جای خالی سرمایه‌گذاری خارجی در صنعت

گروه صنعت- شوربختانه در هنگامه مجادله‌های سیاسی داخلی در کشور میان طیف‌های گوناگون اصولگرایی و نیز ریختن هیزم بر آتش جنگ در منطقه از سوی کشورهای مختلف و بی‌تحرکی در سرمایه‌گذاری در ایران، کشورهای منطقه با شتاب پیش می‌روند.
به‌طور مثال امارات متحده عربی و چین به تازگی 19توافقنامه و تفاهمنامه در بخش‌های کلیدی مختلف را به منظور تقویت سرمایه‌گذاری در بخش‌های گردشگری، صنعت، فناوری، رسانه و ابتکار کمربند و جاده به امضا رساندند. از مهم‌ترین توافقنامه‌های حاصله در این نشست می‌توان به توافقات ذیل اشاره کرد:
-تفاهمنامه تاسیس کمیته عالی همکاری سرمایه‌گذاری چین و امارات متحده عربی.
-توافقنامه تاسیس گروه کاری همکاری اقتصادی و سرمایه‌گذاری و توافقنامه‌ای برای ارتقای همکاری سرمایه‌گذاری در توسعه سبز.
– توافق در مورد تدوین مشترک برنامه همکاری در ابتکار کمربند و جاده‌ میان دو کشور.
– توافقنامه‌ای برای همکاری در بخش گردشگری که یکی از ارکان اصلی روابط اقتصادی آنها
به‌شمار می‌رود.
– توافقنامه همکاری در زمینه علم و فناوری.
– تفاهمنامه همکاری در زمینه صنایع و فناوری‌ها.
– تفاهمنامه همکاری در زمینه مالکیت فکری.
– تفاهمنامه همکاری در آموزش عالی.
حجم تجارت غیرنفتی امارات متحده عربی با چین در سال 2023، به رقم قابل‌توجه 81میلیارد دلار رسید که نسبت به سال 2022، 2/4درصد افزایش یافته است. علاوه‌بر این، چین در سال 2023، با برخورداری از سهم 12درصدی از تجارت امارات متحده عربی، همچنان به عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری غیرنفتی این کشور باقی مانده است.
بخش قابل‌اعتنایی از سرمایه‌گذاری‌ها در بخش صنعت را سرمایه‌های خارجی تشکیل می‌دهند، این در حالی است که صنعت ایران در این بخش بی‌معنا شده است.
کاهش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در جهان
براساس گزارشی که اخیراً توسط کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (آنکتاد) منتشر شد، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) در سال 2023 به دلیل کندی رشد اقتصاد جهانی و افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی، دودرصد کاهش یافته و به 3/1تریلیون دلار رسیده است. این گزارش با عنوان «گزارش سرمایه‌گذاری جهانی‌2024» بر این نکته تاکید می‌کند که کمبود منابع مالی، مانع تلاش‌ها برای دستیابی به «برنامه توسعه پایدار 2030» شده است. این گزارش همچنین بر نیاز فوری به سیاست‌هایی برای تقویت تامین مالی تاکید می‌کند.
دبیرکل کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (آنکتاد) در مراسم رونمایی از این گزارش گفت: «سرمایه‌گذاری صرفا جریان سرمایه نیست، بلکه در مورد نیروی انسانی، مدیریت محیط‌زیست و تلاش مداوم برای دستیابی به جهانی عادلانه‌تر و پایدارتر نیز هست.»
این گزارش خاطرنشان می‌کند که با در نظر گرفتن نوسانات شدید جریان سرمایه‌گذاری در برخی اقتصادهای واسطه اروپایی، میزان کاهش FDI از 10درصد فراتر می‌رود و کشورهای در حال توسعه بیشترین آسیب را دیده‌اند. بر مبنای گزارش کاهش FDI عمدتا ناشی از افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی و نگرانی‌ها در مورد «شست‌وشوی سبز» (green washing) است، ترفندی که بازاریابی برای نشان دادن فعالیت‌های اقتصادی به عنوان دوستدار محیط‌زیست بیش از آنچه در واقعیت هستند، به کار می‌رود.
سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی برای تامین مالی زیرساخت‌ها و خدمات عمومی مانند برق و انرژی‌های تجدیدپذیر بسیار مهم است. با این حال شرایط سخت تامین مالی در سال 2023 منجربه کاهش 26درصدی تعداد توافقات FDI در این حوزه‌ها شد. این کاهش منجربه کاهش 10درصدی سرمایه‌گذاری در بخش‌های مرتبط با «اهداف توسعه پایدار» (SDGS) به ویژه در سیستم‌های کشاورزی و مواد غذایی آب و بهداشت شد. این بخش‌ها در سال 2023 نسبت به سال 2015 زمانی که همه کشورها برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار تا سال 2030 متعهد شدند، پروژه‌های با تامین مالی بین‌المللی کمتری را ثبت کردند.
این گزارش همچنین نشان داد که کشورهای در حال توسعه بیشترین آسیب را دیده‌اند؛ این کشورها در سال گذشته تنها شاهد رشد اندکی در اوراق قرضه پایدار و کاهش 60درصدی در تامین مالی برای صندوق‌های حمایتی بوده‌اند. جریان‌های FDI به کشورهای در حال توسعه 7درصد کاهش یافته و به 867میلیارد دلار در سال گذشته رسیده است، اما این کاهش در مناطق مختلف متفاوت بوده است. اقتصادهای در حال توسعه آسیا که میزبان 60 درصد از مگاپروژه‌های جهان هستند، شاهد افزایش قابل‌توجهی در سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی Greenfield بوده‌اند. سرمایه‌گذاری Greenfield به وضعیتی گفته می‌شود که در آن یک شرکت در یک کشور خارجی، عملیات جدیدی را راه‌اندازی کند یا تاسیسات موجود خود را گسترش دهد. با این حال جریان کلی سرمایه‌گذاری خارجی به آسیا کاهش یافته است، به طوری که از حدود 678 میلیارد دلار در سال 2022 به 621 میلیارد دلار در سال 2023 رسیده است. با وجود این، این قاره به رهبری شرق و جنوب‌شرق آسیا همچنان با جذب تقریبا نیمی از کل ورودی‌های جهانی، بزرگ‌ترین دریافت‌کننده FDI در جهان باقی ماند. چین و منطقه اداری ویژه هنگ‌کنگ (SAR) بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران در منطقه هستند و پس از آنها ایالات‌متحده ژاپن و سنگاپور قرار دارند. دیگر نکات کلیدی این گزارش در ادامه می‌آید:
1- سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) جهانی در سال 2023 با کاهش 2درصدی به 3/1تریلیون دلار رسید. این رقم با احتساب اقتصادهای واسطه بیش از 10درصد کاهش یافته است.
2-تسهیل سرمایه‌گذاری به اولویت اصلی سیاستگذاران تبدیل شده است. این امر منجربه افزایش ابتکارات دولت الکترونیک و پلتفرم‌های آنلاین برای ثبت کسب‌وکار و سرمایه‌گذار شده است.
3- تعداد ابزارهای تسهیل دیجیتال در کشورهای در حال توسعه به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است. تعداد درگاه‌های اطلاعاتی دولت‌های ملی از 82 مورد در سال 2016 به 124مورد و تعداد پنجره‌های واحد آنلاین از 13مورد به 67مورد رسیده است.
4- تسهیل تجارت و سرمایه‌گذاری دیجیتال می‌تواند تاثیر مثبتی بر جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی داشته باشد. به ازای هر امتیاز افزایش کیفیت درگاه‌های دیجیتال، کشورهای در حال توسعه حدود 8درصد سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بیشتری جذب می‌کنند.
5-دولت‌ها باید رویکردی جامع برای تسهیل سرمایه‌گذاری دیجیتال در پیش بگیرند و به تدریج تمامی مجوزهای لازم برای تاسیس کسب‌وکار را به به‌صورت آنلاین درآورند.
6- بازار مالی پایدار همچنان در حال رشد است، اما نشانه‌هایی از کند شدن سرعت آن به چشم می‌خورد. ارزش محصولات سرمایه‌گذاری پایدار در سال 2023 با افزایش 20درصدی به بیش از 7تریلیون دلار رسیده است.
7- کشورهای در حال توسعه نقش فعال‌تری در سیاستگذاری مالی پایدار ایفا می‌کنند و حدود 60درصد از اقدامات سیاستی جدید در این زمینه در سال 2023 را به خود اختصاص داده‌اند.
8- جریان ورودی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به کشورهای توسعه‌نیافته ((LDCها به 31میلیارد دلار رسید که معادل 4/2درصد از کل جریان‌های سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جهانی است.
9- با وجود افزایش اعلام پروژه‌های جدید در حوزه سبز، سرمایه‌گذاری بین‌المللی در بخش‌های مرتبط با اهداف توسعه پایدار در کشورهای در حال توسعه در سال 2023 کاهش یافته است.
10-روندهای صنعت نشان‌دهنده کاهش سرمایه‌گذاری در بخش‌های زیرساخت و اقتصاد دیجیتال است، اما در بخش‌هایی از زنجیره ارزش جهانی مانند تولید و مواد معدنی حیاتی، رشد چشمگیری مشاهده می‌شود.