جنگ سرد دوم

محمدرضا ستاری- اواخر هفته گذشته بود که چارلز میشل رییس شورای اروپا و اورسولا فون در لاین رییس کمیسیون این اتحادیه در نشست سران چین و اروپا در پکن شرکت کردند؛ نشستی که برای نخستین بار بعد از همه‌گیری کرونا در سال ۲۰۱۹ به صورت حضوری برگزار شد. در این نشست فون در لاین به عنوان رییس کمیسیون اروپا طی یک کنفرانس خبری به صراحت گفت که این اجلاس فرصتی را فراهم کرد تا از نزدیک و به طور واضح نگرانی‌های خود را با رییس‌جمهوری چین در میان بگذاریم.
سخنگوی وزارت خارجه چین در بیانیه‌ای اعلام کرده از پایان سال ۲۰۲۱، روابط میان چین و اتحادیه اروپا تحکیم شده و دو طرف به عنوان نیروهای اصلی پیشران در نظام چند‌قطبی، علاوه بر پوشش دادن دو بازار بزرگ اقتصادی در روندهای جهانی نیز تاثیر قابل ملاحظه‌ای دارند. در واقع و در شرایطی که چینی‌ها اتحادیه اروپا را به عنوان یک قطب مستقل در روابط بین‌الملل تصور کرده‌اند و به دنبال بهره‌برداری از شکاف میان اروپا و آمریکا هستند، شی جین‌پینگ به سران اتحادیه اروپا در پکن گفته که نباید رقیب یکدیگر باشیم و اگر سیستم‌های متفاوتی داریم، بستر همکاری‌ها آنقدر گسترده است که بر سر اختلافات وارد تقابل نشویم. این صحبت‌ها از سوی رییس‌جمهوری چین در حالی مطرح می‌شود که شاهد هستیم او در سفر به سانفرانسیسکو و دیدارش با جو بایدن رییس‌جمهوری آمریکا نیز چنین لحن مشابهی را به کار برده است.
در همین رابطه طبق گزارشی که اخیرا مجله دیپلمات منتشر کرده، پکن به دنبال این است که به خاطر تحریم‌هایی که آمریکا برای محدود کردن رشد صنعت فناوری چین اعمال کرده، اروپا را از ایالات‌متحده جدا کند. به همین خاطر شی جین‌پینگ تاکید دارد، چین و اروپا به عنوان شرکای کلیدی اقتصادی و تجاری، باید در زمینه همکاری‌های علمی و فناوری، صنعتی و زنجیره تامین در راستای منافع مشترک حرکت کنند. با این حال آنچه از صحبت‌های رهبران اتحادیه اروپا در نشست اخیر قابل مشاهده است، این بوده که آنها لحن بسیار محتاطانه‌تری در پیش گرفته‌اند و از ادامه محدودیت‌ها بر شرکت‌های اروپایی فعال در چین ابراز نارضایتی کرده‌اند، همچنین هم میشل و هم فون در لاین نگرانی‌های خود را درخصوص روابط تجاری نامتوازن با چین تکرار کرده و گفتند که از منظر سیاسی، تضعیف پایه‌های صنعتی اروپا طی یک رقابت نامتعادل با چین قابل پذیرش نیست.
روابط پکن- بروکسل تحت تاثیر جنگ اوکراین
علی‌رغم تمامی این صحبت‌ها رییس شورای اروپا بارها تاکید کرده که ما قرار نیست از چین جدا شویم و در مورد رابطه با این کشور تنها به دنبال ریسک‌زدایی هستیم. او این موضوع را به بحث روسیه تعمیم می‌دهد و می‌گوید همان‌طور که روس‌ها از زمان حمله به اوکراین از بازار اتحادیه اروپا خارج شده‌اند، ما می‌خواهیم که چنین اتفاقی برای چین تکرار نشود.
این موضوع از آنجا حائزاهمیت است که اروپایی‌ها جنگ اوکراین را تهدیدی جدی برای امنیت خود می‌دانند و به وضوح در جبهه مقابل روسیه قرار گرفته‌اند. این در حالی است که چینی‌ها نه‌تنها از روسیه انتقاد نکرده، بلکه همکاری‌های خود را با مسکو گسترش داده و در عین حال برخی مدعی هستند که کمک نظامی نیز به روس‌ها ارائه می‌دهند.
به همین خاطر است که در بیانیه شورای اروپا پس از اجلاس پکن آمده است: اتحادیه اروپا بار دیگر تاکید دارد که چین به عنوان عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، مسوولیت ویژه‌ای در حفظ اصول اصلی منشور سازمان ملل دارد. در واقع کلید‌واژه اصلی چنین بیانیه‌ای این است که اروپا از چین می‌خواهد از نفوذ خود بر روسیه برای توقف جنگ در اوکراین استفاده کند. موضوع دیگری که درخصوص روابط میان چین و اروپا برجسته شده و در نشست اخیر پکن نیز تبلور یافته، بحث تنش‌ها در دریای چین جنوبی و مساله تایوان است.
کارشناسان معتقدند هر چند فصول و منافع مشترکی میان این دو قدرت بین‌المللی در زمینه‌های اقتصادی، تجاری، امنیت بین‌المللی و تغییرات اقلیمی وجود دارد و این موارد حتی در صحبت‌ها میان رهبران چین و آمریکا نیز قابل مشاهده است، بازخوانی نشست هفته گذشته پکن حاکی از یک گسست اساسی میان اروپا و چین است؛ جایی که رهبران اروپایی با زبان صریح نگرانی‌ها و انتقادات خود را به چین آن هم به صورت بی‌سابقه‌ای بیان کرده و از سوی مقابل چینی‌ها در بیانیه‌های خود به گونه‌ای وانمود می‌کنند که همه چیز گویا در رابطه با این دو بلوک قدرت جهانی عادی و مطلوب است.
به همین دلیل است که این کارشناسان تاکید دارند بعید به نظر می‌رسد شی جین‌پینگ نداند، رابطه‌اش با اروپایی‌ها دچار تغییرات اساسی و بی‌بازگشت شده، بنابراین به طور دقیق مشخص نیست که برای عادی جلوه دادن روابطی که دچار شکاف شده چه سیاست یا برنامه‌ای در دستور کار دارد.