد ایران