خداحافظی طولانی

در حالی که اتحادیه اروپا به زودی استاندارد جدید یورو ۷ را معرفی خواهد کرد و استاندارد یورو۶ را از سال ۲۰۱۵ اجباری کرده، در ایران هنوز بنزین یورو ۴ با قدرت تولید می‌شود و گویا هیچ اراده‌ای برای عبور از بنزین
یورو ۴ وجود ندارد.
زمستان که فرا می‌رسد و پدیده وارونگی در شهرهای بزرگ، مساله‌ساز می‌شود، موضوع بنزین‌هایی با استاندارد یورو۵ و ۶ مطرح می‌شود. بارها کارگروه‌ها و جلسات پیاپی در دولت‌های قبل تشکیل شده، اما هیچ‌کدام به نتیجه نرسیده است. آخرین‌بار که کرونا و آلودگی امان مردم را بریده بود، سازمان ملی استاندارد ایران اواخر سال گذشته اعلام کرد که خداحافظی با خودروهای یورو۴ در سال ۱۳۹۹ قطعی است، اما ۱۴۰۰ هم به نیمه رسید و خبری از این خداحافظی طولانی نیست. ظاهرا مشکل از کمبود سرمایه‌گذاری است. شرکت‌های خودروساز توان سرمایه‌گذاری برای تغییر پایه بنزین خودروهای تولیدی خود را ندارند. از سویی، پالایشگاه‌های تولیدکننده بنزین هم باید کلی هزینه کنند تا بنزین یورو۴ را به ۵ و ۶ تغییر بدهند. خصوصا با شرایط تحریمی که کار آنقدر سخت است که تولیدکننده‌ها ترجیح می‌دهند از خیرش بگذرند.
تنها در دورانی که مذاکرات برجام به نتیجه رسیده بود، برخی شرکت‌های پالایشی از آمادگی این مجتمع برای تولید بنزین یورو ۵ و ۶ خبر دادند. قرار بود تکنولوژی این کار را از شرکت‌های هلندی، آلمانی و فرانسوی بگیرند که با متوقف شدن قرارداد برجام این موضوع هم به حاشیه رفت.
البته ناگفته نماند که یک پالایشگاه هم که توانست از فرصت برجام استفاده کند، آن‌طور که گزارش‌ها نشان می‌دهد ظرفیت تولید ۳۰ میلیون لیتر بنزین یورو۵ را دارد که بخشی از آن را هم صادر می‌کند، بنابراین عملا بنزین یورو۵ در ایران نایاب است.
یوروها از کجا آمدند؟
تاریخچه استانداردهای آلایندگی در اروپا به دهه ۱۹۷۰ برمی‌گردد، اما اولین استانداردی که در این زمینه معرفی شده به سال ۱۹۹۲ مربوط است. استاندارد یورو۱ که همه خودروسازان موظف به استفاده از مبدل کاتالیستی یا همان کاتالیزور و سیستم سوخت‌رسانی انژکتوری می‌کرد. از آن زمان به بعد هر چند سال یک بار استانداردهای یورو به‌روزرسانی شدند تا اینکه امروز خودروسازهای دنیا تنها خودروهایی با پایه سوخت استاندارد یورو۶ تولید می‌کنند. استاندارد یورو۶ هم از سال ۲۰۱۵ الزامی شده یعنی شش سال است که اروپا حداقل دو استاندارد از ما جلوتر است.
در استانداردهای یورو سعی شده تا هر بار از آلایندگی گازهای خروجی از اگزوز خودروها در اتحادیه اروپا و کشورهای عضو منطقه اقتصادی اروپا کاسته‌ شود. هدف از برقراری استانداردهای یورو کاهش گازهای مضر در اگزوز خودروها مثل گاز اکسید نیتروژن، مونوکسید کربن، هیدروکربن‌ها و ذرات معلق است. کارشناسان می‌گویند، این استانداردها اثر مثبتی روی محیط‌زیست دارند؛ به طوری که گفته می‌شود یک خودروی با یوروی ۱ می‌تواند به اندازه ۵۰ دستگاه خودروی امروزی آلایندگی داشته باشد.
استاندارد یورو۴ یعنی همان استاندارد بنزینی که امروز در ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد. گاز دی‌اکسید‌کربن را با یک گرم در هر کیلومتر، هیدروکربن با ۱۰/۰ گرم در هر کیلومتر و اکسید نیتروژن با ۰۸/۰ گرم در هر کیلومتر به هوا می‌فرستد. حالا در نظر بگیرید خودرویی در ترافیک‌های سنگین شهر تهران چه میزان سوخت یورو۴ می‌سوزاند و آلایندگی به هوا می‌فرستد.
به گفته کرامس ویس مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی در حال حاضر تمام جایگاه‌های بنزینی و گازوییلی در هشت کلانشهر، سوخت باکیفیت یورو۴ عرضه می‌کنند.
او عرضه این سوخت را ماحصل تصمیم هیات دولت اعلام کرده که مربوط به چهار سال پیش است. هیات دولت حسن روحانی در اردیبهشت ۱۳۹۶ مصوب کرد که در راستای اجرای قانون هوای پاک توزیع بنزین و گازوییل یورو۴ اجرایی شود. با این حال گازوییل یورو ۴ بعد از چهار سال تازه قرار است به ۳۰ میلیون لیتر افزایش یابد.
مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی به ایسنا توضیح داده که در جاده‌های مواصلاتی و در مکان‌هایی که مشخص شده گازوییل یورو۴ توزیع می‌شود.
سی‌ان‌جی جلوتر از یوروها
کارشناسان می‌گویند، آلودگی هوا مشکلی نیست که به این آسانی بتوان از کنار آن گذشت، چون با سلامت مردم سروکار دارد. نمی‌توان همواره گفت که خودروسازان منتظر ارتقای استاندارد سوخت باشند یا وزارت نفت صبر کند تا استاندارد خودروها ارتقا یابد. این وظیفه هر دو دستگاه وزارت صمت و نفت است که باید سریع‌تر شرایط ارتقای استاندارد محصولات خود را شروع کنند.
اما در دولت تازه رسیده، مشکلات آنقدر خروار است که کسی به فکر ارتقای استانداردهای تازه نیست. به نظر می‌رسد تصمیم این باشد که به جای تمرکز بر افزایش استاندارد بنزینی، تولید خودروهایی با سوخت سی‌ان‌جی افزایش یابد. شاهدش هم امضای قرارداد تولید ۴۵ هزار خودروی گاز‌سوز بین شرکت ملی نفت و ایران‌خودرو بود که دو روز پیش انجام شد. آن‌طور که جلیل سالاری معاون وزیر نفت در امور پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی گفته با دوگانه‌سوز کردن خودرو‌ها، ۸۰ میلیون دلار صرفه‌جویی خواهد شد. به گفته این مقام وزارت نفت از طریق جایگزینی سی‌ان‌جی (گاز طبیعی فشرده) با بنزین، در مصرف روزانه ۱۸۰ هزار لیتر بنزین معادل ۸۰ میلیون دلار صرفه‌جویی شده است.
گزارش‌ها نشان می‌دهد که به دلیل مشکل سرمایه‌گذاری برای تولید بنزین یورو۵ تنها یک پالایشگاه توان تولید این محصول را دارد که گفته می‌شود تولید آن کفاف مصرف کشور را نمی‌دهد. البته گفته می‌شود که بخشی از این بنزین یورو۵ صادر می‌شود و به بازار داخلی نمی‌رسد.
کارشناسان می‌گویند با این روندی که در پیش است تا سال ۱۴۰۴ خبری از بنزین یورو۵ نیست. به نظر می‌رسد تا آن زمان استاندارد سوخت خودروهای وارداتی چند پله‌ای رشد کرده باشد و همچنان کیفیت سوخت کشور از استاندارد سوخت خودروهای وارداتی عقب باشد.