خطر در کمین تولید پسته

گروه بازرگانی- پسته ایران تا چند سال قبل یکی از مهم‌ترین صادرات غیرنفتی ایران بود و رتبه اول بازار جهانی را در دست داشت اما نبود برنامه جامع کشت، حمایت نکردن از کشاورزان و مانع‌تراشی برای بازرگانان، نه‌تنها تولید این محصول را تحت‌ تاثیر قرار داد که باعث شد بازار جهانی پسته نیز به‌تدریج از دست ایران خارج شود. حالا کار به جایی رسیده که بازرگانان اذعان می‌کنند رتبه اول بازار جهانی پسته متعلق به آمریکاست و این کشور سالانه دست‌کم ۷۵۰‌هزار تن پسته روانه بازار جهانی می‌کند.
ایران تا سال ۲۰۰۰ حدود ۸۰‌درصد بازار پسته جهان را در دست داشت اما به‌تدریج جایگاهش را از دست داد تا اینکه در سال ۲۰۱۷ ایران و آمریکا سهم تقریبا مشترکی از بازار پسته جهان داشتند ولی کفه ترازو به سمت آمریکا سنگینی می‌کرد زیرا در آن سال، ایران حدود ۲۲۵‌هزار تن و آمریکا حدود ۲۷۵هزار تن پسته صادر کردند.
در سال ۲۰۲۲، سهم ایران به نصف این مقدار رسید و آمریکا صادراتش بین دو تا سه برابر شد. اتفاقی مشابه آنچه برای زعفران و فرش دستباف ایران نیز رخ داد به‌ طوری‌ که هر سه محصول طی سال‌های اخیر موقعیت‌شان را در بازارهای جهانی از دست دادند و تولید داخلی آنها نیز با چالش‌هایی مواجه شد و در نتیجه کاهش صادرات آنها، رقبا بازارهای جهانی را تصاحب کردند.
در میانه این چالش‌ها که پسته ایران با آن درگیر است، تداوم خاموشی‌ها نیز بر تولید طلای سبز تاثیرگذار بوده است. گفتنی است، قطعی روزانه برق در فصل تابستان که عمدتا متوجه صنایع و کشاورزی شده، گرچه خطر قطعی برق را از بخش مسکونی دور کرده اما خسارات زیادی را متوجه بخش تولید کرده است.
در این میان، قطعی‌های برق در تابستان سال‌جاری، ضرر و زیان زیادی به کشور زده است. از خسارات گسترده فولادی‌ها گرفته تا کشاورزان و شبکه خانگی که هیچ‌کدام از این قطعی‌ها در امان نبودند. کشاورزان متعددی نسبت به مشکلاتی که قطعی‌های برق بر روند کشت آنها ایجاد کرده، اعتراض خود را بیان کرده‌اند. با قطع شدن برق، علنا آبیاری محصولات نیز با مشکل مواجه می‌شود چراکه اکثر چاه‌های کشاورزی، برقی هستند. بنابر اظهارات رییس کمیسیون انرژی اتاق کرمان، به دنبال قطعی برق ۲۰ تا ۴۰‌درصد محصول پسته استان پوک می‌شود.
از طرفی، رییس هیات‌مدیره تعاونی تولیدکنندگان پسته استان مرکزی می‌گوید که این مشکل خسارات بسیاری را به محصول باغداران زرندیه که یکی از قطب‌های تولید پسته استان و کشور است وارد کرده و اگر ادامه پیدا کند، خسارت بیشتر هم خواهد شد.
محمود بارانی در این خصوص اظهار کرد: قطعی روزانه برق در مناطق پسته خیز کشور موجب خاموشی چاه‌های آب شده و فرآیند آبیاری باغات را مختل کرد و همین امر عاملی شد تا محصول پسته در مقطعی که باید آبیاری شود نتواند آب مورد نیاز خود را جذب کرده و پوک شود. وی گفت: معمولا از اوایل تیرماه، جسم فیزیکی محصول پسته تکمیل شده و شروع به مغزگیری می‌کند اما قطعی برق در این مقطع، موجب خاموشی چاه‌های آب شده و عملا تنش آبی بر باغات پسته حاکم می‌شود و آبگیری درخت با اختلال مواجه شده و حتی سوختگی برگ درخت اتفاق می‌افتد.
رییس نظام صنفی کشاورزی زرندیه با اشاره به قطعی برق در باغات پسته این شهرستان نیز گفت: پوکی پسته در باغات پسته شهرستان زرندیه مانند سایر نقاط پسته خیر کشور صورت گرفته است و میزان پوکی حاصل از این نقصان، نوسان ۱۰درصدی در کل کشور دارد. وی با اشاره به اینکه میزان پوکی مجاز پسته بین 3تا5درصد در شرایط عادی است، گفت: افزایش میزان پوکی به میزان ۳۰تا ۴۰درصد نگران‌کننده بوده و خسارت زیادی را به تولیدکنندگان این محصول استراتژیک وارد کرده است.
بارانی با اشاره به درخواست پسته‌کاران زرندیه از استاندار مرکزی مبنی بر جلوگیری از خاموشی باغات پسته در فصل تابستان گفت: گرچه این خواسته باغداران محقق نشد اما انتظار می‌رود که مسوولان در آینده مانع قطعی برق در فصل برداشت شوند چراکه خاموشی‌ها در این فصل خسارت سنگینی به تولیدکنندگان وارد خواهد کرد.
وی بیان کرد: خوشبختانه استاندار مرکزی سال گذشته دستور عدم قطعی برق در فصل برداشت را پس از انتشار گزارش ایسنا صادر کرد که انتظار می‌رود امسال نیز این مطالبه محقق شود. وی افزود: بنابر اعلام اداره برق قرار بود تا ۱۵شهریورماه قطعی برق صورت گیرد اما متاسفانه مجددا با تمدید آن به ۱۵ مهرماه نگرانی پسته‌کاران تشدید شده است چراکه قطعی روزانه پنج ساعته برق در فصل برداشت، آسیب جدی به پروسه برداشت و فرآوری پسته وارد خواهد کرد.
بارانی با بیان اینکه از ۲۵شهریورماه کار برداشت پسته در شهرستان زرندیه آغاز خواهد شد، گفت: امسال سال‌آور این محصول بوده و پیش‌بینی می‌شود شاهد رشد ۱۵‌درصدی میزان برداشت پسته نسبت به سال قبل باشیم اما با توجه به پوکی ۳۰تا۴۰‌درصدی، میزان دقیق محصول تولیدی باید پس از برداشت و فرآوری اعلام شود.
۲ شهریورماه سال گذشته رییس هیات‌مدیره تعاونی تولیدکنندگان پسته استان مرکزی از اختلال در روند برداشت پسته به دلیل قطعی روزانه برق خبر داده بود و از استاندار و فرماندار شهرستان زرندیه خواست قطعی برق در ایام برداشت پسته متوقف شود که این درخواست توسط استاندار پیگیری و انجام شد. این درخواست مردادماه امسال به استاندار اعلام شد اما همچنان از قبول و اجرای آن خبری نیست.
با پایان برداشت، نیاز پسته‌کاران به برق تمام نمی‌شود. با توجه به اینکه فرآوری پوست کنی و فرآوری پسته همزمان با برداشت محصول و با استفاده از دستگاه‌های برقی صورت می‌گیرد، قطع برق در چنین شرایطی نگران‌کننده است چرا که یک محصول بسیار حساس بوده و در صورت عدم پوست‌گیری در ساعات اولیه برداشت، ممکن است آسیب دیده و از ارزش آن به ویژه در حوزه صادرات کاسته شود که این خسارت به خسارت پوکی ۳۰ تا ۴۰درصدی که در حال حاضر اتفاق افتاده، افزوده خواهد شد.
قریب به ۸۰‌درصد باغات پسته استان مرکزی در زرندیه قرار دارند و از مجموع حدود ۱۲‌هزار هکتار باغ پسته موجود در استان، بالغ بر ۱۰‌هزار هکتار در این شهرستان قرار دارد که از این میزان نیز 8هزار هکتار در منطقه سلطان احمدلو و 2هزار هکتار در منطقه خشکرود زرندیه قرار گرفته و 2هزار هکتار از مجموع باغات استان نیز در شهرستان ساوه است.محموله‌های صادراتی پسته زرندیه از پایانه پسته این شهرستان به کشورهای اوراسیا، ترکیه، حاشیه خلیج‌فارس، روسیه و برخی کشورهای همسایه صادر می‌شود.
طلای سبز از استراتژیک‌ترین محصولات تولیدی شهرستان زرندیه است که به واسطه ارگانیک بودن، با اقبال بالایی از سوی مشتریان اروپایی همراه است و توانسته جایگاه خوبی را در ارزآوری و رونق اقتصادی منطقه کسب کند و پسته‌کاری در زرندیه توانسته برای نزدیک به 4هزار نفر در منطقه سلطان احمدلو فرصت شغلی مستقیم ایجاد کند.
حالا که طبیعت در سال زراعی جاری تا امروز هوای پسته‌کاران را داشته و بهترین شرایط تولید را بدون هیچ‌گونه هزینه‌ای برای آنان فراهم کرده تا بهترین محصول را برداشت کنند، همراهی با آنان در خط پایان تولید و چشم‌پوشی از قطعی برق در این باغات می‌تواند هم از هدررفت نعمت الهی که در این چند ماه با دست و دلبازی به باغداران عرضه شده خودداری کند و هم بهترین نتیجه را برای بخش مهمی از اقتصاد کشاورزی شهرستان و استان رقم بزند.
کاهش تولید پسته در پی قطعی برق
این در حالی است که به گفته محمدرضا ترابی، رییس کمیسیون کشاورزی اتاق کرمان، هر روز برق موتور‌های کشاورزی قطع می‌شود و این امر خسارات سنگینی را به کشاورزی استان وارد کرده است. از سوی دیگر، به دلیل قطعی برق ۲۰ تا ۴۰‌درصد محصول پسته استان پوک می‌شود. کاهش تولید پسته به دنبال قطعی برق، نه‌تنها منابع را هدر می‌دهد بلکه علنا روند صادرات این محصول را نیز با مشکل مواجه می‌کند. در راستای تاثیر قطعی‌های برق بر کشت پسته، تجارت‌نیوز با محمد صالحی، رییس هیات‌مدیره انجمن پسته ایران گفت‌وگویی انجام داده است که در ادامه می‌خوانید.
تاثیر قطعی‌های برق بر کشت پسته
رییس هیات‌مدیره انجمن پسته ایران گفت: درصد پوک شدن محصول پسته بسیار بیشتر از رقم اعلامی است و ۲۰‌درصد نشان‌دهنده حداقل میزان پوک شدن پسته است. در تابستان و در اوج گرما باید به درخت پسته آب برسد و قطعی‌های برق مانع از آن می‌شود.
روزانه پنج تا شش ساعت برق قطع می‌شود و این تنها محدود به شش ساعت نمی‌شود. در حال حاضر بسیاری از موتور پمپ‌ها سوخته‌اند و خراب شده‌اند. در اوج گرما، این خرابی‌ها به دنبال قطعی‌های برق رخ داده است. از سوی دیگر روند تعمیر آنها، بر توقف تولید افزوده است.
محصول پسته در بازه زمانی تعمیر این موتور پمپ‌ها، عمدتا می‌سوزد چراکه تحمل گرما و بی‌آبی را ندارند. تا زمانی که این موتور پمپ‌ها تعمیر شوند و دوباره به چرخه بازگردند، پسته سر درخت یا می‌سوزد یا پوک می‌شود یا به نحوی دیگر خراب می‌شود. این مشکلات علنا به علت قطعی‌های برق پدید آمده است.
فاصله موتورپمپ‌ها با باغ‌ها، عمدتا ۱۵ تا ۲۰کیلومتر است. حال اگر قطعی برق منجر به خراب شدن این پمپ‌ها نشود، مشکل دیگری مانند هدررفت آب به وجود می‌آید. وقتی برق قطع شود، تا زمانی که دوباره این موتور پمپ‌ها روشن شود و به باغ‌ها برسد، هدررفت آب را شاهد هستیم. این موضوع نیز از پیامد‌های قطعی برقست.
تاثیر قطعی‌ برق بر بازار پسته
رییس کمیسیون کشاورزی اتاق کرمان نیز در این خصوص گفت: تاثیری که موضوع قطعی‌ها بر بازار پسته می‌گذارد در شرایط حاضر قابل بررسی نیست. عرضه و تقاضا بازار را تعیین می‌کند و میزان محصول تولیدی و خریداران در دنیا در این زمینه تعیین‌کننده هستند. این موضوع بر تولید پسته اثر مستقیم داشته است نه بازار اما به هر حال کاهش تولید در پی قطعی‌های برق رخ داده است. گفتنی است، سال گذشته حداقل ۴۰‌هزار تن پسته خراب شد. اگر اوضاع به همین منوال ادامه پیدا کند، این رقم تکرار خواهد شد و چه بسا ممکن است افزایش پیدا کند.