جایزه به رییس‌جمهور بعدی ایران

نادر کریمی‌جونی- نه فقط در داخل که در خارج از کشور نیز گمان غالب، پیروزی ابراهیم رییسی را محتوم می‌دانست و برخی از شهروندان ایرانی دقیقا به خاطر آنکه به نامزد پیروز رای داده باشند، به رییسی رای دادند. در خارج از کشور نیز برخی روزنامه‌ها مانند استاندارد اتریش، انتخابات جمعه گذشته ایران را انتخاباتی که نتیجه آن از پیش مشخص شده توصیف کردند. به همین دلیل آنچه درباره نتایج انتخابات ۲۸ خردادماه گذشته ایران اعلام و نام ابراهیم رییسی به عنوان رییس‌جمهور آینده کشور اظهار شد، همان‌قدر که برای ایرانیان محتوم و قابل انتظار بود، برای ناظران و سیاستمداران کشورهای دیگر و مخصوصا کشورهای اروپایی و آمریکای‌شمالی قابل پیش‌بینی بود و شگفتی آنان را موجب نشد.
تا پیش از اعلام اسامی نامزدان انتخابات ریاست‌جمهوری ایران، سیاستمداران غربی برای به نتیجه رساندن مذاکرات توافق هسته‌ای در وین منتظر و مترصد تعیین تکلیف انتخابات و تعیین رییس‌جمهور بعدی ایران بودند؛ این نکته البته در گفتار ایشان و یا اظهارات تحلیلگران و روزنامه‌نگاران کشور طرف مذاکره با ایران نیز به چشم می‌خورد و ابراز عقیده می‌شد که پایداری و استحکام توافق صورت گرفته در این مذاکرات هنگامی قابل اعتماد است که دولت جدید با تعهد چهارساله روی کار آید.اما از وقتی نامزدان این انتخابات مشخص و این نتیجه حاصل شد که حکومت جمهوری اسلامی، راه را برای پیروزی سیدابراهیم رییسی هموار کرده است، برای مذاکره‌کنندگان غربی در وین این پرسش مهم پدید آمد که در شرایط کنونی و با وجود احتمال بسیار بالا برای پیروزی رییسی، آیا حصول توافق هسته‌ای با ایران به صلاح است؟ پرسش مهم‌تر در این‌باره آن است که اگر حصول توافق هسته‌ای با ایران به صلاح باشد، این توافق در چه مقطع زمانی باید صورت گیرد؟ آیا حصول توافق در دوره چهل روزه دولت کنونی به ریاست حسن روحانی به انجام برسد و دولت بعدی مامور و مجبور به اجرای توافق حاصل شده گردد یا حصول و امضای توافق هسته‌ای با دیپلمات‌های دولت آینده انجام گیرد و گفت‌وگوهای برجام تا روی کار آمدن دولت بعدی، معلق و یا دست‌کم به صورت مزمن دنبال شود؟ برخی ناظران غربی از همان ابتدای معرفی نامزدان، این پرسش را مطرح کردند که با به قدرت رسیدن سیدابراهیم رییسی روابط تهران و غرب و بالاخص شانس توافق هسته‌ای و اجرای آن، آیا کاهش می‌یابد؟ این ناظران می‌گویند با به قدرت رسیدن آیت‌الله رییسی احتمالا سخت‌گیری‌هایی که بر سر رفع تحریم‌های ایالات متحده علیه ایران وجود دارد بیشتر و شانس حصول توافق دو طرف کاهش می‌یابد. در این صورت زمستان سردی بر روابط و توافق ایران با ایالات‌متحده، اروپا و قدرت‌های دیگر حکمفرما خواهد شد و روابطی که اکنون میان مثلث تهران، مسکو و پکن است، به همین نسبت و یا قوی ادامه خواهد داشت. در این صورت ایالات متحده و تهران، همچنان در دو طرف میز باقی خواهند ماند و مذاکرات با شدت و ضعف کنونی ادامه می‌یابد.طرف دیگر این مساله آن است که چون تحریم‌ها آسیب زیادی به ساختار، تحولات و جریان اقتصادی ایران وارد کرده، پیروز انتخابات در هر صورت ناچار به رفع این محدودیت‌ها و توافق با طرف‌های مختلف برجام است. این ناظران می‌گویند به همین دلیل روند مذاکرات و نزدیک شدن به توافق در زمان رییس‌جمهوری رییسی تسریع می‌شود چراکه او قول بهبودی اوضاع، رفع تحریم‌ها و گشایش اقتصادی را داده است. همین ناظران می‌پرسند غرب با تسریع توافق و نزدیک شدن به حصول نتیجه در مذاکرات با ایران، آیا در واقع می‌خواهد به محافظه‌کاران و برگزارکنندگان انتخابات اخیر جایزه بدهد؟
البته طرف دیگر این توافق، تهران است و رهبران تهران تاکنون بر سر موضع تغییرناپذیر و صلب یا همه یا هیچ ایستادگی کرده‌اند. به همین دلیل این پرسش مهم- حتی برای ایرانیان وجود دارد- که آیا این موضع صلب و تغییرناپذیر فقط به موقعیت و اختیارات دولت حسن روحانی تعلق دارد و یا اصولا موضع نظام جمهوری اسلامی در ایران همین اندازه تغییرناپذیر و متصلب است؟ اگر چنین باشد بعید به نظر می‌رسد که تغییر رییس قوه مجریه در ایران، حتی اگر به رهبران ارشد محافظه‌کار کشور هم نزدیک باشد، بتواند تغییر قابل‌توجهی در ساختار سیاسی و گفت‌وگوهای موجود وین پدید آورد. اما غالب ایرانیان تصور می‌کنند- و یا دست‌کم دل‌شان می‌خواهد تصور کنند- که با آمدن رییس‌جمهور جدید، بسیاری از سختگیری‌هایی که در راه حصول توافق با ایالات متحده، تمهید شده بود، کنار گذاشته می‌شود و جاده همکاری تهران با اروپا و ایالات‌متحده هموار می‌شود.