تولید ملی روی پلات فورم فرانسوی

آخرین عکس یادگاری منوچهر منطقی در ایران‌خودرو همان روزی بود که خنده تلخ او از چشم کسی پنهان نماند. پروژه X12 با نام تجاری رانا رونمایی می‌شد و منوچهر منطقی باید با ایران‌خودرو خداحافظی می‌کرد و فرمان اداره این بنگاه بزرگ صنعتی را به نجم‌الدین می‌داد. نجم‌الدین هم در جریان سخنرانی‌اش پاسخ لبخند تلخ منطقی را داد و به همه خوشامد گفت الا او.
از میان کسانی که سه سال پیش کنار رانا عکس یادگاری گرفتند منوچهر منطقی در حال ساخت هواپیماست و محمد رویانیان گذرش به سر و کله زدن با علی پروین افتاده است، محرابیان هم دستیار ویژه احمدی‌نژاد شد و مهرداد بذرپاش پس از اختلاف با دولت بر صندلی‌های سبز ساختمان هرمی بهارستان نشست اما رحیمی همچنان معاون اول رییس دولت است و نجم‌الدین سکاندار ایران‌خودرو در روزهای تحریم طاقت‌فرسا.
رانا محصولی بود که می‌خواست ایرانیان را صاحب خودرویی با قیمت کمتر از ۱۰ میلیون تومان کند. منوچهر منطقی هم کار را تا رونمایی پیش برد و پروژه را به جواد نجم‌الدین سپرد. نجم‌الدین اما معروف است که در مگاموتور هم به پروژه‌های جدید و توسعه‌ای چندان التفاتی نمی‌کرد. در ایران‌خودرو هم شیوه مدیریتی نجم‌الدین تغییری نکرد و تولید رانا به حالت تعلیق درآمد. بهانه این تعلیق البته غیراقتصادی بودن پروژه عنوان می‌شد و مسوولان خودرو از بحران جهانی تا تغییر ذائقه مخاطب را بهانه می‌کردند تا توجیهی برای عدم تولید رانا بیابند.
خداحافظ رفیق
هرچه می‌گذشت رابطه ایران و غرب تیره‌تر می‌شد. افزایش فشار تحریم‌ها و خطر قطع رابطه تجاری ایران‌خودرو و پژو فرانسه راهی نگذاشت جز حرکت به سمت تولید رانا. در واقع تولید رانا نه از سر اختیار بود که فشار تحریم‌ها باعث شد تا ایران‌خودرویی‌ها به فکر روزهای پس از ۲۰۶ بیفتند. کدام گزینه بهتر از رانا؟ پلات‌فورم که همان ۲۰۶ اس دی بود و خط تولید مجزا هم لازم نداشت. قطعات هم که کم و بیش همان ۲۰۶ است. اما هنوز یک مشکل عمده وجود داشت. خودرویی با این حجم از تشابه با ۲۰۶ و قیمتی حداقل پنج میلیون پایین‌تر به طور حتم بازار ۲۰۶ را از بین می‌برد و رقیب آن می‌شود. ایران‌خودرو نمی‌خواست خودزنی کند پس قیمت رانا افزایش یافت. از ۵/۹ میلیون تومان تا ۱۵ میلیون تومان راه درازی بود که بخشی از آن با خرید زمان طی شد و بخش دیگر با بهانه افزایش قیمت تمام شده.
خودروسازان ما در حالی ادعای جهانی شدن دارند که هنوز خودروهای ملی خود را روی پلات‌فورم‌هایی می‌سازند که خود نساخته‌اند و تنها با هزینه کردن توانسته‌اند مالکیت معنوی را از شرکت سازنده خریداری کنند. این اتفاقی است که در تولید سمند هم که نام ملی به خود گرفته بود تجربه شد. حالا رانا هم به همین درد دچار شده است. موتورش همان TU5 است که هنوز به طور کامل داخلی‌سازی نشده و قطعاتش هم تا حدود زیادی همان ۲۰۶ است. نکته جالب اینجاست که هنوز چیزی حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد قطعات رانا همان خودرو ملی وارداتی است و چین و هندوستان نشسته بر خوان گسترده ایران کیفشان کوک است.
۳ دلیل تاخیر در تولید انبوه
منوچهر منطقی در تمام این سه سالی که از ایران‌خودرو رفته تلاش می‌کرد تا چیزی علیه مدیران فعلی به زبان نیاورد اما موضوع تاخیر سه ساله برای تولید انبوه رانا فرق می‌کرد. منطقی مانند هر مدیر دیگری دلش می‌خواست ثمره تلاشش را خود بچیند. پس در گفت‌وگویی اعلام کرد که پشت چنین تصمیمی سه دلیل وجود دارد؛ اول اینکه در آن زمان (سال ۸۸) به راحتی مسوولان می‌توانستند قطعات خودرو ۲۰۶ و ۲۰۶ SD را تهیه کنند و فکر می‌کردند که اگر شروع به تولید رانا کنند این خودرو رقیب ۲۰۶ می‌شود و فروش این خودرو را پایین می‌آورد. البته این نگاه تا حدودی درست به نظر می‌رسد.
مطلب دوم اینکه ما رانا را برای صادرات تولید کرده بودیم و صادرات از یک زمان به بعد افت پیدا کرد و اهمیت صادرات کمتر از گذشته شد. مطلب سوم را باید در رونمایی این خودرو در زمان تودیع بنده جست‌وجو کرد. شاید اگر این خودرو در روز تودیع من رونمایی نمی‌شد، زودتر از اینها به تولید می‌رسید. به هرحال نباید فراموش کنیم که از نگاه مدیریتی در ایران اگر کسی خودش کاری انجام بدهد و تفکر خودش را در مقام مدیریتی اجرا کند بیشتر عجله دارد تا کار به اجرای جدی برسد اما اگر محصول منتسب به شخص دیگری باشد چندان عجله‌ای نخواهد کرد البته این سیاست اشتباه است اما به هرحال وجود دارد.منوچهر منطقی اگرچه دوران پرانتقادی را در ایران‌خودرو گذراند اما در این سه دلیل تمام آنچه بر سر صنعت خودرو کشور آمد را مختصر و مفید توضیح داد: مدیران جدید، قبلی‌ها را نمی‌خواهند؛ خواه پرسنل باشند یا محصول فرقی نمی‌کند. رفت‌و‌آمد اتوبوسی افراد در مدیریت کلان به صنعت که می‌رسد خاک خوردن پروژه مدیران قبلی می‌شود.
پول مردم در جیب ایران‌خودرو
حالا ایران‌خودرو نجم‌الدین رانا را پیش‌فروش کرده و بخشی از تامین مالی خود را با پول مردم انجام داده است. حتی موعد تحویل را هم نگفته و پول مردم را نزد خود نگه داشته است. خودرویی که براساس برنامه اولیه رویای صادرات در سر داشت این روزها در تامین نیاز بازار داخل هم مانده است. حواله‌هایش سه میلیون بیشتر از قیمت کارخانه فروش می‌رود و وقتی به بازار بیاید شاید ۲۰ میلیون تومان را هم رد کند.
اگر این خودرو می‌توانست با قیمتی چهار تا پنج میلیون تومان کمتر از ۲۰۶ به فروش برسد بازار خود را به دست می‌آورد اما مطمئنا خودرویی با کیفیت پایین‌تر نسبت به ۲۰۶ و هم قیمت آن بازاری نخواهد داشت. شاید آینده رانا در بهترین حالت چیزی شبیه پژو ۲۰۷ شود؛ خودرویی که تفاوت چندانی با ۲۰۶ ندارد و خریدارانش صرفا سلیقه خود را دلیل خرید می‌دانند نه مزیت‌ها و ویژگی‌های خاص آن.
روزهای سخت تحریم برای صنعت خودرو فرارسیده است. بی‌تدبیری در این روزها هزینه‌ای گزاف دارد که طبق معمول مردم باید آن را بپردازند.