تکرار معافیت از تحریم خرید نفت ایران

گروه ایران – مذاکرات هسته‌ای پس از تلاش‌های چند ساله روحانی، لاریجانی و جلیلی در زمان وزارت محمدجواد ظریف بالاخره به ثمر نشست و ایران و ۱+۵ به توافق موقت رسیدند تا برنامه‌های هسته‌ای ایران شفاف و بخشی از تحریم‌های علیه ایران لغو شود، توافقی که بلافاصله پس از رسانه‌ای شدن با حرف وحدیث‌های زیادی در رابطه با پایبندی به این توافق همراه شد. موضع‌گیری کشورهای مخالف در منطقه و خارج از آن در کنار حرف‌های اوباما و تحریم‌های جدید اتحادیه اروپا باعث شد تا برخی‌ها به پایبندی ۱+۵ در این خصوص شک کنند اما در همین حال وزیر امورخارجه فرانسه از لغو تحریم‌های تعیین شده در هفته اول سپتامبر خبر داد. علاوه بر این جان کری، وزیر امورخارجه آمریکا نیز روز گذشته ۹ کشور از جمله چین، هند، کره‌جنوبی، ترکیه و تایوان را از قانون تحریم نفت ایران معاف کرد و افزود: این معافیت از بخش ۱۲۴۵ «قانون مجوز دفاع ملی» (ان‌دی‌ای‌ای) برای سال مالی ۲۰۱۲ به خاطر کاهش قابل توجه واردات نفت این کشورها از ایران اعطا می‌شود. مالزی، آفریقای جنوبی، سنگاپور و سریلانکا چهار کشور دیگری هستند که بار دیگر معافیت می‌گیرند چون خرید نفت از ایران را متوقف کرده‌اند. گفتنی است که این معافیت برای ۱۸۰ روز تمدید شده که امکان تکرار مجدد آن وجود دارد. جان کری در این رابطه گفته است که این چهارمین بار است که این ۹ کشور به خاطر کاهش قابل توجه واردات نفت ایران معافیت دریافت می‌کنند.
وزیر خارجه آمریکا به توافق اخیر ژنو میان اعضای گروه ۱+۵ (شامل آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا، فرانسه و آلمان) با ایران اشاره کرد که براساس آن ایران پیشرفت برنامه اتمی‌اش را برای شش ماه متوقف می‌کند و برخی از بخش‌های مهم این برنامه را عقب می‌راند و در مقابل این کشورها برخی تخفیف‌های مالی در تحریم‌ها برای ایران قائل می‌شوند.
رفع نگرانی‌ها
به گفته وی، هدف از این توافق این است که دو طرف ظرف شش ماه به یک راه‌حل جامع برای رفع نگرانی در مورد برنامه اتمی ایران دست پیدا کنند.
جان کری ادامه داد: آمریکا براساس آن توافق تلاش‌ها برای کاستن از صادرات نفت خام ایران را برای شش ماه معلق می‌کند.
وی با تاکید بر اینکه آمریکا در این شش ماه همچنان با قوت اجرای تحریم‌هایی که از قبل وجود داشته را ادامه خواهد داد تا معلوم شود دست یافتن به یک راه‌حل جامع برای اطمینان از صلح آمیز بودن برنامه اتمی ایران ممکن است یا نه، تصریح کرد: ایران می‌گوید برنامه هسته‌ای‌اش صلح آمیز است.
این در حالی است که در روزهای اخیر توسط برخی رسانه‌های داخلی خبر داده بودند که شورای اتحادیه اروپا طی اعلامیه‌ای ۱۷ شرکت ایرانی را به فهرست تحریم‌های خود اضافه کرده است. بر اساس این خبر که در هیچ یک از رسانه‌های خارجی منعکس نشده است شرکت مدیریت ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای ایران و ۱۶ شرکت کشتیرانی شرکت‌هایی هستند که در فهرست تحریمی اتحادیه اروپا قرار گرفته‌اند و شورای اتحادیه اروپا تحریم‌ها علیه سه شرکت «ایران ترانسفو»، شرکت «توربوکمپرسور نفت آسیا» و شرکت «ساخت توربوپمپ» و «کمپرسور ساتاک» را لغو کرده است.
سیدعباس عراقچی، معاون حقوقی و بین الملل وزیر امورخارجه و عضو ارشد مذاکره کننده هسته‌ای کشورمان نیز در این خصوص گفته بود که من این خبر را ندیده‌ام اما در صورت صحت، اجرای تحریم‌های گذشته خلاف توافقنامه جدید نیست اما خلاف روحیه همکاری و حسن نیت در شرایطی است که در حال آماده‌سازی توافق جدید بین ایران و کشورهای ۱+۵ هستیم.
وی تصریح کرد: توافق جدید شامل بسیاری از تحریم‌های قبلی نمی‌شود و البته این توافق نیز هنوز اجرایی نشده است. وی با اشاره به اینکه باید این دستاورد به صورت واقعی باز شود، گفت: البته که هزینه‌هایی پرداخت کرده‌ایم اما برای هر دستاوردی لازم است هزینه‌هایی پرداخت شود. عضو تیم مذاکره‌کننده همچنین در گفت‌وگویی با ایرنا اظهار داشت: از مجموع ۱۵ میلیارد دلار حدود ۱۰ میلیارد دلار آن‌که پیش از این، صرف خرید مواد غذایی و دارویی می‌شد، قابل دسترسی خواهد شد.
به گفته عراقچی، یکی از اقدامات اعتمادسازی ۱+۵ در توافقنامه ژنو، تجارت امور انسان‌دوستانه شامل مراودات تجاری مرتبط با تولیدات غذایی و کشاورزی، دارو، تجهیزات دارویی و مخارج پزشکی بیماران خارج از کشور خواهد بود.
شکاف در ساختار تحریم
وی تصریح کرد: این کانال مالی شامل بانک‌های خارجی مشخص و بانک‌های ایرانی غیرتحریم شده خواهد بود که به هنگام ایجاد این کانال، مشخص خواهند شد. همچنین حدود ۶/۴ میلیارد دلار دیگر از درآمد نفتی که به بانک مرکزی واریز می‌شد، قابل دسترسی خواهد بود.
معاون وزیر امور خارجه، ایجاد شکاف در سازمان تحریم‌ها و برداشتن فشار روانی تحریم‌ها، متوقف شدن روند افزایش تحریم‌های جدید و حفظ فروش نفت در شرایط فعلی را از دستاوردهای توافق ژنو ۳ برشمرد. همچنین با پرداخت مستقیم شهریه به دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها برای دانشجویان ایرانی شاغل به تحصیل در خارج از کشور برای یک دوره شش ماهه توافق شده که بر این اساس، ۴۰۰ میلیون دلار درآمد ناشی از فروش نفت که با توجه به تحریم‌ها برای دانشجویان هزینه می‌شد، قابل دسترسی خواهد بود.
معاون وزیر امور خارجه اظهار داشت: براساس توافقنامه ژنو همچنین تحریم صنایع پتروشیمی برداشته شده و مشکلات بیمه نفتکش‌ها نیز برطرف می‌شود. تحریم‌های صادرات پتروشیمی ایران و خدمات مربوط شامل بیمه، حمل‌ونقل و مالی نیز تعلیق می‌شود.
ایران و غربی‌ها در خصوص پرونده هسته‌ای ایران توافق کردند اما حرف و حدیث‌های این مذاکره در میان تندرویان داخلی و خارجی تمام نشده است و برخی‌ها سعی دارند با تاکید بر غیر قابل اعتماد بودن طرف مقابل این توافق موقت را به بیراهه بکشانند. شاید به همین خاطر بود ظریف روز جمعه به قم رفت تا گزارش فعالیت‌های دستگاه دیپلماسی را به مراجع و علما بدهد و فضای سیاسی داخل کشور را شفاف کند. وی در این سفر به تعامل حوزه‌های علمیه با وزارت امورخارجه تاکید کرد و درباره تعیین درصد غنی‌سازی بر اساس نیاز ایران اظهار داشت: ما همواره گفته‌ایم خودمان در گام نهایی نیاز را تعیین می‌کنیم. ظریف بار دیگر بر حق غنی‌سازی ایران تاکید کرد و گفت: گام نهایی حتما شامل برنامه غنی‌سازی است و در نطنز و فردو برنامه غنی‌سازی صورت می‌گیرد و ایران ۵/۳ تا پنج درصد غنی‌سازی می‌کند و در مرحله نهایی توافق می‌کنیم غنی‌سازی در چه چارچوب‌هایی انجام می‌شود و ما در این باره گفت‌و‌گو و نیاز فعلی را تعریف می‌کنیم تا به یک نتیجه مطلوب برسیم.
وی همچنین درباره پروتکل الحاقی و تصویب آن توسط مجلس نیز عنوان کرد: این برنامه اقدامی بوده و اقداماتی در گام نهایی پیش‌بینی شده است که بر اساس اختیارات رییس‌جمهور و مجلس می‌باشد و حق مجلس در مورد نپذیرفتن پروتکل الحاقی محفوظ است، اگر تشخیص بدهند اقدامات مناسب است و به نفع کشور می‌باشد پروتکل الحاقی پذیرفته می‌شود.
دستاوردهای توافق
یکی دیگر از دستاوردهای توافق ایران با ۱+۵ و آژانس فضای مثبت حاکم بر نشست فصلی شورای حکام بود. می‌دانیم که موضوع هسته‌ای ایران بیش از ۱۰ سال است که مهم‌ترین دستور کار شورای حکام آژانس است و بررسی گزارش مدیرکل درباره فعالیت‌ها و برنامه هسته‌ای ایران همواره محور توجه رسانه‌های مختلف و نیز بهانه‌ای برای یکه‌تازی و حمله رژیم صهیونیستی و کشورهای اروپایی و آمریکا و دیگر هم‌پیمانان این کشورها به ایران بوده است، اما این روند در آخرین نشست شورای حکام در سال ۲۰۱۳ تحت تاثیر توافق ایران و آژانس که براساس آن «چارچوبی برای همکاری» برای رفع سوالات و ابهامات آژانس درباره فعالیت‌های گذشته و حال ایران به دست آمد و نیز توافق سیاسی ایران و ۱+۵ که پس از هفت سال دوطرف توانستند به آن دست یابند قرار داشت.
با این حال در میان تمام شرکت‌کنندگانی که به تحولات فوق رویکرد مثبت داشتند و از استمرار این فضا در بحث هسته‌ای ایران استقبال کردند رژیم صهیونیستی و کانادا بودند که همچنان مواضع تند و خصمانه خود درباره ایران را تکرار کردند. در عین حال استقبال کشورها از تحولات اخیر موجب شد تا مواضع کانادا و رژیم صهیونیستی در انزوا قرار گیرد.