حمایت یا تبلیغ

«جهان صنعت»- چندی پیش محمدجواد آذری‌جهرمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات بازهم وعده یک اتفاق خوب را به فعالان استارت‌آپ‌ها داد؛ وعده‌ای که مشخص نیست تا چه اندازه در عمل قرار است خوب و مناسب باشد.آذری‌جهرمی در اینستاگرام نوشت: باز هم #خبرخوب! جوان‌های استارت‌آپی؛ یادتونه تو جلساتی که با هم داشتیم، مرتب از مشکلات بیمه و مالیات و جذب سرمایه‌گذار گلایه می‌کردید و می‌گفتم: پیگیرم! امشب طرح #نوآفرین در دولت تصویب شد تا شرایط برای حل این مشکلات فراهم بشه. این خبر خوب یک خبر تبلیغاتی است یا اقدامی عملی برای رفع مشکلات استارت‌آپ‌ها؟ اگر به راستی مفید است و راهگشا پس چرا هیچ جزئیاتی از آن منتشر نشده است؟ به کدام دلیل طرح نهایی آن که به تصویب رسیده در اختیار رسانه‌ها قرار نگرفته است؟ یک طرح کلی با واژگانی زیبا مطرح شده که به تصویب رسیده است اما در تدوین این طرح هیچ‌کدام از مشاوران، فعالان و کارشناسان جامعه استارت‌آپی کشور دخالتی نداشته‌اند. این طرح چگونه می‌تواند مفید باشد زمانی که از فعالان استارت‌آپ‌ها نظرخواهی نشده است؟ کی قرار است اجرا شود؟ کدام نهاد آن را اجرا می‌کند؟ استارت‌آپ‌ها چگونه قرار است در آن ثبت‌نام کنند و از مزایای طرح نوآفرین بهره‌مند شوند؟ این طرح چگونه عملی می‌شود؟ هیچ‌کدام از این موارد شفاف‌سازی نشده است و این امر انتقادات بسیاری را به همراه داشته است به طوری که برخی از فعالان کسب‌و‌کارهای مجازی عنوان کرده‌اند این طرح نیز راهی است برای ایجاد رانت‌های بعدی. دولت قرار است این طرح را برای بخش خصوصی اجرا کند اما از جامعه استارت‌آپی نظرخواهی نکرده است. باز هم این پرسش مهم مطرح می‌شود؛ طرح نوآفرین به راستی مفید است یا تبلیغاتی است؟رییس مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با اشاره به تصویب طرح نوآفرین در هیات دولت گفت: با تصویب این طرح، مشکلات استارت‌آپ‌هایی که در مراحل نخست رشد هستند رفع می‌شود.سید‌جمال ‌هادیان‌طبایی‌زواره، رییس مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات اظهار کرد: طرح نوآفرین که در هیات دولت تصویب شد یکی از اتفاقات مهم در حوزه حمایت از استارت‌آپ‌ها محسوب می‌شود.وی درباره طرح نوآفرین توضیح داد: این طرح باعث ایجاد تحول در حوزه استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های نوپا می‌شود و مشکلات بیمه، مالیات و جذب سرمایه‌گذاری استارت‌آپ‌هایی که در مراحل اول رشد هستند را رفع می‌کند.
اتفاق مهم برای استارت‌آپ‌ها یا تبلیغاتچی‌ها‌؟
به گفته محمدجواد آذری‌جهرمی، وزیر ارتباطات با اجرای این طرح، مشکلات بیمه، مالیات و جذب سرمایه‌گذاری برای استارت‌آپ‌هایی که در مراحل اولیه رشد هستند، رفع خواهند شد.
طرح نوآفرین، ماهیت استارت‌آپی را مبنای کار خود قرار داده و بر همین اساس، قوانین و مقررات بیمه، مالیات و حتی جذب سرمایه‌گذار را تسهیل کرده است.
آذری‌جهرمی پیش از این در مورد طرح نوآفرین گفته بود که این طرح صرفا برای حمایت از کسب‌و‌کارها در دوره نونهالی به منظور گسترش حجم بازار و سرمایه شرکت‌ها تا زمان تبدیل شدن به یک کسب‌و‌کار مستقل و تنومند است و کسب‌و‌کارهایی که از شرکت‌های مستقل و تنومند اینترنتی به شمار می‌روند، دلیلی ندارد که مالیات بر درآمد و ارزش افزوده را پرداخت نکنند.
رضا الفت‌نسب عضو هیات‌ مدیره و سخنگوی اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی اعلام کرده بوده که حدود ۹۰ درصد از کسب‌وکارهای اینترنتی در ایران زیان می‌دهند و سازمان امور مالیاتی نیز درک صحیحی از چرایی ادامه‌‌ فعالیت آنها در صورت سودآور نبودن ندارد. او در این‌باره گفته بود: این روند باعث شده تا محاسبات اشتباهی صورت بگیرد و باورشان نشود که یک کسب‌وکار در حال زیان‌دهی است. توضیح می‌دهیم که ماهیت این نوع از کار همین است و شاید سال‌ها زمان نیاز باشد تا کسب‌وکار بتواند به نقطه سر به سر برسد. می‌گویند چطور ممکن است در طول چند سال کارمند داشته باشید، تعداد کارمندان را افزایش دهید و بدون سودآوری چنین روندی را طی کنید؟ این تفکر باعث مشکلات زیادی شده است.حالا این طرح به تصویب دولت رسیده است و طبق ماده اول آن استارت‌آپ‌ها باید چهار ویژگی داشته باشند. امیر ناظمی معاون وزیر ارتباطات و رییس سازمان فناوری اطلاعات در یادداشتی طرح نوآفرین را مورد بررسی قرار داد. به گفته ناظمی عمر استارت‌آپ‌هایی که این طرح شامل حال آنها می‌شود باید کمتر از سه سال باشد یعنی از زمان تاسیس تا سال سوم و درصورتی که ویژگی‌های دیگری داشته باشند از معافیت‌هایی برخوردار خواهند شد.همچنین میزان سرمایه‌گذاری شرکت باید محدود باشد. به گفته ناظمی این عدد برای امسال ۲۵۰ میلیون تومان است. همچنین درآمد شرکت هم برای امسال نباید بیشتر از ۵۰۰ میلیون تومان باشد. او نوشته است: ویژگی استارت‌آپ آن است که مالکان و موسسان آن نمی‌خواهند اقدام به تقسیم سود کنند. آنها هرچه درآمد دارند را مجدد در شرکت سرمایه‌گذاری می‌کنند. به همین دلیل اگر شرکتی مستقیم یا غیرمستقیم (از طریق حقوق خارج از عرف) اقدام به تقسیم پول کند مشخص می‌شود که خواسته است از طریق این آیین‌نامه راهی برای فرار از بیمه و مالیات پیدا کند و هدف او سرمایه‌گذاری بر ایده‌اش نیست. آیین‌نامه نباید تبدیل به ابزاری برای دور زدن قوانین کشور شود و به همین دلیل چهار ویژگی بالا اگر هر کدام نقض شود، دیگر معافیت‌ها شامل حال آن شرکت نخواهد شد. تمامی چهار ویژگی زیر بدون نیاز به انسان یا ارزیابی انسانی انجام می‌شود و صرفا بر اساس دولت الکترونیک و به صورت خودکار خواهد بود. به این ترتیب استارت‌آپ‌ها نیاز به پر کردن فرم‌ها و صف انتظار بررسی ندارند.
در بخش دیگر معافیت‌های در نظر گرفته شده برای استارت‌آپ‌ها گفته شده است که این شرکت‌ها، به شرط تولید یک خدمت یا محصول، از مالیات معاف هستند و اگر استارت‌آپ دارای تعدادی هم‌‌موسس باشد، این هم‌موسسین نیاز به پرداخت بیمه ندارند. ماده مهم دیگر برای استارت‌آپ‌ها این است که آنها می‌توانند برای مدت دو سال کارورز داشته باشند. ناظمی در این باره نوشته است: فرض کنید یک استارت‌آپ سه نفر هم‌موسس دارد. بعد از چند ماه یک نفر دیگر به این گروه اضافه می‌شود و افراد هم‌موسس برای او اهدافی تعیین می‌کنند که اگر به آن اهداف رسید، بتواند بخشی از سهام‌شان را دریافت کند. به این ترتیب لازم است تا فرد به گروه افزوده شود، اما رابطه از جنس استخدام هم نیست. در گذشته بیمه می‌توانست این رفتار را جریمه کند، چون از نظر مقررات چنین نوعی از همکاری قابل قبول نبود.در همان ماده قید شده است که اگر فردی پلتفرمی ایجاد کند مثلا صنایع‌دستی سفارش بگیرد و تعدادی از خانم‌ها یا آقایان در منزل این صنایع‌دستی را آماده کنند و در پلتفرم به فروش برسانند، نیازی به بیمه کردن آنها نیست. به عبارت دیگر رابطه پلتفرم با این افراد از جنس استخدامی نیست.در همین رابطه ماده ۶ به نحوه بیمه کارورز پرداخته و در آن عنوان شده که کارورز تا مدت دو سال می‌تواند در یک استارت‌آپ مشغول همکاری باشد منتها این همکاری شرایط ساده‌تری دارد. طبق گفته ناظمی بخشی از حق بیمه آن فرد که باید توسط شرکت پرداخت شود، توسط دولت جبران می‌شود. به عبارت دیگر لازم نیست تا شرکت سهم خودش را در بیمه پرداخت کند‌ بلکه دولت آن را به بیمه پرداخت می‌کند تا هزینه‌های بیمه کاهش یابد.بر اساس مطالعات مختلف مشکل اساسی بعد از مالیات و بیمه، فضای فیزیکی است. در ماده ۱۰ فضاهای کاری اشتراکی و شتاب‌دهنده‌ها مانند فضای کار خصوصی به رسمیت شناخته شده‌اند. به این ترتیب فضاهای کار اشتراکی می‌توانند چندین کد کارگاهی بیمه دریافت کنند.مورد دیگری که استارت‌آپ‌ها با آن دست به گریبان هستند و در طرح نوآفرین راه‌حلی برای آن ارائه شده، تامین سرمایه است. در اغلب موارد سازمان‌های دولتی تنها می‌توانستند از طریق تسهیلات به شرکت‌ها کمک کنند‌ در حالی که این روش اشتباه بوده و بهترین روش تامین مالی برای شرکت‌های استارت‌آپی سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC) است.ناظمی عنوان کرده است که اجازه سرمایه‌گذاری جسورانه هم برای دولت روشی اشتباه است، چرا که می‌تواند محل فساد و سوءاستفاده باشد و منابع را بدون حساب به سمت گروه‌های منفعتی و دوستان مدیران دولتی سرازیر کند. به همین دلیل وزارت ارتباطات هم مانند سایر کشورها از مدل معروف «صندوق صندوق‌ها» استفاده کرده است. به گفته او در این مدل دولت می‌تواند به صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر به شرط آنکه آنها سرمایه‌گذاری کنند‌ و نه وام بدهند، می‌تواند وام بدهد. به عبارتی دولت به صندوق خطرپذیر وام می‌دهد ولی آن صندوق حق ندارد به استارت‌آپ‌ها وام بدهد‌ بلکه باید سرمایه‌گذاری کند. در ماده ۴ این آیین‌نامه این مجوز به وزارت ارتباطات و صندوق نوآوری و شکوفایی داده شده است که به صورت مشترک چنین کاری را انجام دهند.از دیگر نکات مهم این طرح از دیدگاه ناظمی ارائه مجوز به شرکت‌های خارجی است تا با دریافت آن بتوانند مراکز شتابدهی خود را در کشور راه‌اندازی کنند. به عبارت دیگر اگر شرکتی مانند هوآوی در ایران یکی از تامین‌کنندگان تجهیزات مخابراتی است، این شرکت می‌تواند در ایران مرکز شتابدهی راه‌اندازی کند.به عقیده رییس سازمان فناوری اطلاعات انتقال مالکیت به شرکت‌ خریدار استارت‌آپ موضوع دیگری بود که در آن خلا وجود داشت. او در این‌باره اظهار کرده است: طبق مقررات فعلی یک استارت‌آپ زمانی که توسط یک شرکت بزرگ خریداری می‌شود، مجوزها، پروانه‌ها و امتیازاتش به شرکت خریدار منتقل نمی‌شود. اما در ماده ۹ این آیین‌نامه ذکر شده است در صورتی که خریداری بالاتر از ۶۷ درصد از سهام یک استارت‌آپ را خریداری کند، می‌توانند با توافق هم مجوزها و پروانه‌ها را به شرکت مادر انتقال دهند.
ناظمی باور دارد که ضمانت اصلی برای موفقیت هر طرح دولتی شفافیت به منزله کاهش فساد با هدف ایجاد زمینه‌های لازم برای تحقیق و مطالعه است. به همین منظور در ماده ۱۱ ذکر شده است که کل فرآیندها، اسامی شرکت‌ها و همچنین تسهیلات جذب شده در یک سامانه متمرکز به صورت شفاف قابل دسترس برای شهروندان خواهد بود. ناظمی در یادداشت خود تاکید کرده است: فقدان چنین سامانه‌هایی در بسیاری از طرح‌های دولتی آنها را همراه با پتانسیل فساد کرده است و اعتماد عمومی را نیز از بین برده است. سازمان فناوری اطلاعات مسوولیت راه‌اندازی این سامانه را بر‌عهده دارد و به همین دلیل همکارانم در سازمان با همدیگر متعهد شده‌اند تا فاز اول آن را تا انتهای خردادماه و فاز دوم آن را همزمان با الکامپ (اواخر تیر) رونمایی کند.