جرقه‌های یک تنش

گروه جهان- رسیدن محموله دوم سامانه پدافند هوایی اس – ۴۰۰ به ترکیه، جرقه‌های یک تنش ر ا بین آمریکا و ترکیه شعله‌ور خواهد کرد. احتمالا رهبر ترکیه با تحویل اولین و دومین محموله سامانه موشکی پیشرفته اس ـ ۴۰۰ روسیه، آخرین شریان باقیمانده در روابط ائتلافی و استراتژیک ۷۰ ساله خود با آمریکا را در راستای منافع دشمن یعنی روسیه که برای مقابله با آن (آمریکا) به پا خاسته، قطع کند.
بخش اول جمعه گذشته و بخش دوم هم دیروز به پایگاه هوایی ترکیه تحویل داده شد. تحویل سامانه‌های پدافند هوایی به ترکیه در سه مرحله انجام می‌شود. بخش سوم که شامل بیش از ۱۲۰ موشک خواهد بود، از طریق دریا به ترکیه ارسال می‌شود. به گفته مقامات روس، اس-‌۴۰۰ می‌تواند موشک‌های کوتاه‌برد، میان‌برد و دوربرد را پرتاب و اهدافی را در فاصله دور و ارتفاع زیاد نابود کند. توانایی آن از این نظر بیش از سامانه زمین به هوای آمریکایی پاتریوت است.
دیروز هم تصاویری از فرود هواپیمای روسی در پایگاه هوایی اکینچی ترکیه که در حدود ۳۵ کیلومتری شمال غربی آنکارا قرار دارد، پخش شد. وزارت دفاع ترکیه در پیامی توئیتری، فرود چهارمین هواپیمای روسی که حاوی قطعات سیستم دفاع موشکی است را تایید کرد.
آنکارا اولین سری قطعات سامانه دفاعی اس-۴۰۰ را جمعه گذشته دریافت کرد و آنها را به پایگاه هوایی مورتد در استان آنکارا منتقل کرد. مسکو و آنکارا در سال ۲۰۱۷ توافقنامه واگذاری سامانه‌های اس – ۴۰۰ را امضا کردند که این اقدام با انتقاد شدید آمریکا مواجه شد. واشنگتن آنکارا را تهدید کرد که در صورت خرید این سامانه در فهرست سیاه آمریکا قرار می‌گیرد. ترکیه در مقابل تاکید کرد که خرید این سامانه موشکی حق این کشور است و صرف‌نظر کردن از خرید این سامانه را رد کرد. ترکیه تاکید می‌کند در برابر تهدیداتی که متوجه این کشور از سوی همسایه‌اش سوریه است و همچنین در برابر خطرات داخلی به سیستم پدافند موشکی نیاز دارد. به ویژه از زمان کودتای نافرجام سال ۲۰۱۶ موضوع امنیت در ترکیه اهمیت بیشتری پیدا کرده است. مذاکراتی که ترکیه با آمریکا بر سر خرید سیستم پدافند موشکی پاتریوت انجام داد به جایی نرسید. اگرچه به دلیل پدافند هوایی مشترک ناتو پاتریوت‌های ایتالیا و اسپانیا در ترکیه مستقر هستند، اما دولت ترکیه می‌گوید که این سامانه‌ها تنها ۳۰ درصد حریم هوایی این کشور را پوشش می‌دهند.
استراتژی ژئوپلیتیک هم احتمالا در این میان نقش بازی می‌کند. ترکیه می‌تواند از راه معامله میلیاردی با روسیه روابط بهتری با این کشور برقرار کند. همچنین موضوع گاز روسیه و نیاز ترکیه به انرژی احتمالا نقش ایفا می‌کنند. افزون بر این، ترکیه احتمالا حس می‌کند که آمریکا در حال از دست دادن اهمیتش در منطقه است.
روسیه بیش از هر چیز مایل است که جایگاه خود را به عنوان صادرکننده تسلیحات نظامی تقویت کند. برای تولیدکنندگان تجهیزات نظامی مانند شرکت روسی الماز- انتی، داشتن مشتری‌‌هایی مثل ترکیه که عضو ناتو هستند دستاورد بزرگی به شمار می‌رود.
حدود ۸۰ کارشناس نظامی ترکیه درباره استفاده از سامانه‌های اس – ۴۰۰ در روسیه آموزش خواهند دید. سرویس فدرال همکاری‌های نظامی – فنی روسیه اعلام کرد که تحویل سامانه‌های پدافند هوایی اس – ۴۰۰ به ترکیه آغاز شده و همه چیز طبق برنامه پیش می‌رود. دولت آنکارا پیش از این اعلام کرده بود که آمریکا نباید به دلیل خرید سامانه دفاعی اس – ۴۰۰ اقدامی انجام دهد که باعث به هم خوردن روابط میان دو کشور شود.
سخنگوی وزارت خارجه ترکیه با انتقاد از سخنان اخیر سخنگوی دولت آمریکا گفت: چنین مواضعی با روح مذاکرات صورت گرفته میان رجب طیب اردوغان با دونالد ترامپ در حاشیه نشست «گروه ۲۰» اوزاکا ژاپن در تضاد است. آکسوی ادامه داد: این روند را از ابتدا به صورت شفاف مدیریت کرده‌ایم و تاکنون آنکارا هیچ پاسخی از واشنگتن برای تشکیل کارگروه اعضای ناتو به منظور بررسی تهدیدات سامانه موشکی اس – ۴۰۰ علیه جنگنده‌های اف – ۳۵ دریافت نکرده است.
بررسی تدابیر تنبیهی آمریکا علیه ترکیه
صحبت از اقدامات تنبیهی مختلفی در میان است. از یک سو پنتاگون می‌خواهد تا پایان ماه ژوئیه ترکیه را از برنامه اف- ۳۵ حذف کند و نخستین گام‌ها نیز در این راه برداشته شده است. افزون بر این، انجام معامله بر سر اس-‌۴۰۰ می‌تواند موجب برقراری تحریم‌های اقتصادی علیه ترکیه شود. این تحریم‌ها برای نمونه شامل محدود شدن مجوزهای صادرات کالا و صدور ویزا می‌شود.
دونالد ترامپ این امکان را دارد که با فرمانی تحریم‌ها را لغو کند. اما روشن نیست که او این کار را انجام دهد. ترامپ پس از گفت‌وگویی با اردوغان در حاشیه اجلاس سران گروه ۲۰ در پایان ماه ژوئن در ژاپن از تصمیم اردوغان برای خرید اس-‌۴۰۰ دفاع کرد. ترامپ گفت که روسای‌جمهور پیش از او از فروش پاتریوت به ترکیه امتناع کرده بودند و رفتارشان با اردوغان دور از انصاف بوده است اما وزارت خارجه آمریکا همچنان خواستار برقراری تحریم علیه ترکیه است.
درخواست سناتورهای آمریکایی از ترامپ برای تحریم ترکیه
پس از آنکه ترکیه یک سامانه دفاع هوایی را از روسیه تحویل گرفت، سناتورهای ارشد آمریکا از دونالد ترامپ خواستند تا تحریم‌هایی را علیه این متحد عضو ناتو وضع کند. مقام‌های آمریکایی نگران جمع‌آوری اطلاعات این سامانه علیه اف- ‌۳۵ ساخت خودشان هستند. سناتورها جیمز اینهوفه و جک رید، رییس و عضو ارشد کمیته سرویس‌های مسلح سنا و سناتورها جیم ریش و باب منندز، رییس و عضو ارشد کمیته روابط خارجی سنا در بیانیه‌ای گفتند رییس‌‌جمهوری ترکیه شراکت خطرناکی را با روسیه به بهای امنیت ترکیه، شکوفایی اقتصادی و همبستگی با ائتلاف ناتو انتخاب کرده است. این قانونگذاران از ترامپ خواسته‌اند تا تحریم‌هایی را طبق قانون مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها علیه ترکیه اعمال کند. آنها می‌گویند کنگره مشخص کرده است که باید تبعاتی برای دستیابی اردوغان به سامانه اس-۴۰۰ وجود داشته باشد. همچنین وزارت دفاع باید خاتمه مشارکت ترکیه در برنامه اف-۳۵ را اعلام کند. این سناتورهای آمریکایی همچنین تاکید کردند متاسفانه رییس‌جمهوری ترکیه درخواست‌های ایالات متحده برای حفظ شراکت استراتژیک میان دو کشور را رد کرده است. این شراکت ترکیه را قادر می‌سازد تا با اف- ۳۵ و سامانه دفاع هوایی پاتریوت از حریم هوایی خود دفاع کند. ترکیه متحد مهمی در ناتو است، اما ارتقای پایدار همکاری ما تا زمانی که اردوغان به تعمیق روابط با ولادیمیر پوتین تاکید کند آن هم به بهای شکوفایی اقتصادی ترکیه و امنیت ائتلاف ناتو، ممکن نخواهد بود. اساسا هر کشور عضو ناتو خود می‌تواند تصمیم بگیرد که چه تجهیزاتی را بخرد. همزمان ناتو این کشمکش را درگیری‌ای دوجانبه می‌داند و معتقد است که نباید به درون ناتو منتقل شود. با این همه دبیرکل ناتو تاکنون چند بار ابراز نگرانی کرده است. او در ماه می حین دیدار از ترکیه گفت باید مانع شد از اینکه یک عضو ناتو تحریم‌هایی را علیه عضوی دیگر مقرر کند، اما پس از تحویل اس-‌۴۰۰ تنها راه‌حل می‌تواند این باشد که ترکیه این سیستم پدافند هوایی را به کار نیندازد. سناتورها جیمز لنکفورد، جین شهین، تام تیلیس و کریس ون هولن در بیانیه‌ای جداگانه مدعی شدند اس-۴۰۰ برای هدف گرفتن و انهدام اف- ۳۵ طراحی شده است و ایالات متحده اجازه نخواهد داد فناوری نظامی حساس آمریکا در اف- ۳۵ به خطر بیفتد. به گفته آنها، ترکیه نمی‌تواند تجهیزات دفاعی آمریکایی و روسی را در کنار یکدیگر داشته باشد.
تماس تلفنی آنکارا – واشنگتن
این در حالی است که وزیر دفاع ترکیه در تماسی تلفنی با جانشین وزیر دفاع آمریکا درباره سامانه موشکی اس ـ ۴۰۰ روسیه گفت‌وگو کرد. خلوصی آکار در این تماس به مارک اسپر گفت: ترکیه همچنان با تهدیدات هوایی و موشکی مواجه است و خرید سامانه پدافندی اس ـ ۴۰۰ برای این کشور ضروری است نه یک انتخاب و گزینه و ترکیه همچنان پیشنهاد خرید سامانه موشکی پاتریوت آمریکا را هم بررسی می‌کند. او اضافه کرد: مشارکت ترکیه در برنامه‌های ویژه جنگنده‌های اف ـ ۳۵ آمریکا باید ادامه یابد و پیشنهاد ترکیه درباره تشکیل یک کارگروه مشترک متشکل از نمایندگان ناتو برای ارزیابی جنگنده‌های اف ـ ۳۵ و سامانه موشکی اس ـ ۴۰۰ همچنان وجود دارد.
آکار در ادامه تاکید کرد: ترکیه به تمامی تعهدات خود در قبال برنامه جنگنده‌های اف ـ ۳۵ عمل کرده است و همچنان به موضع خود پایبند باقی خواهد ماند. خرید اس ـ ۴۰۰ توسط ترکیه به معنای تغییر استراتژی آنکارا نیست و بحرانی شدن روابط نه به سود ترکیه است و نه به سود آمریکا و ناتو.