حذف معاملات آتی سکه، قیمت را به پس‌کوچه‌ها کشاند

سکه طلا اکنون مرز هشت میلیون تومان را رد کرده و چند روزی است در این کانال نوسان دارد. دو سال قبل بازار آتی سکه با این بهانه که معاملات این بازار در حال سیگنال‌دهی به بازار فیزیکی است تعطیل شد. اکنون با روند رو به رشد قیمت طلا و سکه، درخواست‌ها برای گشایش مجدد بازار آتی با هدف کنترل قیمت‌ها افزایش یافته است.
در همین ارتباط یک کارشناس بازار سرمایه گفت: با بررسی تحولات بازار سکه طی ماه‌های اخیر، این موضوع اثبات می‌شود که توقف معاملات آتی سکه از اواسط سال ۹۷، پیامدهای خوبی برای این بازار و سرمایه‌گذاران به همراه نداشته است. شایان کرمی افزود: برخی افراد در سال ۹۷ مدعی بودند که به دلیل سیگنال‌دهی معاملات آتی به بازار نقدی، با حذف این معاملات، قیمت سکه پشتوانه اصلی خود برای رشد را از دست می‌دهد و دیگر بالا نخواهد رفت اما برخلاف این ارزیابی، نرخ سکه از دو سال پیش تاکنون سیر صعودی داشته و حتی با عبور از رقم هشت میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، رکورد بی‌سابقه‌ای ثبت کرده است. وی تاکید کرد: اینکه بگوییم دلیل رشد قیمت سکه معامله آتی یا گواهی سکه در بورس کالاست، ادعایی غلط است. کرمی یادآور شد: نرخ سکه به بالا و پایین رفتن قیمت جهانی طلا و دلار وابسته است.
این کارشناس بازار سرمایه در خصوص تاثیر توقف معاملات آتی سکه بر روند بازار فیزیکی این کالا در گفت‌وگو با فارس اظهار کرد: برای شروع این بحث باید به مرداد و شهریور سال ۹۷ برگردیم که فشار برخی افراد برای توقف بازار آتی سکه زیاد و در پایان نیز این معاملات متوقف شد.
ادعای این افراد این بود که قیمت‌های سکه در بورس به واسطه ابزار مشتقه بازار آتی باعث افزایش قیمت سکه شده است. وقتی که بازار آتی سکه تعطیل شد، قیمت سکه حدود ۵ میلیون تومان بود، اما بعد از حدود دو سال از آن تعطیلی قیمت آن به حدود هشت و نیم میلیون تومان رسیده است. اگر بخواهیم دلیل این رشد را بررسی کنیم و واقعیت موضوع را نگاه کنیم باید بدانیم که دلیل اصلی رشد قیمت سکه، افزایش قیمت طلای جهانی بوده است. قیمت طلا در دو سال پیش در کانال ۱۲۰۰ دلار بود اما اکنون در کانال ۱۷۰۰ دلار معامله می‌شود. کرمی تشریح کرد: از سوی دیگر امسال نیز برخی مدعی بودند، چون گواهی سکه در بورس کالا معامله می‌شود باعث رشد قیمت سکه شده که این هم ادعای غلطی است.
قیمت سکه و طلا به نرخ دو متغیر وابسته است؛ طلای جهانی و دلار. طلای جهانی در دو سال گذشته رشد ۵۰۰ دلاری داشته و در بالاترین حد قیمت خود است و نرخ دلار نیز رشد قابل توجهی را تجربه کرده است. اگر ادعای نقش معاملات بورسی در افزایش قیمت سکه درست است، با همین منطق می‌توان پرسید، چرا دلاری که در بورس معامله نمی‌شود، چنین جهش قیمتی داشته است؟ افزود: نکته اصلی تورم است؛ قیمت همه کالاها در حال افزایش است و سکه و طلا نیز از این واقعیت مستثنا نیستند، بنابراین متهم کردن بازار آتی یا گواهی سکه به ایفای نقش در گرانی این کالا از اساس اشتباه است و حتی می‌توان تاکید کرد کمبود ابزار و امکانات معامله سکه، در غیاب معاملات آتی، از جمله نکات تاثیرگذار در گرانی سکه بوده است. وقتی قیمت سکه در کوچه پس‌کوچه‌ها و بازارهای غیرشفاف تعیین شود، با چه منطقی بورس، مقصر معرفی می‌شود. این کارشناس بازار سرمایه توضیح داد: قیمت هر کالایی در بورس بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود و تجربه نشان داده توقف بورس آتی سکه نه‌تنها منجر به کاهش قیمت آن نشد بلکه شاهد افزایش ۵۰ درصدی بودیم.
نقدشوندگی؛ مزیت گواهی سکه
کرمی همچنین در ارزیابی این انتقاد برخی منتقدان به گرانی قیمت گواهی سکه در بورس نسبت به نرخ سکه فیزیکی گفت: ابتدا باید مزیت‌های گواهی سکه بورسی در قیاس با خرید و فروش فیزیکی سکه را یادآور شد. یکی از مزیت‌های گواهی سکه، بحث نقد‌شوندگی آن است که این امکان را می‌دهد چندین بار خرید و فروش انجام شود، اما در مورد سکه فیزیکی، این تعدد معاملات به سختی رخ می‌دهد. وی افزود: بحث دیگر درباره نگهداری است. گواهی سکه این امکان را ایجاد می‌کند که سکه در خزانه نگهداری شود. نکته دیگر آنکه اگر خزانه‌های بانک‌ها ظرفیت خود را افزایش دهند منجر به این خواهد شد که سکه‌های فیزیکی بازار به بورس وارد شوند و عمق این بازار را افزایش دهند. مانند اتفاقی که در عرضه سهام افتاده و دولت اصرار به خرید و فروش آن دارد زیرا می‌خواهد نقدینگی به سمت بورس هدایت شود تا در نهایت، قیمت‌ها در بازار ، متعادل شوند.
این کارشناس بازار سرمایه با ذکر مثالی توضیح داد: در بازار ملک و مسکن، هیچ معیاری برای قیمت‌گذاری نیست و گاهی معاملات رونق می‌گیرد و گاهی بازار خرید و فروش کساد است، اما در بورس ، هر روز، کالاهای بسیاری خرید و فروش می‌شوند و قیمت‌ها بر اساس عرضه و تقاضای واقعی مشخص می‌شوند. بنابراین هر چه گواهی سکه و خزانه افزایش پیدا کند، عمق و نقد‌شوندگی آن افزایش می‌یابد و قیمت سکه واقعی‌تر و شفاف‌تر می‌شود و بازارهای خارج از بورس، تعیین‌کننده قیمت نخواهند بود. از این منظر، نه فقط نباید این بازارها تعطیل شوند بلکه باید به سمت رونق آن رفت. نکته بعد اینکه سهولت انجام معاملات الکترونیک، اصالت سکه‌های بورسی و کنار رفتن ریسک حمل‌و‌نقل و سرقت از جمله مزایای معاملات گواهی سکه به نسبت معاملات نقدی است.
ذات قراردادهای آتی سکه پوشش ریسک است
کرمی همچنین در خصوص اینکه ریشه تصمیم تعطیلی بورس آتی سکه چه بوده است، تصریح کرد: یک سال قبل از توقف معاملات آتی سکه، بانک کارگشایی، حراج سکه و پیش‌فروش سکه را عملیاتی کرد که نتیجه آن حراج ذخایر طلای کشور بود. این در حالی است که اگر دولت و بانک مرکزی از ظرفیت بازار آتی سکه استفاده می‌کردند، می‌توانستند قیمت سکه را از طریق اوراق سکه کنترل کنند. دولت می‌توانست متناسب با تقاضای آن بازار، سکه بفروشد نه آنکه با یک قیمت ثابت آن را عرضه کند، بازار به دست دلالان بیفتد و ذخایر طلای کشور نیز کاهش یابد. او تاکید کرد: نکته مهم این است که ذات قراردادهای آتی سکه برای پوشش ریسک است.
اما چون در کشور ما چشم‌انداز اقتصادی بر مبنای تورم است، طبیعی است که قیمت سررسیدهای آینده گواهی سکه کمی گرانتر از سکه فیزیکی باشد؛ اما این روند منجر به تعیین و افزایش قیمت نمی‌شود بلکه باعث می‌شود تا سکه‌هایی که در خانه‌های مردم وجود دارد به بورس بیاید و سکه از حالت راکد خارج شود و عرضه و تقاضای واقعی تعیین‌کننده قیمت می‌شود. اما تا وقتی که جای ابزارهایی مانند قرارداد آتی سکه و توسعه همه‌جانبه گواهی سکه خالی باشد، هر تقاضایی باعث افزایش قیمت می‌شود.
کرمی تاکید کرد: لازمه برگشت معاملات آتی سکه این است که به این تقاضاها پاسخ داده شود. بانک مرکزی نیز این مجال را پیدا می‌کند که با جلب سرمایه‌های سرگردان بازار را کنترل کند. مثلا وقتی مانند دو سال گذشته تقاضای خرید زیاد می‌شود از طریق بازار آتی سکه، طرف عرضه را تقویت کند و هرگاه عرضه زیاد شد می‌تواند در سررسیدهای آتی تعهد خرید بگیرد.
بازگشت بازار آتی اقدام مثبتی است
این کارشناس بازار سرمایه راهکار جلب اعتماد مردم برای حضور فعال در بازار سکه بورسی را به اطمینان بخشی مسوولان وابسته دانست و ابراز کرد: اگر مسوولان به مردم اطمینان بدهند که به بازار آتی سکه به عنوان یک ابزار مالی با استانداردهای دنیا اعتماد دارد و معاملاتی مانا و پایدار است، قطعاً مردم و سرمایه‌گذاران ترجیح خواهند داد به جای قبول ریسک‌های فراوان خرید و فروش سکه فیزیکی، سکه را آنلاین و به صورت اوراق خرید و نگهداری کنند. سرمایه‌ها هوشمند هستند و اگر سرمایه‌گذار ببیند، سکه در سررسید آتی بالاتر از قیمت نقدی است و امکان پوشش ریسک وجود دارد ،حتما سکه خود را وارد چرخه بورس می‌کند و عمق بازار بیشتر می‌شود و همانند بازار فعلی سکه با یک تقاضای کوچک ناگهان قیمت سکه چند برابر نمی‌شود بلکه مبنای واقعی قیمت سکه را عرضه و تقاضا تعیین می‌کند. کرمی همچنین بیان کرد: چندی پیش اعلام شد که آقای همتی گفته‌اند باید کارگروهی برای راه‌اندازی مجدد بازار آتی تشکیل شود. من این نگاه را نکته مثبتی می‌دانم که بانک مرکزی نیز در جریان ریز اتفاقات قرار دارد. نظارت بانک مرکزی قدم مثبتی در این زمینه است چون در گذشته بانک مرکزی فعالیتی در بازار آتی سکه نداشت در صورتی که یکی از رکن‌های عرضه‌کننده سکه است، ذخایر زیادی دارد و می‌تواند در کنترل بازار براساس عرضه و تقاضا تعیین‌کننده باشد. وی ادامه داد: اگر بانک مرکزی در حوزه سکه با بورس کالا هماهنگ شود، اتفاقات خوبی خواهد افتاد. مثلا اگر زمان سررسیدها خیلی دور نباشد تقاضای سفته‌بازی نیز کاهش خواهد یافت و اهرم‌های معاملاتی مناسبی اعمال می‌شود. کرمی همچنین تاکید کرد: البته باید اصلاحاتی نیز صورت گیرد، مثلا یکی از پیشنهادات قابل طرح این است که اگر بنا بر راه‌اندازی بازار آتی است، ابتدا باید پایه بازار دارایی به درستی راه‌اندازی شود که در اینجا دارایی پایه، گواهی سکه است. برای افزایش ظرفیت خزانه بانک‌ها باید هزینه انبارداری افزایش یابد تا توسعه انبارها برای بانک جذابیت و فایده اقتصادی داشته باشد. نکته دیگر این است که باید دولت را در این زمینه ذی‌نفع کرد. چرا این قراردادها معاف از مالیات است؟ دولت باید مالیاتی که از جذابیت بازار کم نکند بگیرد و این‌گونه ذی‌نفع شده و به حامی آن نیز تبدیل خواهد شد. این کارشناس بازار سرمایه تصریح کرد: تعطیلی یک بازار در بین مردم تزلزل اعتماد ایجاد می‌کند. کجای دنیا میزان تقاضای فیزیکی سکه مانند ایران بالاست؟ کشورهای دیگر وقتی دچار چنین بحرانی می‌شوند با چشم‌اندازی بلندمدت و از طریق ابزارهای مالی بورس‌های کالایی مانند قراردادهای آتی، بحران را به بهترین شکل مدیریت می‌کنند.