خاکستر صنعت

گروه صنعت- طبق توافق اعضای انجمن کارفرمایان صنعت سیمان (تولیدکنندگان سیمان) کارخانجات تولیدکننده این محصول، متعهد به افزایش ۳۷ درصدی قیمت سیمان شده‌اند. برخلاف مواردی که در یک سال گذشته در خصوص افزایش نرخ در سیمانی‌ها به گوش می‌رسد‌، خبرها حاکی از آن است که فروش شرکت‌های سیمانی نه تنها افزایش نرخی را به خود ندیده بلکه همچنان با تخفیف‌هایی همراه است. در واقع باید توجه داشت که سهم سیمان ایران از بازارهای صادراتی در حالی با ورود رقبای قدرتمندی همچون عربستان که از روابط سیاسی حاکم بر کشورهای عرب با کاهش بیشتر مواجه خواهد شد که این بازار هم‌اکنون نیز تحت‌تاثیر رقابت منفی صنایع سیمانی دچار تنزل شده است. به عبارتی سیمان بر اساس تصمیم متولیان این حوزه از این پس با افزایش نرخ ۳۷ درصدی عرضه خواهد شد اما این افزایش اگر چه به اذعان فعالان سیمانی تاثیر چندانی بر ساخت‌وساز داخلی نخواهد داشت اما صنایع سیمانی برای بهره‌گیری از درآمدهای ارزی با ارائه تخفیفات مختلف به رقابتی منفی در بازار صادراتی دامن زده‌اند که در نهایت به حذف تدریجی آنها از بازار منجر خواهد شد. مابه‌التفاوت ظرفیت تولید واقعی سیمان و کلینکر کشور و مصرف داخلی، در سال‌های گذشته به خارج از کشور صادر شده است که با توجه به ظرفیت بازارهای صادراتی در دو سال گذشته حدود ۱۲ میلیون تن در سال بوده است. متاسفانه ظرفیت صادراتی کشور نیز به دلیل تحریم‌ها و افزایش هزینه‌های صادراتی و محدود شدن صادرات سیمان به کشورهای همسایه به ویژه عراق دچار افت شدیدی شده است. در سال ۱۳۹۳ میزان صادرات سالانه سیمان و کلینکر کشور ۱۹ میلیون تن بوده است که هم‌اکنون به ۷/۱۲ میلیون تن کاهش یافته است. در آن زمان عراق یکی از بزرگ‌ترین‌ مقاصد صادراتی سیمان و کلینکر ایران بود در حالی‌که هم‌اکنون حجم صادرات به این کشور با اعمال محدودیت از طرف دولت عراق کاهش چشمگیری داشته است. با توجه به ورود عربستان به بازارهای صادراتی از ابتدای سال ۲۰۱۹، به نظر می‌رسد با توجه به روابط سیاسی حاکم بر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، از دست رفتن بازارهای بزرگ صادراتی از جمله کویت به‌عنوان یک تهدید جدی تلقی شود.
تخفیف‌های بی‌جواب
در سال‌های گذشته رقابت منفی در بازار داخل گریبانگیر تولیدکنندگان شده بود و در نهایت شرکت‌های سیمانی به این نتیجه رسیدند که ادامه روند به صلاح نبوده و با ورود انجمن و هماهنگی‌های به‌عمل آمده، موضوع تا حدی کنترل شد. اما از آنجا که چند شرکت محدود پایبند به شرایط جدید و عدم تخفیف‌های اعمال شده نبودند و انجمن هم ابزاری برای الزام همه شرکت‌ها به رعایت قیمت‌ها و کنترل عرضه‌ها نداشت، این وضعیت دیری نپایید و بسیاری از شرکت‌های سیمانی برای حفظ مشتری، ناچار به بازگشت به شرایط قبل و ارائه تخفیفات شدند. باز هم شاهد رقابت منفی و حتی تشدید آن خواهیم بود. متاسفانه این رقابت منفی گریبانگیر بازارهای صادراتی نیز شده است. به دلیل ضعف مدیریتی، به دنبال مشکلات صادرات به عراق، قیمت سیمان و کلینکر صادراتی ایران در کشورهای منطقه افت تقریبا ۳۰ درصدی را تجربه کرده است. شکستن قیمت‌ها توسط شرکت‌های ایرانی‌، بازار سیمان منطقه را هم متاثر کرده است. به نظر می‌رسد مهم‌ترین نقطه ضعف کارخانه‌های سیمانی کشور‌، خصوصا شرکت‌های صادرات‌محور‌، ضعف در حوزه بازاریابی و تحلیل بازار است. اغلب شرکت‌های سیمانی به جای تمرکز بر شناسایی بازارهای جدید، تعیین کشورهای هدف و به‌طور کلی تدوین استراتژی‌های مشخص جهت ورود به بازارهای صادراتی، در جهت جذب مشتریان سایر شرکت‌ها تلاش می‌کنند. با این شرایط تا زمانی که هماهنگی بین سیمانی‌ها شکل نگیرد، که البته با شرایط فعلی تحقق آن بسیار دور از ذهن است، نمی‌توان انتظار رشد سودآوری شرکت‌ها را داشت. بازار سیمان با مازاد عرضه تقریبا ۲۵ درصدی روبه‌رو است و بهترین اقدام برای بهبود صنعت سیمان، کنترل عرضه خواهد بود که البته به نظر می‌رسد در کوتاه‌مدت این هماهنگی شکل
نخواهد گرفت.
بازخوانی گرانی
نیمه خرداد سال‌جاری عبدالرضا شیخان دبیر انجمن کارفرمایان صنعت سیمان خبر داد که با توجه به افزایش هزینه‌های تولید سیمان، به‌زودی نرخ‌های جدید اعلام می‌شود چراکه امسال همانند دو سال گذشته از نظر تحویل سیمان به بازار روند ثابتی داشته‌ایم و آمارها نشان می‌دهد که از نظر عرضه سیمان به جامعه مصرفی در شرایط مطلوبی قرار داریم. به گفته این مسوول‌، کارخانجات با ۶۰ تا ۶۵ درصد از ظرفیت خود، در حال تولید سیمان هستند و دربرخی از مقاطع میزان تولید روند رو به رشدی داشته است و خوشبختانه ما تغییری به سمت روند نزولی تولید نداشته‌ایم و در صورتی که این روند ادامه یابد بسیاری از کارخانجات سیمان تعطیل می‌شود. از پایان سال ۹۶ بعد از جهش نرخ ارز، هزینه‌های شرکت‌های سیمانی به شدت افزایش یافت و سیمانی‌ها مجبور به افزایش نرخ شدند. به گفته آنان هنوز شرایط برای سیمانی‌ها مطلوب نیست و لازم است محصولات سیمانی مجددا مجوز افزایش نرخ بگیرند. این در حالی است که در استان تهران چهار کارخانه سیمان فعالیت می‌کنند که دو کارخانه در فیروزکوه و دو کارخانه دیگر در جاجرود است. ظرفیت تولید سیمان کارخانه‌های کشور بالغ بر ۸۷ میلیون تن است که می‌تواند در رشد اقتصادی کشور تاثیرگذار باشد. سیمان از جمله کالاهایی است که کشور در تولید آن دارای مزیت است و می‌تواند ضمن ارزآوری، مانع از خروج ارز به واسطه عدم واردات شود. فعالان و کارشناسان این بخش در تلاش هستند تا یک نرخ منطقی برای سیمان به دست آورند تا هم برای تولید‌کننده و هم برای مصرف‌کننده صرفه اقتصادی داشته باشد.
اولتیماتوم برای گرانی مجدد
در صورت افزایش قیمت پاکت سیمان، بار دیگر نرخ جدید پاکت سیمان، به قیمت تعیین شده در نشست افزوده می‌ شود. در حالی که تا چهارم تیر ماه سال‌جاری قیمت هر تن سیمان تحویل درب کارخانه ۱۴۷ هزار تومان بود، از روز پنجم تیرماه با تصمیم اعضای انجمن تولیدکنندگان سیمان این میزان به ۱۸۴ هزار تومان افزایش دهند اعضای انجمن کارفرمایان صنعت سیمان (تولیدکنندگان سیمان) در نشستی به منظور جلوگیری از توقف تولید کارخانجات و تنش‌های کارگری، قیمت سیمان را افزایش دادند. بر اساس این هم‌اندیشی، مقرر شد تا در صورت افزایش قیمت پاکت سیمان، بار دیگر نرخ جدید پاکت سیمان، به قیمت تعیین شده در نشست افزوده شود. در این هم‌اندیشی مدیران عامل شرکت‌های تولیدکننده سیمان متعهد شدند سیمان تیپ ۱ با قیمت هر تن ۱۷۸ هزار و ۶۰۰ تومان، تیپ ۲ با قیمت هر تن ۱۸۴ هزار و ۱۳۸ تومان و تیپ ۵ نیز با نرخ هر تن ۱۸۷ هزار و ۸۱۰ تومان به فروش برسد. گفتنی است هر تن سیمان تیپ ۲به عنوان پرمصرف‌ترین نوع سیمان در حال حاضر قیمت تحویل درب کارخانه آن، ۱۴۷ هزار تومان است که اکنون با نرخ‌های جدید به عاملان توزیع فروخته خواهد شد. در این جلسه همه مدیران عامل کارخانجات تولیدکننده این محصول، متعهد به افزایش ۳۷ درصدی قیمت سیمان شده‌اند.
سناریوی افزایش قیمت
این در حالی است که ابتدای نیمه دوم سال گذشته هم بازار با شوک افزایش قیمت سیمان روبه‌رو شد. این گرانی به بهانه گرانی پاکت بود. در همان زمان یک عضو انجمن سیمان با بیان اینکه افزایش قیمت پاکت باعث شده تا کارخانجات سیمان بیشتر محصولات خود را به صورت فله‌ای بفروشند، معتقد بود حالا که قیمت پاکت بدون هیچ استدلالی گران شد‌، همین افزایش قیمت پاکت باعث شده تا قیمت سیمان افزایش پیدا کند. به گفته محمدعلی بُد، زمانی که پاکت سیمان با قیمت ۳۰۰ تا۴۵۰ تومان به فروش می‌رسد و متاسفانه عدم نظارت دستگاه‌ها باعث شد تا کارخانه‌های تولیدی پاکت قیمت‌ها را به بیش از دو هزار تومان برسانند. بُد با انتقاد از اینکه امروز کارخانجات سیمان مازاد تولید داشته اما نمی‌توانند محصولات خود را با قیمت مناسب به فروش برسانند گفت: چرا دولت قیمت سیمان را آزاد نمی‌کند. چرا تولیدکننده باید مدام تاوان افزایش هزینه‌های خود را بدهد و کسی هم جوابگوی زیان آنها نباشد.
وضعیت بازار کشور
بازار سیمان ایران در حال حاضر درگیر چالش مازاد عرضه نسبت به تقاضاست. برای بررسی این موضوع باید توجه داشته باشیم که در فاصله سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۱، سرمایه‌گذاری فراوانی برای توسعه کارخانه‌های سیمان کشور انجام شد که عمدتا به دلیل تزریق بودجه کافی جهت پروژه‌های عمرانی توسط دولت، رونق ساخت‌وساز در بخش مسکن و به ویژه اجرای طرح مسکن مهر بوده است. این امر سبب شده است که ظرفیت تولید اسمی سیمان در کشور شاهد رشد چشمگیری باشد و در سال گذشته به ۸۶ میلیون تن در سال برسد. در نقطه مقابل و از منظر تقاضا، با به پایان رسیدن طرح مسکن مهر و نیز با تشدید رکود اقتصادی و به تبع آن کاهش بودجه عمرانی کشور، تقاضا برای سیمان سیر نزولی را پیش روی خود می‌بیند. به هر حال، مصرف سیمان عمدتا متاثر از اجرای طرح‌های عمرانی و پروژه‌های بزرگ است که در حال حاضر بودجه مناسبی به این حوزه تخصیص نمی‌یابد. طبق آمار منتشرشده توسط انجمن کارفرمایان صنعت سیمان در سال ۹۷ میزان مصرف سیمان در کشور ۴۸ میلیون تن بوده که حدود ۵۷ درصد ظرفیت اسمی تولید کشور است. میزان تولید محقق شده سیمان در سال ۹۷ نیز حدود ۵۵ میلیون تن بوده که حدود ۶۴درصد ظرفیت اسمی تولید کل کشور است. این در حالی است که با اتمام عملیات اجرایی طرح‌های نیمه‌تمام احداث کارخانه‌های سیمان تا سال ۱۴۰۰، حدود ۷ ‌میلیون تن به ظرفیت اسمی سالانه تولید سیمان کشور افزوده می‌شود. بنابراین پیش‌بینی می‌شود شکاف فزاینده‌ای که در پنج سال اخیر بین عرضه و تقاضای سیمان در بازار داخلی ایجاد شده است، روند افزایشی داشته باشد. پیامد این مساله، افزایش بیش از پیش رقابت و در نتیجه کاهش قیمت سیمان و افت شدید حاشیه سود برای تولیدکنندگان است. کما اینکه، هم‌اکنون سیمان تقریبا معادل قیمت تمام شده عرضه می‌شود. به این ترتیب در شرایط فعلی بازار داخلی سیمان، رقابت جدی بر سر قیمت و شرایط فروش وجود دارد که این امر موجب تحت فشار قرار گرفتن همه تولیدکنندگان این صنعت شده است.
تاثیر گرانی بر بازار داخل
سیمان مانند فولاد ماده اولیه ایجاد توسعه و آبادانی برای هر کشوری است و بدون آن تقریبا توسعه شهری و حتی صنعتی محال است. از سوی دیگر‌، سیمان یکی از مصالح تاثیرگذار بر قیمت ساخت‌وساز‌هاست. بررسی بازار مصالح ساختمانی نشان می‌دهد که طی روزهای اخیر قیمت آهن‌آلات ارزان و سیمان با مصوبه انجمن صنفی کارفرمایان سیمان ۳۷ درصد گران شده است. این در حالی است که افزایش قیمت سیمان برای فعالان بازار خوشایند نیست، چرا که معتقدند فروش‌شان کاهش بیشتری پیدا خواهد کرد. در این میان، نوسان قیمت مصالح ساختمانی در شرایطی است که قیمت مسکن و ساخت‌وساز روند کاهشی را دنبال می‌کند. بر اساس آمارها سهم مصالح ساختمانی و زمین در قیمت نهایی مسکن حدود ۶۰ درصد است، بنابراین کنترل قیمت بازار مصالح می‌تواند قیمت مسکن را به سمت ثبات و آرامش هدایت کند. طبق اعلام مرکز آمار ایران که چندی پیش منتشر شده بود، مصالح ساختمانی در آخرین آمار مربوط به فصل زمستان سال گذشته نسبت به زمستان سال ۹۶ حدود ۶۰ درصد افزایش داشته است. براساس برآوردهای انجام‌شده، در سال گذشته تورم مصالح ساختمانی همچون سیمان با ۲۴ درصد بوده است. این در حالی است که وزارت راه‌وشهرسازی قرار است طرحی با هدف کاهش قیمت تمام شده ساخت‌وساز با عنوان «بازار تعهدی مصالح ساختمانی» اجرا کند که براساس آن، بانک عامل اقدام به خرید انبوه مصالح ساختمانی کرده و سپس به صورت تدریجی محصول خریداری شده را به قیمت عمده‌فروشی در اختیار انبوه‌سازان قرار می‌دهد.