جای خالی مرکل در آلمان

محمدرضا ستاری- زمانی هنری کیسینجر می‌گفت اگر بخواهم در مورد اروپای واحد با یکی از رهبران آن تماس بگیرم، مشخص نیست که باید با چه شخصی صحبت کرد؟ این گفته برای زمانی بود که کیسینجر هنوز در دولت آمریکا حضور رسمی داشت، چراکه بعدها در طول دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ میلادی، هلموت کهل صدراعظم پیشین آلمان نقش سیاستمداری را ایفا می‌کرد که وجهه او باعث می‌شد تا به عنوان یک رهبر اروپایی با وی در مورد کلیت اتحادیه تماس گرفته شود؛ این نقش از سال ۲۰۰۵ بر دوش آنگلا مرکل صدراعظم سابق آلمان قرار گرفت. برخی از تحلیلگران معتقدند آلمان به واسطه قدرت اقتصادی و وزنه سیاسی خود آنقدر اهمیت دارد که هیچ اتفاق مهمی بدون خواست صدراعظم این کشور در اروپا رقم نمی‌خورد و رهبر این کشور معمولا کهل و مرکل در طول دهه‌های اخیر نشان داده‌اند معمولا به آنچه می‌خواهند دست پیدا می‌کنند.
حالا بر اساس گزارشی که اخیرا مجله اکونومیست منتشر کرده، صدراعظم آلمان به عنوان جانشین آنگلا مرکل، اولاف شولتس است؛ فردی فاقد مشخصات کاریزماتیک کهل و مرکل. به گفته کارشناسان این موضوع از آنجا حائز اهمیت است که در شرایط رکود اقتصادی اروپا، بروز و ظهور جدی راست افراطی و جنگ اوکراین، شولتس به عنوان یکی از رهبران اصلی اتحادیه اروپا، تقریبا از صحنه غایب است.
مطابق نظرسنجی‌ها او و حزبش یعنی حزب سوسیال دموکرات آلمان با سطح حمایتی ناچیز ۱۵ درصدی در مکان سوم قرار دارند و اکنون بیشتر انرژی و وقت او صرف حمایت از ائتلاف سه‌جانبه نابسامان دولتش است. در نتیجه چنین موضوعی نه‌تنها برای آلمان، بلکه بسیار فراتر از این کشور به کلیت اتحادیه اروپا بازمی‌گردد. در شرایطی که اکنون اروپا در چالش‌های مختلفی از جمله ادامه کمک به اوکراین در جنگ با روسیه، رفع مشکلات مهاجران، ایجاد اتحادیه بازار سرمایه، پذیرش اعضای جدید و نیز آمادگی برای پیروزی احتمال دونالد ترامپ در انتخابات سال آینده قرار گرفته، بی‌عملی و غیبت صدراعظم آلمان در خلال این فرآیندهای مهم تبعات و پیامدهای زیادی برای کلیت اتحادیه اروپا خواهد داشت. پیش از این هلموت کهل و آنگلا مرکل به خوبی نقش خود را در رهبری اروپا درک و با سفرها و مذاکرات بی‌وقفه، فرآیندهای چالش‌برانگیز اتحادیه اروپا را تسهیل می‌کردند، اما امروز ناظران معتقدند اولاف شولتس کم‌حرف هر چقدر هم حامی سرسخت اوکراین باشد، اما در الهام بخشیدن به سایر اعضای اتحادیه برای ایستادگی در مقابل روسیه شکست خورده است.
عدم نفوذ ماکرون و شولتس
طبق گزارش اکونومیست، این موضوع از آنجا حائزاهمیت است که در خلال عملکرد ضعیف صدراعظم آلمان، دیگر قطب قدرت اتحادیه یعنی فرانسه نیز دست کمی از آلمان‌ها ندارد.
در این کشور امانوئل ماکرون طبق نظرسنجی‌ها به شدت نامحبوب بوده و اکثریت پارلمانی خود را نیز در سال ۲۰۲۰ از دست داده است. در واقع در شرایطی که او به تازگی یک جوان ۳۴ساله کم‌تجربه را به سمت نخست‌وزیری منصوب کرده، به گفته کارشناسان ماکرون از یک قهرمان اصلاحات، امروز تبدیل به یک سیاستمدار کم‌نفوذ اروپایی شده است.
با توجه به شرایط مشابه دو رهبر آلمان و فرانسه، هر دوی آنها شخصیت‌ها و دیدگاه‌های متفاوتی با یکدیگر دارند. ماکرون طرفدار هزینه‌های بیشتر در سطح اتحادیه، استقلال از ناتو و آمریکا و یک سیاست سخت اقتصادی است. از سوی دیگر شواهد نشان می‌دهد شولتس با هیچ کدام از این موارد موافق نیست و در نتیجه اگر تمایلی هم برای همکاری میان پاریس و برلین باشد، شرایط و وضعیت همسویی و همکاری را میان این دو کشور ایجاب نمی‌کند.
در چنین شرایطی در صورت پیروزی دوباره جو بایدن در انتخابات سال آینده هم به احتمال زیاد آمریکا از نقش خود به عنوان منبع اصلی تامین امنیت اروپا عقب‌نشینی خواهد کرد.
در نتیجه دورنما نشان می‌دهد اروپا باید برای حفظ امنیت خود هزینه‌های بیشتری بدهد و برای عبور از چالش‌های کنونی راه دشواری در پیش دارد.
شولتس نامحبوب‌ترین صدراعظم آلمان
بر اساس نظرسنجی جدیدی که هفته گذشته موسسه «INSA» برای روزنامه بیلد انجام داده، نزدیک به دو‌سوم آلمانی‌ها مایلند صدراعظم این کشور تغییر کند و وزیر دفاع فعلی که بوریس پیستوریوس است، جایگزین اولاف شولتس شود. یک‌چهارم مخالف این ایده هستند و از هر ۱۰ نفر یک نفر (۱۱ درصد) نظری ندارد.
بر اساس نظرسنجی‌ها، اخیرا وزیر دفاع آلمان یکی از محبوب‌ترین سیاستمداران این کشور شده است. براساس نظرسنجی اینسا، اگر صدراعظم به طور مستقیم انتخاب می‌شد، از هر چهار نفر یک نفر به نفع پیستوریوس رای می‌داد. با این حال، تغییر از صدراعظم فعلی اولاف شولتس به پیستوریوس بسیار بعید تلقی می‌شود. سناریوی محتمل‌تر، دوئل میان شولتس صدراعظم فعلی آلمان و رقیب فردریش مرتس از حزب اتحاد دموکراتیک مسیحی آلمان (CDU) است. این نظرسنجی میان ۱۰۰۴ آلمانی بزرگسال انجام شد که نشان می‌دهد در انتخابات مستقیم، مرتس ۲۶ درصد آرا و شولتس سه درصد کمتر (۲۳ درصد) رای را به دست خواهند آورد. به طور قابل توجهی بیشتر پاسخ‌دهندگان (۴۳ درصد) نمی‌خواهند هیچ یک از این سیاستمداران صدراعظم بعدی شود، لذا اگر آلمانی‌ها مجبور به انتخاب میان مرتس و پیستوریوس باشند، اکثریت قریب به اتفاق
(۳۹ درصد) به نفع هیچ یک از نامزدها رای نمی‌دهند. از سوی دیگر پیستوریوس می‌تواند با ۲۵ درصد مقابل ۲۳ درصد بر مرتس پیروز شود. گفتنی است در سیستم سیاسی آلمان، صدراعظم به طور مستقیم انتخاب نمی‌شود، بلکه احزاب اصلی پارلمان آن را تعیین می‌کنند. بنابراین در شرایطی که انتظار می‌رود انتخابات پارلمانی بعدی آلمان در اواخر تابستان یا پاییز ۲۰۲۵ برگزار شود، بر اساس یک نظرسنجی دیگر، ۸۲ درصد از پاسخ‌دهندگان از ائتلاف فعلی حزب سوسیال دموکرات آلمان (SPD)، سبزها و حزب دموکراتیک آزاد (FDP) یا اصلا رضایت ندارند، یا رضایت کمی دارند؛ امری که باعث شده با گذشت دو سال از صدراعظمی شولتس، او نامحبوب‌ترین صدراعظم تاریخ آلمان باشد.