خط و نشان اتمی

گروه جهان- پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد (INF) که سال ۱۹۸۷ میان آمریکا و روسیه امضا‌ شده بود، دیروز پس از ۳۱ سال رسما پایان یافت. ناتو و اتحادیه اروپا نگران پیامدهای آن بوده و نسبت به بازگشت مسابقه تسلیحاتی جدید هشدار داده‌اند.
دیروز مصادف با دوم آگوست تاریخ پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد که یکی از مهم‌ترین معاهدات خلع سلاح هسته‌ای در جهان بود به پایان رسید. این پیمان توافقی بود که سال ۱۹۸۷ آمریکا و روسیه آن را امضا‌ کرده بودند. حال این دو کشور می‌توانند بدون محدودیت، موشک‌های هسته‌ای میان‌برد بسازند. پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد به ویژه برای کشورهای اروپایی، ضمانت امنیتی مهمی بود. حال بسیاری از سیاستمداران اروپایی نگران به راه افتادن یک مسابقه تسلیحاتی جدید میان ایالات متحده و روسیه هستند.
هایکو ماس، وزیرخارجه آلمان درباره به راه افتادن یک مسابقه تسلیحاتی جدید در جهان هشدار داد. او ضمن تاکید بر اهمیت توافق بر سر پیمانی که ساخت سلاح‌های هسته‌ای را منع کند، گفت: چالش‌هایی که ما اکنون با پایان قرارداد با آن روبه‌رو هستیم، محدود به اروپا نیست. وزیر خارجه آلمان از مسکو و واشنگتن خواست تا راهکاری برای نجات این پیمان پیدا کنند و از حالا بیش از پیش برای حفظ پیمان محدود کردن سلاح‌های هسته‌ای استراتژیک که تاریخ آن سال ۲۰۲۱ میلادی به پایان می‌رسد، تلاش کنند.‌ هایکو ماس همزمان هشدار داد: حتی قدرت‌های هسته‌ای دیگر مانند چین نیز باید برای کنترل تسلیحات، مسوولیت خود را بپذیرند. آنها نسبت به دوران جنگ سرد وزن بیشتری در جهان دارند.
آخرین ستون امنیت استراتژیک
میخائیل گورباچف در واکنش به این اقدام اعلام کرد که تصمیم واشنگتن برای خروج از پیمانINF سیاست جهانی را غیرقابل‌ پیش‌بینی می‌کند و هرج و مرج را گسترش خواهد داد. او همچنین با اشاره به اظهارات مقام‌های آمریکایی سرنوشت پیمان «استارت نو» را با ابهام روبه‌رو کرده است، از دو طرف خواست که بر حفظ این پیمان به‌عنوان آخرین ستون امنیت استراتژیک جهانی متمرکز شوند.
پیمان INF به همراه پیمان هسته‌ای دیگری موسوم به «استارت نو» که در سال ۲۰۱۱ بین آمریکا و روسیه امضا شد، دو ستون اصلی کنترل تسلیحات هسته‌ای بین آمریکا و روسیه به شمار می‌رفت. پیمان «استارت نو» اوایل سال ۲۰۲۱ به پایان می‌رسد، مگر آن‌که دو طرف آن را تمدید کنند.
اتهام‌زنی آمریکا به روسیه
وزیر خارجه آمریکا در صفحه شخصی توئیتر خود با تکرار ادعای عدم پایبندی روسیه به این معاهده‌ نوشت: در تاریخ دوم فوریه ۲۰۱۹، ایالات متحده به روسیه شش ماه فرصت داد تا به پایبندی به معاهده منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد بازگردد. روسیه مخالفت کرد، پس این توافق امروز پایان می‌یابد.
مایک پمپئو با انداختن مسوولیت فروپاشی این توافق امنیتی بر گردن روسیه، اضافه کرد: آمریکا بخشی از توافقی نخواهد بود که طرف دیگر آن را نقض می‌کند. روسیه تنها مقصر فروپاشی این توافق است.
رویترز هم پس از این توئیت پمپئو، به نقل از چند مقام ارشد در دولت آمریکا که نامشان را فاش نکرد گزارش داد که واشنگتن از این به بعد خود را مقید به عدم ساخت و ذخیره موشک‌های میان‌برد با قابلیت حمل کلاهک‌های هسته‌ای نخواهد دانست.
بر این اساس، دولت آمریکا از هم‌اکنون به دنبال تامین بودجه خط تولید موشک‌های هسته‌ای میان‌برد است و به‌زودی طی چند هفته آینده آزمایش موشک کروز با چنین ویژگی‌هایی را آغاز می‌کند.
این منابع همچنین می‌گویند که وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) در ماه نوامبر (آبان) سال‌جاری اولین موشک هسته‌ای میان‌برد را طی دو دهه اخیر آزمایش می‌کند. البته این آزمایش‌ها فعلا در حد تسلیحات متعارف هستند و کلاهک‌های هسته‌ای در این آزمایشات حضور نخواهد داشت.
رویترز در ادامه این گزارش توضیح داد که به‌محض اینکه بودجه کنونی برای تولید و آزمایش موشک‌های هسته‌ای میان‌برد به اتمام برسد، دولت با مقاومت مجلس نمایندگان آمریکا- که هم‌اکنون اکثریت آن در اختیار حزب رقیب یعنی دموکرات است- برای دریافت منابع مالی بیشتر جهت ادامه این روند روبه‌رو خواهد شد.
عامل بازدارنده در برابر جنگ هسته‌ای
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد گفته است این پیمان، یک عامل بازدارنده ارزشمند در برابر جنگ هسته‌ای بوده است.
گوترش گفت این مساله احتمالا، تهدید موشک‌های بالستیک را افزایش خواهد داد. تحلیلگران هراس دارند که فروپاشی این توافق، می‌تواند به شکل‌گیری یک رقابت تسلیحاتی جدید میان آمریکا، روسیه و چین منجر شود.
پاول فلگنهاوئر، یک تحلیلگر مسائل نظامی روسیه به خبرگزاری فرانسه گفته است با پایان یافتن این پیمان، ما شاهد تولید و توسعه سلاح‌های جدید خواهیم بود.
واکنش روسیه: پایان INF به دست آمریکا
وزارت خارجه روسیه با انتشار بیانیه‌ای در واکنش به خروج‌ آمریکا از پیمان منع موشک‌های کوتاه و میان‌برد اعلام کرد: جهان به یاد داشته باشد که این پیمان به دست آمریکا پایان یافت. ولادیمیر پوتین نیز که چندی پیش همچون دونالد ترامپ اجرای این پیمان را به حالت تعلیق درآورده بود، مدتی پیش برای لغو کامل آن طرحی به پارلمان روسیه داد تا اجازه قانونی برای لغو کامل این پیمان را پیدا کند. اوایل تیرماه هم شورای فدرال روسیه اعلام کرد که به طرح قانونی پوتین رای مثبت داده که التزام این کشور را به معاهده منع موشک‌های هسته‌ای میان برد و کوتاه‌برد به حالت تعلیق در می‌آورد.
پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد و کوتاه‌برد هشتم ماه دسامبر سال ۱۹۸۷ بین میخائیل گورباچف آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی و رونالد ریگان رییس‌جمهوری وقت آمریکا امضا شد. براساس این پیمان، توسعه و کاربرد تمام موشک‌های هسته‌ای و غیر‌هسته‌ای کوتاه‌برد و میان‌برد به استثنای موشک‌های دریایی ممنوع شد.
این پیمان نخستین قرارداد کنترل تسلیحات هسته‌ای موشکی راهبردی در جهان به حساب می‌آید که با توجه به اینکه در دوره جنگ سرد بین دو ابرقدرت (شوروی و آمریکا) امضا شده بود از اهمیت بالا و حیاتی‌ای برخوردار شده است. براساس این قرارداد، موشک‌های میان‌برد از هزار تا پنج هزار و ۵۰۰ کیلومتر و کوتاه‌برد از ۵۰۰ تا هزار کیلومتر باید نابود شوند.
آمریکا پاییز پارسال با متهم کردن روسیه به نقض پیمان منع موشک‌های هسته‌ای کوتاه‌برد و میان‌برد اعلام کرد که از این پیمان خارج می‌شود و روسیه نیز اجرای این پیمان را به تعلیق درآورد.
آمریکا دلیل اصلی خروج خود از این پیمان را عدم تعهد دیگر قدرت‌ها از جمله چین به آن می‌داند و روس‌ها هم که ظاهرا با این نظر موافق بودند معتقدند که آمریکا به جای از بین بردن پیمان‌ها می‌تواند زمینه افزایش طرفین تعهدات را به وجود آورد و نیازی به زدن زیر‌میز نیست. چینی‌ها تا امروز هیچ اهمیتی به درخواست آمریکا برای پیوستن به مذاکرات موشکی نداده‌اند و درخواست روسیه برای حضور در چنین نشست‌هایی را هم رد کرده‌اند.
با رویه‌ای که از دیروز آغاز شد و به گفته وزارت خارجه روسیه، مسکو هم همزمان با آمریکا از تعهدات خود برای استقرار موشک‌های هسته‌ای کوتاه‌برد و میان‌برد خارج شد، دور تازه‌ای از خط و نشان‌ها میان دو طرف آغاز می‌شود که اوج آن در قاره سبز خواهد بود؛ مساله‌ای که باعث نگرانی دوچندان رهبران اروپا که دهه‌هاست به زمین خط و نشان اتمی آمریکا و روسیه تبدیل شده‌اند، می‌شود تا شاید پا پیش بگذارند و چین را متقاعد به نشستن پشت میز مذاکره با آمریکا و روسیه کنند.
قدرت‌های اروپا پیشتر از روسیه خواسته بودند که در مقابل آمریکا سکوت کند و با وجود خروج ایالات متحده، همچنان به تعهدات خود در پیمان موشکی با آمریکا (به صورت یک طرفه) عمل کند؛ موضوعی که خشم روس‌ها را در پی داشت و اعلام کردند که هر موشک آمریکایی کوتاه‌برد یا میان‌برد در خاک اروپا را یک هدف موشکی برای خود قلمداد خواهند کرد و سمت موشک‌های روسیه را به طرف اروپا می‌گیرند.
دور تازه تحریم‌ها علیه روسیه
دونالد ترامپ به بهانه پرونده اسکریپال با امضای فرمانی اجرایی مجوز اعمال تحریم‌های جدید علیه روسیه را صادر کرد. به نوشته نیویورک‌تایمز، دومین دور از تحریم‌های آمریکا علیه روسیه به بهانه پرونده اسکریپال وضع شد. دور نخست این تحریم‌ها در آگوست ۲۰۱۸ (مرداد ۱۳۹۷) با استناد به «قانون نابودی جنگ‌افزارها و تسلیحات بیولوژیکی و شیمیایی ۱۹۹۱» اعمال شده بود.
واشنگتن مدعی است مسکو مفاد این قانون را نقض کرده است.
روسیه از نظر تعداد بسته‌های تحریمی آمریکا و اروپا که از مرز ۷۰ بسته تحریمی فراتر رفته است شاید در سطح جهانی رکورددار باشد. این وضعیت نشانگر اهمیت فراوان جلوگیری از توسعه‌طلبی روسیه برای استراتژیست‌های کاخ سفید است و واشنگتن برای این منظور به هر بهانه و مناسبتی متوسل می‌شود. روس‌ها همواره تحریم‌های آمریکا را بی‌اثر می‌دانند و معتقدند که این اقدامات هیچ سودی برای آمریکا ندارد و تنها روابط دو ابرقدرت را خراب می‌کند که می‌توانند با کمک یکدیگر ثبات و آرامش در نظام بین‌المللی را
تضمین کنند.
سرگئی اسکریپال و دخترش یولیا روز چهارم ماه مارس سال ۲۰۱۸ (۱۳ اسفند‌ماه ۹۶چند روز پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری در روسیه) در سالزبری انگلیس مسموم شدند و دولت انگلیس در کمتر از ۲۴ ساعت، روسیه را به دخالت در این حادثه متهم کرد. انگلیس موفق شد سران حدود ۳۰ کشور غربی عمدتا عضو ناتو را مجاب کند که حدود ۱۵۰ دیپلمات روس را در حمایت از لندن از کشورشان اخراج کنند.