جنگ برای انرژی

با اینکه اسرائیل از زمان اولین کشف تجاری گاز طبیعی در سال ۲۰۰۰ به طور مداوم در حال توسعه منابع گازی فراساحلی خود بوده است، اما هنوز نفت‌خام و زغال‌سنگ وارد می‌کند؛ از آنجا که انرژی تولیدشده از زغال‌سنگ به تدریج در حال کاهش است، تنها ۲۶ درصد از انرژی اسرائیل را در سال ۲۰۲۰ در مقایسه با ۶۰ درصد در سال ۲۰۱۵ به خود اختصاص داده است.
بازار در گزارشی تحلیلی از درگیری بین نیروهای حماس و رژیم صهیونیستی می‌نویسد: «هدف وزارت انرژی اسرائیل در سال ۲۰۳۰ برای تولید برق، جایگزینی زغال‌سنگ با گاز طبیعی است؛ در حالی که قصد دارد به ترکیبی از انرژی متشکل از ۷۰ درصد گاز طبیعی و ۳۰ درصد انرژی‌های تجدیدپذیر دست یابد و در عین حال تمام نیروگاه‌های زغال‌سنگ را تعطیل کند. از طرفی مصرف داخلی گاز طبیعی به طور پیوسته در حال رشد است و در سال ۲۰۲۱ به ۳/۱۲ میلیارد مترمکعب رسیده است (۵/۴ درصد افزایش نسبت به سال ۲۰۲۰). رشد مصرف گاز طبیعی نیز توسط بخش برق انجام شده که ۷۹ درصد از منابع تولید را به خود اختصاص داده است.
در سال ۲۰۰۹، شرکت آمریکایی نوبل انرژی (که توسط شورون در سال ۲۰۲۰ خریداری شد) و شرکای محلی آن، میدان گازی فراساحلی تامار را کشف کردند که تا سال ۲۰۲۰ اکثر گاز طبیعی اسرائیل را تامین می‌کرد. توسعه جدیدتر توسط شورون و شرکای محلی آن، میدان گازی دریایی «لویاتان» است که تولید آن در اواخر سال ۲۰۱۹ آغاز شد و دارای منابع احتمالی ۶۰۵ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی (تقریبا دو برابر اندازه تامار و تقریبا دوسوم گاز) کشف شده تا به امروز در فراساحل اسرائیل است.
در سال ۲۰۲۱، لویاتان از تامار پیشی گرفت و بیش از ۵۰ درصد گاز طبیعی اسرائیل را تامین کرد. شرکت‌های نفتی بین‌المللی اکتشاف و تولید اضافی که در اسرائیل فعالیت می‌کنند انرژین یونان و شرکای آن هستند که میدان‌های کاریش و تانین را توسعه می‌دهند.
واردات به ایلات، بندری که در سه مایلی خط ساحلی اسرائیل در بالای خلیج عقبه قرار دارد، در سال‌های اخیر کاهش یافته است، زیرا اسرائیل بیشتر نفت خود را از طریق دریای مدیترانه از صادرکنندگان دریای سیاه مانند قزاقستان و جمهوری آذربایجان دریافت می‌کند.
اسرائیل نفت خود را از کجا تامین می‌کند؟
اسرائیل یک سرزمین کوچک با اقتصاد رو به رشد، خود را در وضعیتی نامطمئن دربازار جهانی نفت در حال تحول می‌بیند. واقعیت این است که بازار نفت واقعا جهانی است و حتی در زمان‌های چالش‌برانگیز فضای مانور را برای اسرائیل فراهم می‌کند. با این حال، اثربخشی یک تحریم بالقوه به شدت به مشارکت تامین‌کنندگان کلیدی نفت، به ویژه قزاقستان و جمهوری آذربایجان بستگی دارد.
یکی از جنبه‌های جالب واردات نفت اسرائیل این است که نزدیک به ۶۰ درصد از آن از دو کشور اکثریت مسلمان سرچشمه می‌گیرد که کشورهایی جز قزاقستان و جمهوری آذربایجان نیستند. از اواسط ماه مه، اسرائیل تقریبا ۲۲۰ هزار بشکه نفت‌خام در روز وارد کرده است. یکی از جنبه‌های جالب این واردات این است که نزدیک به ۶۰ درصد از آن از دو کشور اکثریت مسلمان سرچشمه می‌گیرد.
براساس داده‌های شرکت تحلیلی کپلر، این کشورها کسی نیستند جز قزاقستان و جمهوری آذربایجان. همچنین تولیدکنندگان غرب آفریقا، عمدتا گابن نیز نقش مهمی در شبکه تامین نفت اسرائیل دارند. در نفت و گاز جمهوری آذربایجان حدود هفت تا هشت درصد ترکیه و شش تا هفت درصد عربستان، لوک‌اویل اسرائیل و شرکت‌های غربی دارای سهام هستند.
علاوه بر رابطه نفتی و گازی، باکو تحت کنترل اسرائیل قرار دارد و اسرائیل در بحران کریدور زنگزور و منطقه قفقاز نفوذ کرده است. به عبارت دیگر، الهام علی‌اف در حال حاضر به نوعی صد درصد در بسیاری از مسائل مختلف تسلیم اسرائیل شده است. از اسرائیل هم تسلیحاتی خریداری کرده و پول نفت خود را به جیب اسرائیل می‌ریزد. همچنین نزدیک به شش میلیارد دلار با اسرائیل قراردادهای تسلیحاتی امضا کرده و اسرائیل در جمهوری آذربایجان هم صنایع نظامی را تاسیس کرده است؛ یعنی چنین رابطه‌ای میان آنها وجود دارد.
«میخائیل فینکل» کارشناس اسرائیلی در این زمینه گفت: «تقریبا هر پمپ بنزین، تانک یا هواپیمای نظامی در اسرائیل به لطف عرضه نفت باکو (آذربایجان) است که پُر از سوخت می‌شود.»
کشورهای حامی اسرائیل
با وجود خطر تحریم تمام‌عیار از سوی کشورهای دارای اکثریت مسلمان، اسرائیل در آستانه تنوع در عرضه نفت قرار دارد. ایالات‌متحده، متحد ثابت‌قدم اسرائیل، به عنوان تامین‌کننده مهم نفت‌خام در بازار جهانی ظاهر شده است. علاوه بر این، صادرات از برزیل، که به طور پیوسته راه خود را به اسرائیل باز کرده است، در حال افزایش است.
در حالی که حرکت در بازار جهانی نفت همچنان یک کار پیچیده است، نگرانی فوری اسرائیل در تامین امنیت بنادر نفتی و آب‌های مجاور آن نهفته است
چالش‌ها در جبهه اصلی؛ ایمن‌سازی درگاه‌های نفت
در حالی که حرکت در بازار جهانی نفت همچنان یک کار پیچیده است، نگرانی فوری اسرائیل در تامین امنیت بنادر نفتی و آب‌های مجاور آن نهفته است. اسرائیل دارای سه پایانه مهم واردات نفت‌خام است: اشکلون و حیفا در سواحل مدیترانه و ایلات در دریای سرخ. ترمینال اشکلون که روزانه حدود ۱۸۰ هزار بشکه نفت جابه‌جا می‌کند، از اهمیت بالایی برخوردار است، اما نزدیکی آن به غزه منجر به بسته شدن دوره‌ای آن شده است، آخرین مورد پس از حمله حماس در اکتبر.
داده‌های کپلر نشان می‌دهد که از سال ۲۰۲۰ هیچ نفت‌خامی از طریق پایانه دریای سرخ در ایلات وارد نشده است، در حالی که جریان به حیفا به طور متوسط حدود ۴۰ هزار بشکه در روز بوده است.
نقش تولیدکنندگان خاورمیانه در عرضه نفت اسرائیل
جالب اینجاست که تولیدکنندگان خاورمیانه تنها نقش کوچکی در عرضه نفت‌خام اسرائیل داشته‌اند. ایران، بازیگر برجسته منطقه‌ای، هیچ حضوری در بازار نفت اسرائیل نداشته است. این چشم‌انداز منحصربه‌فرد عرضه نفت، بر سازگاری و انعطاف‌پذیری اسرائیل در تضمین امنیت انرژی آن حتی با ادامه تغییر پویایی‌های ژئوپلیتیک تاکید می‌کند.چشم‌انداز تحریم نفتی ناشی از درگیری بین اسرائیل و گروه‌های مقاومت به تکان شدید اما کوتاه قیمت نفت در روز چهارشنبه کمک کرد. به گزارش رسانه‌های ایران، حسین امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه ایران در نشست سازمان همکاری اسلامی در جده به دلیل افزایش جنایات اسرائیل و حمله وحشیانه به بیمارستانی در غزه از کشورهای اسلامی خواست رژیم صهیونیستی را از جمله توقف حمل‌ونقل نفتی تحریم کنند.
اگرچه اسرائیل تقریبا تمام نفت خود را وارد می‌کند، اما برخی از تحلیلگران می‌گویند که چنین تحریمی احتمالا تاثیر فوری کمی خواهد داشت، زیرا این کشور از تولیدکنندگان بزرگ خلیج‌فارس مانند عربستان سعودی و امارات یا ایران نفت خریداری نمی‌کند.در عوض، همانگونه که گفته شد قزاقستان کشوری که نفتش عمدتا توسط سرمایه‌گذاری‌های مشترک شامل شرکت‌های غربی از جمله شورون و اکسون موبیل تولید می‌شود و جمهوری آذربایجان، از بزرگ‌ترین تامین‌کنندگان اسرائیل هستند؛ ضمن اینکه نیجریه نیز تامین‌کننده قابل توجهی است.
برخی می‌گویند مطرح کردن تحریم، خاطرات ممنوعیت ارسال نفت را که ۵۰ سال پیش در جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۷۳ آغاز شد، تداعی کرد. تحریمی که توسط اعضای عرب سازمان کشورهای صادرکننده نفت علیه ایالات‌متحده و برخی دیگر از کشورها به دلیل حمایت از اسرائیل اعمال و منجر به صف‌های طولانی در پمپ‌بنزین در ایالات‌متحده و افزایش قیمت نفت شد که دهه‌ها بعد ادامه دارد.
اسرائیل احتمال دارد تا در برابر آسیب به بنادر خود یا قطع محموله‌ها آسیب‌پذیر باشد؛ در حالی که با آگاهی از خطرات، به نظر می‌رسد مراقب حفظ روابط تامین‌کنندگان با منابع مختلف بوده است.به نظر می‌رسد نگرانی‌ها در مورد تحریم گسترده تا حدودی مسوول افزایش قیمت نفت‌خام برنت از ۵۰/۹۱ دلار در روز چهارشنبه تا حدود ۹۳ دلار در هر بشکه باشد. ویکتور کاتونا، تحلیلگر کپلر، شرکتی که محموله‌های نفتی را ردیابی می‌کند، می‌گوید: «مردم عمدتا از آنچه در آینده وجود دارد می‌ترسند. این یک جهش بزرگ برای تولیدکنندگان بزرگی مانند عربستان سعودی است که از ایران در رویارویی گسترده‌تر با غرب پیروی کنند.»ریچارد برنز رییس بخش ژئوپلیتیک در انرژی اسپکت نیز گفته است: هنوز نشانه‌ای مبنی بر همراهی یا تمایل سایر اعضای اوپک به چنین اقدامی وجود ندارد. اما اسرائیل احتمال دارد تا در برابر آسیب به بنادر خود یا قطع محموله‌ها آسیب‌پذیر باشد. برنز معتقد است که اسرائیل با آگاهی از خطرات، به نظر می‌رسد مراقب حفظ روابط تامین‌کنندگان با منابع مختلف بوده است.