جای خالی برنامه‌ریزی

حسین ایمانی*- سندی پیرامون مدیریت شهری تدوین نشده است و مسوولان وظایف روشنی درباره مواجه شدن با آسیب‌های ناگهانی ندارند. به طور قطع زمانی که هر کسی می‌تواند تصمیم بگیرد با موج بی‌دانشی مواجه می‌شویم. این تصمیم‌گیری‌های خلق‌الساعه و فارغ از مطالعه جدی موجب می‌شود در نهایت شهر در هر نقطه‌ای گسترانده شود. این موضوع اما در حالی است که علم و دانش مدیریت شهری به ما این فضا را می‌دهد که جریان‌های طبیعی را از لحاظ آمایش سرزمینی مورد مطالعه و بررسی قرار دهیم؛ فرصتی که به سادگی از دست می‌دهیم و جبران آن گاه غیر‌ممکن است.
سال‌هاست مدیران و مسوولان شهرسازی نسبت به موضوع مهم آمایش سرزمینی بی‌توجه هستند و امروز به تماشای آسیب‌های گسترده نشسته‌اند. روشن است اگر بخواهیم از تجربه بشری استفاده کنیم مسوول همه آنچه در شهرها می‌گذرد، شهردار به معنای واقعی شهردار است. شهرداری که در این مجال به آن اشاره می‌شود مسوولی کاملا متفاوت با مقام‌های اسمی است که فقط و فقط به عنوان یک مقام رسمی مشغول کار است. شهردار به واقع مسوولی است که مردم انتخاب می‌‌کنند و وظایف را به طور کاملا جدی عهده‌دار شده است.
بخش‌های گسترده‌ای از کشور زیر آب رفته است و این موضوع به طور قطع حاصل جای خالی برنامه‌ریزی است. به راستی باید گفت این عدم برنامه‌ریزی به طور مستقیم ارتباطی جدی با بی‌توجهی نسبت به مساله آمایش سرزمینی دارد. شهرسازی در کشور خالی از هر گونه مطالعه ساختاری است. این موضوع را بی‌هیچ تعارفی باید باور کرد. برای مکان‌یابی شهرها هیچ‌گونه تعیین‌تکلیف و پیش‌بینی‌ای‌ نشده و توجهی به تاثیر‌گذاری بلایای طبیعی نکرده است. در واقع هیچ سناریوی جایگزینی برای مواجهه با آسیب‌های گسترده شهری در کشور وجود ندارد.
در حال حاضر به روشنی می‌توان گفت مسوول به‌طور کلی مشخص نیست. در شرایط فعلی ده‌ها نفر درباره بحران‌های شهری و اجتماعی اظهارنظر می‌کنند و در نهایت هیچ دستاورد جدی‌ای در اختیار نداریم. اما این در حالی است که اگر شهردار واقعا مسوول باشد باید اظهارنظر علمی و شهر را به طور جدی مدیریت کند. انتظار می‌رفت وزارت کشور موضوع را منسجم کند و در حال حاضر نبود انسجام خود نشان می‌دهد مقامات محلی توانایی کافی برای مدیریت شرایط را ندارند و از دیگر سو مقامات ملی نیز هیچ اشرافی بر شرایط نداشته و امکان اظهار‌نظر علمی را ندارند.
نکته مهم دیگری که نباید نسبت به آن بی‌توجه بود عدم نظارت کافی است. نظارت و مجوز ساخت‌و‌ساز به درستی انجام نشده و پروانه‌هایی داده شده که به هیچ عنوان منطقی نیست. همچنان این سوال مطرح است که چرا برخورد جدی نشده است و چرا پاسخی پیرامون همه این بی‌مسوولیتی‌ها داده نمی‌شود. در حال حاضر مردم همه دارایی خود را از دست داده‌اند. در چنین شرایطی مردم می‌توانند مدعی باشند که چرا درباره ساخت‌و‌سازهای ایمن در مناطق امن اطلاع‌رسانی نکرده‌اید، در چنین شرایطی چه کسی زندگی از‌دست‌رفته سیل‌زدگان را جبران می‌کند.
*جامعه‌شناس شهری