جالی خالی فرهنگ در مناظره فرهنگی!

دومین مناظره نامزدهای سیزدهمین دوره از انتخابات ریاست‌جمهوری که قرار بود با تمرکز بر موضوعات فرهنگی و اجتماعی پخش شود، با حداقل اشاره‌‌ها به این موضوعات و بدون ارائه برنامه‌ای برای آینده و راهکاری برای حل مشکلات حوزه فرهنگ و هنر، آب پاکی را روی دستان هنرمندان ریخت.
از زمان آغاز تبلیغات کاندیداهای انتخابات ریاست‌جمهوری، به کرات این نقد از سوی اهالی رسانه و همچنین کارشناسان و فعالان فرهنگی و هنری مطرح شد که جای خالی فرهنگ و هنر در برنامه‌ها و حتی شعارهای هر هفت نامزد احساس می‌شود؛ با این وجود کماکان این امید و انتظار وجود داشت که حداقل در مناظره انتخاباتی با موضوع تخصصی فرهنگ، هر یک از کاندیداها از این فرصت استفاده و به بیان رویکرد خود درباره موضوعات فرهنگی و هنری و ارائه برنامه‌های مدون و راهکارهایی برای حل مشکلات موجود این حوزه، بپردازند.
اغلب پرسش‌های مطرح شده از نامزدها در دومین مناظره تلویزیونی که عصر روز سه‌شنبه (۱۷ مرداد ماه) روی آنتن شبکه یک سیما رفت، اساسا رنگ و بوی فرهنگی و هنری نداشت و به موضوعات اقتصادی و اجتماعی اختصاص داشت و اگر برخی از نامزدها هم اشاره‌ای کوتاه و سطحی به این حوزه داشتند، در بخش بیانیات کلی خودشان بود. در واقع مناظره دوم که با محور «فرهنگی» در کنار موضوعات اجتماعی و سیاسی تعریف شده بود، با کمترین سهم از «فرهنگ» و خصوصا «هنر» در پرسش‌های مجری و همچنین برنامه‌های نامزدها همراه بود.
وقتی درباره ورزش قهرمانی و همگانی صحبت شد؛ از سبک زندگی و ازدواج آسان و موضوع جمعیت سوال پرسیده شد اما هیچ خبری از دیدگاه نامزدها درباره سینما، تئاتر، موسیقی، هنرهای تجسمی و برنامه‌هایشان نسبت به اعتلای حوزه فرهنگ و هنر نبود! چرا که در انتخاب و گزینش و طرح سوالات، دست‌اندرکاران دچار بدسلیقگی شده‌اند. در میان این هیاهو، بار دیگر این عبارت به ذهن متبادر می‌شود اینجا هم فرهنگ و هنر اولویت نیست.
همواره این نکته توسط بسیاری از کارشناسان مطرح شده که جای خالی فرهنگ و هنر در برنامه‌ها و حتی شعارهای هر هفت نامزد احساس می‌شود و این امید و انتظار وجود داشت که حداقل در مناظره انتخاباتی با موضوع تخصصی فرهنگ، هر یک از کاندیداها، به بیان رویکرد خود درباره موضوعات فرهنگی و هنری بپردازند؛ نه اینکه کاندیدایی از فرصت استفاده کند و دوباره با وعده و وعید و انتقادی پوشالی، هنر و هنرمند را بازیچه رای‌آوری خودش کند.
در این میان اما برخی نامزدها تلاش کردند در جمع‌بندی نهایی خود، اشاره‌های مختصری به جایگاه اهالی فرهنگ و هنر و همچنین اهمیت نقش رسانه در دنیای امروز داشته باشند؛ به عنوان مثال یکی از نامزدها با زیربنایی دانستن مساله اقتصاد، حل مشکلات فرهنگی به عنوان روبنا را منوط به حل مشکلات اقتصادی عنوان و از برخی دیگر از کاندیداها انتقاد کرد که نسبت به چهره‌های مهم و فاخر حوزه‌های فرهنگی و هنری کشور بی‌اعتنا هستند و تنها در دوره انتخابات، برای گرفتن عکس‌های یادگاری یاد این قشر می‌افتند و یا از موسیقی رپ برای جلب‌نظر مردم استفاده می‌کنند. همچنین یکی از نامزدها هم که تلاش کرد با به کار بردن یک بیت شعر، برای لحظاتی فضای استودیوی مناظره را فرهنگی کند، به اشتباه بخشی از ترانه یک خواننده ممنوع‌الفعالیت در ایران را خواند و آن را به دانشجوی رشته شیمی نسبت داد.
این نامزد همچنین در تنها پرسش فرهنگی مناظره دوم که به قید قرعه به او تعلق گرفت و به شورای عالی انقلاب فرهنگی اختصاص داشت، وعده داد در صورتی که رییس‌جمهور شود، این شورا را منحل می‌کند.
در این میان اما بی‌توجهی نامزدهای ریاست‌جمهوری به مقوله فرهنگ و هنر آن هم در مناظره‌ای که قرار بود اساسا به این حوزه بپردازد، موجی از انتقادات را به دنبال داشته است. در همین راستا سید عباس صالحی ـ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ـ در صفحه توئیتر خود نسبت به این موضوع واکنش نشان داد و نوشت: «فرهنگ و هنر بخش مغفول مناظرات بود. حتی در دومین مناظره با عنوان فرهنگ و اجتماعی. ایران بدون فرهنگ و هنر، ایران نیست. از کدام برنامه‌ها سخن می‌گوییم؟»
البته پیش از برگزاری این مناظره نیز چنین عملکردی از سوی نامزدها قابل پیش‌بینی بود؛ چنانچه در فعالیت‌های انتخاباتی نامزدهای سیزدهمین دوره، نه مانند دوره‌های گذشته نامی از کارگردانان سینما به عنوان سازندگان فیلم‌های تبلیغاتی به میان آمد و نه اسمی از هنرمندان موسیقی که معمولا ساخت ترانه‌های تبلیغاتی را عهده‌دار می‌شوند.
با این همه همچنان یکی از پرسش‌های اساسی فعالان و علاقه‌مندان عرصه فرهنگ و هنر این بود که چرا در میان انواع و اقسام شعارهای نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری، خبری از فرهنگ و هنر نیست؟!
نگاهی گذرا به برنامه‌های انتخاباتی نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری در سال ۱۴۰۰ به خوبی نشان می‌دهد که حلقه‌ اصلی مفقوده در برنامه‌های کاندیداها، فرهنگ و هنر است و به جای آن، تمرکز اصلی هر یک از نامزدها بیشتر بر موضوعات اقتصادی، سیاسی و روابط بین‌المللی است.
هرچند در شرایط فعلی و با توجه به مشکلاتی که مردم با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، تاکید بر مباحث اقتصادی و سیاست خارجی چندان هم دور از انتظار نیست، اما تمرکز بیش از اندازه‌ بر این مشکلات، نتیجه‌ای جز ایجاد شائبه‌ طرح شعارهای بی‌پایه، با هدف دست گذاشتن روی نقطه‌ضعف‌ها و کشاندن رای مردم به سمت خود ندارد و چیزی عاید نامزدها نخواهد کرد.
در این میان اما فارغ از برنامه‌های هر یک از نامزدها برای حل مشکلات سیاسی و اقتصادی، انتظار می‌رفت که تاکنون به گوشه‌ای از دغدغه‌ها و مشکلات عرصه فرهنگ و هنر کشور نیز به صورت جدی اشاره می‌شد؛ آن‌هم در شرایطی که فعالان این حوزه‌ در بخش‌های مهمی چون نشر، سینما، تئاتر، موسیقی و رسانه در دوران کرونا آسیب‌های بسیاری را متحمل شدند و همچنان هم روزهای دشواری را می‌گذرانند.
سید‌عباس صالحی، در واکنش به دومین مناظره انتخاباتی نامزدهای ریاست‌جمهوری با عنوان مناظرات فرهنگی- اجتماعی در متن توئیت خود نوشت: «فرهنگ و هنر بخش مغفول مناظرات بود، حتی در دومین مناظره با عنوان فرهنگی و اجتماعی. ایران بدون فرهنگ و هنر، ایران نیست! از کدام برنامه سخن می‌گوییم؟!!»