جنگ و صلح

درست یک هفته و یک روز پس از آنکه ابراهیم رییسی با حضور در نقطه صفر مرزی ایران و افغانستان، به هیات حاکمه طالبان در کابل هشدار داد که به تعهداتشان در توافق ۱۳۵۱ ایران و افغانستان پایبند باشند و اخطار جمهوری اسلامی را درخصوص حق‌آبه هیرمند جدی بگیرند، تنش میان نیروهای مرزبانی و نظامی دو طرف به اوج رسیده است؛ تنشی که حالا باعث شده دو طرف یکدیگر را هدف قرار دهند و به روی هم آتش بگشایند. تنشی که در حالی با نزدیک شدن به نیمروز گذشته به اوج رسید که تنها ساعاتی پیش از آن، رسانه‌ها از یکی از مهمترین گام‌های دو طرف در راستای حل این مشکل از مسیر دیپلماسی و مذاکره خبر داده بودند.روزنامه ۸ صبح افغانستان صبح روز گذشته ضمن بازنشر توییت معاون سخنگوی وزارت خارجه هیات حاکمه طالبان، از دیدار سرپرست وزارت امور خارجه طالبان با نماینده ویژه رییس‌جمهوری ایران در امور افغانستان خبر داده بود. حافظ ضیا‌احمد که گفته بود امیرخان متقی روز گذشته در کابل میزبان محمدحسن کاظمی‌قمی بوده و با نماینده ابراهیم رییسی در امور افغانستان به گفت‌وگو نشسته، همچنین اضافه کرد که «در این دیدار آقای قمی در مورد موضع‌گیری ایران در نشست ویژه سازمان ملل متحد در دوحه قطر که در آغاز ماه جاری میلادی برگزار شد به متقی توضیحاتی ارائه کرده است.» این مقام مسوول در دفتر سرپرستی وزارت امور خارجه هیات حاکمه طالبان که به سرفصل‌ها و محورهایی همچون «ازسرگیری تبادل زندانیان افغان»، «روند اعدام متهمان به‌ویژه شهروندان افغانستان» و «صدور روادید ایران به افغان‌ها» به‌عنوان برخی از مهمترین سرفصل‌هایی که در این مذاکرات، مورد تاکید طرفین قرار گرفته، اشاره کرد که در ادامه یادآور شد: «امیرخان متقی بر حل و رفع اختلاف‌‌نظر میان این گروه و دولت ایران از طریق مذاکره و گفت‌وگو تاکید کرده است.» با این همه اما تنها ساعاتی بعد، رسانه‌ها از تحولاتی گزارش دادند که به هیچ عنوان با آنچه در این خبر مورد تاکید قرار گرفته بود، قرابت و شباهت نداشت. آن هم در حالی که نهاد سرپرستی وزارت خارجه طالبان، در ادامه خبر دیدار امیرخان متقی و محمدحسن کاظمی قمی، تاکید کرده بود که موضوع «حق‌آبه ایران از هیرمند» نیز از جمله محورها و سرفصل‌های موردبحث در این دیدار بوده است.اما هنوز چندساعتی بیشتر از انتشار این خبر در رسانه‌های افغانستان و بازنشر آن در فضای رسانه‌ای ایران نگذشته بود که همین منابع رسانه‌ای، این بار در اخباری یک‌سر متفاوت از «درگیری مرزبانان ایرانی و طالبان» خبر داده و نوشتند: «پل ابریشم توسط ایران مسدود شد!» بنابر آنچه ایسنا در خبر فوری حوالی نیمروز گذشته خود آورده، «در پی درگیری بین نیروهای مرزبانی ایران و طالبان افغانستان، از ساعت ۱۲:۲۰ دقیقه روز شنبه، پل ابریشم توسط نیروهای مرزبانی جمهوری اسلامی ایران با توقف یک دستگاه کامیون روی این پل مسدود شده است.» این خبرگزاری وابسته به دولت جمهوری اسلامی ایران همچنین در ادامه این خبر در توضیحاتی تکمیلی اعلام کرد: «از حدود ساعت ۱۱ صبح روز شنبه، بین نیروهای مرزبانی جمهوری اسلامی ایران با نیروهای طالبان در محل پاسگاه سوسولی شهرستان هیرمند درگیری رخ داده و در حال حاضر نیز درگیری بین طرفین ادامه دارد.» این در حالی بود که ساعاتی بعد، این خبرگزاری و برخی از دیگر خبرگزاری‌ها و منابع خبری از بازگشت آرامش نسبی بر این مناطق مرزی خبر داده و به نقل از «رسانه‌های محلی افغانستان»، نوشتند: «این درگیری در منطقه ماککی ولسوالی کنگ ولایت نیمروز بین نیروهای امارت اسلامی و مرزبانان ایرانی رخ داده است.» خبرگزاری تسنیم که در خبری تکمیلی بنابر بررسی میدانی خبرنگارانش، به تشریح جزئیاتی تازه از این درگیری پرداخت، همچنین توضیح داد که پس از آغاز درگیری، تماس‌هایی میان سفارت ایران در افغانستان و سرپرستی وزارت دفاع هیات حاکمه طالبان برقرار شد و باتوجه به این‌که این درگیری‌ها پس از ساعتی پایان یافت، دو طرف بررسی‌های خود را برای یافتن دلایل و چرایی درگرفتن این تنش آغاز کردند. این خبرگزاری نزدیک به برخی نهادهای نظامی و امنیتی همچنین از «تشکیل نشست مشترک مسوولان مرزبانی دولت جمهوری اسلامی ایران و هیات حاکمه طالبان» پس از توقف درگیری در مرز دو کشور خبر داد و با اشاره به برخی جزئیات در این رابطه در چهار بند، نوشت: «در این درگیری از سلاح‌های سبک و نیمه‌سبک و توپخانه استفاده شده است. با این حال اخبار مبنی بر بهره‌گیری نیروهای ایرانی از موشک کاملا کذب است.» همچنین در حالی که برخی منابع خبری به گمانه‌زنی و انتشار اخباری در خصوص «هدف قرار داده شدن فرودگاه زرنج در افغانستان توسط نیروهای ایرانی» پرداختند، خبرگزاری تسنیم در گزارش خود، تمامی این اخبار و گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای را «غیرواقعی» و «کذب» خواند و در پایان نوشت: «پس از شروع درگیری‌ها مکاتبات و تماس‌هایی میان سفارت ایران در افغانستان و وزارت دفاع دولت طالبان برقرار شده است.»اما این پایان ماجرا نبود و ساعتی بعد، مرکز اطلاع‌رسانی مرزبانی سیستان و بلوچستان در اطلاعیه‌ای رسمی به تشریح جزئیاتی از درگیری در مرز ایران و افغانستان پرداخت. بنا بر اطلاعیه‌ای که از سوی این مرکز اطلاع‌رسانی در مرزبانی جمهوری اسلامی منتشر شد، «پیش از ظهر روز شنبه، مرزبانان جان برکف هنگ مرزی زابل با افراد مسلح ناشناس که قصد ورود به خاک جمهوری اسلامی ایران را داشتند، در نقطه صفر مرزی درگیر که منجر به تبادل آتش و درگیری مسلحانه گردید. در این درگیری، مرزبانان با برتری آتش سنگین و تحمیل تلفات، خسارات جدی را به آنان وارد کردند. مرزداران غیور مرزبانی استان سیستان و بلوچستان با اقدامات عملیاتی و تشدید پوشش منطقه به حراست از مرزها پرداختند.» این اطلاعیه همچنین در بند پایانی خود تاکید کرد که «اخبار تکمیلی متعاقبا اعلام می‌شود.»
عصر دیروز ایرنا از شهادت دو نیروی مرزبان در جریان این درگیری‌ها خبر داد و اعلام کرد که دو شهروند نیز مجروح شدند.بر این اساس در شرایطی که در روزهای گذشته بالا گرفتن درگیری لفظی و تنش سیاسی میان مقام‌های ارشد دولت جمهوری اسلامی و هیات حاکمه طالبان در افغانستان بر سر حق‌آبه هیرمند، نگرانی‌هایی را در خصوص احتمال بالا گرفتن تنش و نزاع میان این دو کشور ایجاد کرده بود، انتشار اخبار روز گذشته در خصوص درگیری مرزی بر حجم نگرانی‌ها افزوده است. باید دید آیا در روزهای آینده این تنش و اختلاف، منجر به درگیری‌های جدی‌تر میان طرفین خواهد شد یا احیانا طرفین با اتکا به راه‌حل دیپلماتیک، سعی می‌کنند مشکل را از طریق مذاکره حل کنند.