حرکت چراغ خاموش

عرضه قراردادهای کشف پریمیوم در بورس کالای ایران در حالی طی یک ماه گذشته جزو دستور کار مسوولان سازمان بورس و اوراق بهادار قرار گرفته است که کارشناس ارشد بازار سرمایه، رونق معاملات کالاها در قالب ابن قرارداد را راهکاری برای اطمینان فروشنده از فروش محصول در آینده و همچنین امکان برنامه‌ریزی خریدار این قراردادها برای تولید آتی عنوان می‌کنند.
به گفته کارشناسان یکی از دلایلی ‌که به جذابیت اینگونه معاملات برای خریداران و فروشندگان می‌افزاید، می‌تواند امکان پوشش ریسک و تضمین تعهدات برای طرفین معامله باشد. در این رابطه بررسی‌ها نشان می‌دهد ۱۲ قرارداد کشف پریمیوم قیر ۶۰۷۰ صادراتی مجتمع پالایش نفت جی به حجم ۲۱۰ هزار تن در تاریخ ۳۰ اردیبهشت در بورس کالای ایران عرضه شد که ۱۵۵ هزار تن آن در قالب قرارداد کشف پریمیوم و با پریمیوم صفر بود. مرحله نخست تحویل کالای عرضه شده در دو قرارداد کشف پریمیوم در تاریخ ۱۱ خردادماه ۹۸ انجام شد و تحویل کالای عرضه شده در دو قرارداد پایانی نیز مورخ هشتم آبان‌ماه امسال انجام خواهد شد.
اهمیت قراردادهای کشف پریمیوم
کشف پریمیوم قراردادی است که در بازار فیزیکی معامله می‌شود و به موجب آن، طرفین متعهد می‌شوند که در زمان مشخصی در آینده (تحویل، حمل یا بارگیری) کالا را براساس قیمت نهایی (قیمت مبنا به علاوه مابه‌التفاوت توافق‌شده) معامله کنند. البته باید توجه داشت که در قراردادهای پریمیوم بر‌خلاف قراردادهای آتی که بر پایه محصولات کشاورزی است در حوزه معاملات مشتقات نفتی بوده و نقش مهمی در کنترل ریسک بازی می‌کند.
در این قرارداد خریدار بخشی از ثمن معامله را در زمان توافق‌ به فروشنده پرداخت می‌کند و تسویه مابقی وجه متعاقبا و براساس شرایطی انجام می‌شود که در زمان عقد قرارداد مشخص می‌شود.
مکانیسم این قرارداد به گونه‌ای است که در ابتدای انجام توافق، طرفین باید قسمتی از ارزش حدودی معامله را نزد اتاق پایاپای به عنوان وجه‌الضمان تودیع کنند. در این قرارداد، پریمیوم مبلغ یا درصدی است که جهت محاسبه قیمت نهایی به قیمت مبنا اضافه یا از قیمت مبنا کسر می‌شود و قیمت مبنا قیمتی است که در زمان تعیین‌شده در اطلاعیه عرضه، توسط مرجع مورد قبول بورس اعلام می‌شود.
به این ترتیب، ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻧﻬﺎیی زمانی بین طرفین منعقد می‌شود ﻛﻪ در ﻗﺮارداد ﻛﺸﻒ ﭘﺮﻳﻤﻴﻮم ﻃﺮﻓﻴﻦ ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم آن ﻃﺒﻖ ﺿﻮاﺑﻂ بورس شده‌اند. این معامله در زمان مشخص شده در قرارداد کشف پریمیوم براساس قیمت نهایی، توسط بورس میان طرفین قرارداد کشف پریمیوم به صورت قرارداد نقد، نسیه یا سلف منعقد می‌‌شود.
ﻗﻴﻤﺖ ﻧﻬﺎﻳﻲ در این قراردادها از فرمول توافق شده بین طرفین و پریمیوم کشف شده قابل محاسبه است.
مزیت اصلی این‌گونه قراردادها نسبت به سایر قراردادها در آن است که در قرارداد کشف پریمیوم خریدار از رسیدن کالا و تامین به موقع اطمینان خاطر دارد. حال آنکه در قراردادی مثل سلف خریدار باید از وضعیت مالی خوبی برخوردار باشد تا جنس موردنظر را پیش‌خرید کند و در قرارداد فوروارد نیز به دلیل مشخص شدن قیمت نهایی در زمان انعقاد قرارداد، امکان تضمین قیمت وجود دارد. حال آنکه ممکن است خریدار، سرمایه موردنیاز برای تامین مواد اولیه مصرفی خود را در اختیار نداشته باشد، اما برای حفظ تولید آتی نیازمند تضمین است که این ضمانت به کمک قرارداد کشف پریمیوم امکان‌پذیر است. ضمن اینکه فروشنده نیز این اطمینان را پیدا می‌کند که کالای تولیدی خود را در تاریخ سررسید می‌فروشد.
تضمین آینده و پوشش ریسک‌های احتمالی
در همین ارتباط محمد کفاش درخصوص انتشار قراردادهای کشف پریمیوم در بورس کالای ایران به کالاخبر گفت: استفاده از این نوع قراردادها امکان برنامه‌ریزی برای تولید محصول را به خریدار ارائه می‌کند‌ به ‌طوری ‌که‌ در زمان انعقاد این قرارداد خریدار و فروشنده برای معامله حجم مشخصی از یک کالای استاندارد براساس یک قیمت مبنا به توافق می‌رسند و قیمت نهایی معامله با کشف پریمیوم در زمان معامله نهایی تعیین می‌شود.
وی با اشاره به منعطف بودن قراردادهای کشف پریمیوم از نظر زمانی، عنوان کرد: کشف پریمیوم، ابزاری منعطف است که می‌تواند برای سررسیدهای کوتاه‌مدت یا بلندمدت مورد استفاده قرار گرفته و فرمول تعیین قیمت معامله نهایی، پیش‌پرداخت و نوع معامله نهایی آن قابل تغییر برای بهینه‌سازی براساس نیاز طرفین معامله است. وی تاکید کرد: افزون بر این، فروشنده و خریدار براساس افق زمانی تولید و شرایط شرکت خود می‌توانند این قرارداد را منعقد کنند. اما با توجه به اینکه در بازه زمانی بلندمدت ریسک‌های احتمالی و عدم اطمینان نسبت به آینده بیشتر ظهور و بروز می‌کند، کاربرد قراردادهای کشف پریمیوم برای بازه‌های زمانی طولانی‌تر کاربرد بیشتری داشته و با پوشش ریسک‌های احتمالی، آینده را برای دو طرف معامله تضمین می‌کند.
وی افزود: امروزه قرارداد‌های کشف پریمیوم ابزاری شناخته شده و مطمئن از لحاظ جذب مشتری برای بورس‌های دنیا محسوب می‌شوند و می‌توان از این قراردادها برای فروش مطمئن محصولات تولیدی استفاده کرد.
کفاش در ادامه یادآور شد: افزون بر این قراردادهای کشف پریمیوم کمک حائز اهمیتی به تولیدکننده برای اطمینان از میزان فروش آینده و همچنین مصرف‌کننده در راستای اطمینان از تامین نیاز محصول مورد نیازش در ماه‌های آتی و همچنین پوشش ریسک‌های احتمالی هستند.
پوشش ریسک معاملات برای طرفین
صالحی‌فر، رییس اداره عملیات بازار فرآورده‌های هیدروکربنی بورس انرژی نیز در گفت‌و‌گو با بورس‌نیوز‌ با اشاره به اینکه یکی از مهم‌ترین مزایای قراردادهای کشف پریمیوم پوشش ریسک معاملات برای طرفین است به خبرنگار نفتی‌ها ‌گفت: یکی از دلایلی ‌که بر جذابیت این‌گونه معاملات برای خریداران و فروشندگان می‌افزاید، می‌تواند امکان پوشش ریسک‌ و تضمین تعهدات برای طرفین معامله باشد.
صالحی‌فر در ادامه افزود: نخستین بار پنج سال پیش قرارداد کشف پریمیوم در بورس انرژی منعقد شد که باعث رونق چشمگیری در بورس انرژی و علی‌‌الخصوص معاملات بین‌المللی شد و به راحتی می‌توان گفت طی این سال‌ها بیش از ۹۰ درصد قراردادهای بین‌المللی ایران از نوع قرارداد کشف پریمیوم بوده است.
وی افزود: از مزایای شاخص و ویژه بورس کالای ایران می‌توان به امکان تعریف انواع قراردادها و ابزارهای مالی نوین برای انجام معاملات کالایی اشاره کرد و در این رابطه معاملات کشف پریمیوم یکی از ابزارهای نوین مالی است که هم‌اکنون در بورس کالا مورد استفاده فروشندگان و خریداران قرار می‌گیرد.
به گفته این کارشناس بازار سرمایه‌، این نوع از معامله قراردادی است که بر مبنای یک تعهد شکل می‌گیرد که این تعهد می‌تواند میان‌مدت یا بلندمدت بوده و براساس فرمول‌های توافق‌شده در خصوص قیمت نهایی کالا در زمان تحویل آن کالا باشد. با توجه به مزایای متعدد استفاده از این ابزار معاملاتی به خصوص در حوزه پوشش ریسک، به مرور شاهد استقبال تولیدکنندگان، به‌کارگیری و رشد روز‌افزون معاملات کشف پریمیوم در بورس کالا هستیم.