جایگاه زنان در دوره‌ هخامنشیان

مسوول کتابخانه تخصصی پایگاه میراث جهانی تخت‌جمشید، در یادداشتی به مناسبت روز زن، نگاهی به زنان در دوره هخامنشیان پرداخته است.
مهرناز بردبار مسوول کتابخانه تخصصی پایگاه میراث جهانی تخت‌جمشید، به مناسبت روز زن، یادداشتی را با عنوان «زنان در دوره هخامنشیان» نوشته و در آن به یافته‌های علمی و باستان‌شناسی پیرامون نقش و جایگاه زنان در دوره تاریخی حاکمیت هخامنشیان پرداخته است.
نویسنده یادآور شده که در نگارش این یادداشت، از مشاوره آقای دکتر سهیل دلشاد، دکتری زبانشناسی و مشاور علمی پایگاه میراث جهانی تخت‌جمشید، بهره برده است.
«تا پیش از یافت شدن الواح بارو و خزانه تخت‌جمشید در خلال کاوش‌های موسسه شرقی شیکاگو تحت سرپرستی ارنست هرتسفلد و بعدتر اریک اشمیت، اطلاعات پژوهشگران از جامعه ایرانی در عصر هخامنشی به‌ویژه نقش زنان در این جامعه محدود به منابعی چون متون کلاسیک یونانی در رابطه با هخامنشیان و کتیبه‌های شاهی هخامنشی بود. با استفاده از این منابع در حقیقت کمترین اطلاعات ممکن از جامعه و زنان در دست پژوهشگران بود.
بایگانی باروی تخت‌جمشید علاوه‌ براینکه اطلاعاتی مفصل در زمینه تاریخ اجتماعی- اقتصادی در اختیار پژوهشگران و عموم علاقه‌مندان به تاریخ دوره هخامنشی قرار می‌دهد، در ارتباط با زندگی شخصیت‌های تاریخی منعکس‌شده در سایر منابع مانند تواریخ هرودوت اطلاعات ذی‌قیمتی را ارائه می‌کند.
اهمیت این اسناد بر این اساس است که اطلاعات منعکس شده در الواح اداری، از قلب سرزمین پارس نشأت می‌گیرد و هدف از ثبت این اطلاعات نه رویکردی جانبدارانه به اشخاص و اتفاقات بوده (آنچنان که در کتیبه‌های سلطنتی یا منابع دیگر می‌بینیم)، بلکه هدف اصلی ثبت اطلاعات اقتصادی و اداری جهت بایگانی در اداره تخت‌جمشید بوده و بنابراین الواح بایگانی تخت‌جمشید بهترین و دست‌اول‌ترین اطلاعات را از وضعیت جامعه هخامنشی در سرزمین پارس و بخش‌های مهمی از قلمرو هخامنشیان را برای‌مان فراهم کرده‌اند.
در کنار گزارش‌هایی که این الواح از کالاهای اساسی زندگی (غذا و نوشیدنی)، نحوه انتقال، ذخیره و توزیع کردن جو و گندم، میوه، پرندگان و حیوانات اهلی برای کارگران، مسافران، پادشاه و دربار و غیره ثبت کرده‌اند، نام تعدادی از بانوان برجسته در دوران داریوش اول مانند ایرتَشدونَه، اودوسَه و ایردَبَمَه و دربارهای جداگانه متعلق به آنها نیز در این الواح منعکس شده است.
بر اساس اطلاعات استخراج شده از این متون مقادیر فراوانی از غلات و حیوانات اهلی و سایر مایحتاج به دربار و تمامی املاک و خدم و حشم زیرمجموعه این بانوان قدرتمند اختصاص داده می‌شد.
یکی دیگر از اطلاعات ارزشمند ثبت شده در بایگانی باروی تخت‌جمشید، اطلاعات مرتبط با بانوان فعال در برنامه‌های ساخت و ساز در مناطق زیر مجموعه اداره تخت‌جمشید است. بر اساس اطلاعات استخراج شده از متون بایگانی تخت‌جمشید، می‌دانیم که بین کارگران مرد، زن، پسر و دختر تمایز وجود داشته است. جایگاه زنان در این میان دارای اهمیت بسیاری است.
بر طبق این اسناد زنان از این ظرفیت و توانایی برخوردار بودند که رهبر یک گروه کاری باشند یا در گروه‌های کاری مرکب از زنان و مردان، زنان می‌توانستند سهمیه‌ای بیش از مردان دریافت کنند.
این نکته جالب توجه در الواح احتمالا از این مساله حکایت می‌کند که برخی وظایف افراد فعال در برنامه‌های عمرانی در مناطق زیرمجموعه اداره تخت‌جمشید حیطه تخصصی زنان بوده است.
در واقع زنان در برخی امور تخصصی می‌توانستند استقلال عمل داشته باشند و حتی به جایگاه مشخصی دست یابند. براساس اطلاعات استخراج شده از متون اداری تخت‌جمشید، به مادران در دوره هخامنشی به‌ازای هر فرزندی که به دنیا می‌آوردند، جیره مازاد اختصاص می‌یافت.»