خودزنی ترامپ

گروه انرژی – هر چند ترامپ وعده داده که با کمک هم‌پیمانانش نظیر عربستان سعودی، کمبود نفت ناشی از توقف صادرات ایران را جبران کند، اما این وعده نتوانسته از میزان نگرانی‌ها در بازار جهانی بکاهد و بازار جهانی نفت با واکنش منفی به عدم تمدید معافیت‌ها، شاهد افزایش سه درصدی بهای نفت بوده که این رقم بیشترین میزان افزایش در سال ۲۰۱۹ بوده است‌.
در آستانه پایان مهلت شش ماهه معافیت‌های تحریمی ایالات‌متحده علیه ایران، کاخ سفید باید پیش از تشدید تحریم‌ها علیه ایران و ونزوئلا با دقت هزینه‌ها و منافع این اقدام را بررسی کند و تصمیم بگیرد که آیا به لحاظ اقتصادی و دیپلماتیک منفعتی در این کار وجود دارد یا خیر‌.
به گزارش رویترز، اگر کاخ سفید در مورد اعمال تحریم‌ها علیه ایران و ونزوئلا سختگیری کند (تصمیم بعدی برای تحریم‌های ایران در هفته اول ماه می‌(۱۲ اردیبهشت‌ماه ۹۸) گرفته خواهد شد)، احتمالا هرگونه تصمیم‌گیری به افزایش تولید عربستان سعودی وابسته خواهد بود‌. کاخ سفید تنها در زمانی تحریم‌های نفتی علیه ایران را به صورت کامل اعمال خواهد کرد که عربستان سعودی توانایی جایگزین کردن تک‌تک بشکه‌های نفت ایران در بازار را داشته باشد و بتواند توازن عرضه و مصرف نفت در بازارهای جهانی را برقرار کند‌. احتمال دارد که مذاکرات بلندمدت بین دو کشور در مورد تحریم‌ها و سیاست تولید آغاز شود‌. بر اساس بیانیه کاخ سفید، دونالد ترامپ رییس‌جمهوری ایالات‌متحده اوایل ماه جاری میلادی به صورت تلفنی با محمد بن‌سلمان، ولیعهد سعودی در مورد حفظ فشار روی ایران و حقوق بشر صحبت کرده است‌. محتوای این مذاکرات به صورت عمومی منتشر نشد اما به احتمال قوی موضوعاتی چون قیمت نفت، تولید و تحریم‌ها، بخشی از مذاکره آنها بوده است، زیرا مواضع و سیاست آنها در مورد ایران یک سو خواهد بود‌. اگر تحریم‌ها تشدید شود، این موضوع به معنای آن است که کاخ سفید نسبت به افزایش تولید عربستان سعودی اطمینان دارد و سعودی‌ها اگر نتوانند بیشتر از ایران نفت را وارد بازار کنند، حداقل باید به اندازه ایران نفت به بازار تزریق کنند تا بتوانند سیاست‌های ایالات‌متحده را عملی کنند‌.
این در حالی است که الن والد، مشاور صنعت و سیاست انرژی در شرکت «ترانسورسال کانسالتینگ» در این باره به پلاتس گفت: آمریکا می‌خواهد این احساس را ایجاد کند که شرکای این کشور در منطقه خلیج فارس هر بشکه نفت ایران را که از بازار حذف می‌شود، جبران خواهند کرد‌ اما سعودی‌ها به جز مدیریت کلی بازار نمی‌توانند علنا به چیزی متعهد شوند‌.
به گفته تحلیلگران شرکت «پتروماتریکس»، عربستان سعودی از ظرفیت فیزیکی برای جبران کاهش عرضه نفت ایران پس از پایان مهلت معافیت‌ها در اوایل ماه می برخوردار است اما مازاد ظرفیت برای جایگزین کردن عرضه نقاط دیگر مانند ونزوئلا و لیبی کاهش پیدا خواهد کرد‌.
از سویی هزینه‌ها و منافع طبق گزارش اداره اطلاعات انرژی ایالات‌متحده (گزارش عرضه ماهانه نفت منتشر شده در ماه مارس ۲۰۱۹)، ایالات‌متحده آمریکا در سال ۲۰۱۸، حدود ۳/۴ میلیارد بشکه بنزین و ۱/۵ میلیارد بشکه گازوئیل مصرف کرده است‌. به ازای هر ۱ دلار افزایش قیمت نفت به دلیل تحریم‌ها، در مرحله اول، هزینه‌های خانوار و کسب‌وکار ایالات‌متحده به میزان تقریبا پنج میلیارد دلار در سال افزایش پیدا خواهد کرد‌. (با در نظر گرفتن افزایش قیمت نفت توسط پالایشگاه‌ها)‌. در نتیجه کاهش تولید توسط کشورهای صادرکننده عضو اوپک پلاس و سیاست‌های تحریمی ایالات‌متحده و سایر اختلالات عرضه در بازار، از آغاز سال‌جاری قیمت برنت ۲۲ دلار به ازای هر بشکه افزایش یافته است‌.
تاثیر اعمال تحریم‌ها علیه ایران، تقریبا برابر افزایش ۱۱۰ میلیارد دلاری مالیات سالانه خانوار و کسب‌وکار ایالات ‌متحده است و اگر بهای نفت به ۸۰ دلار به ازای هر بشکه افزایش یابد، این رقم به ۱۵۰ میلیارد دلار افزایش خواهد یافت‌.
تولید داخلی نفت ایالات‌متحده، سالانه ۴/۳ میلیارد بشکه است، بنابراین افزایش قیمت تاکنون درآمدهای تولیدکنندگان داخلی را به حدود ۹۵ میلیارد دلار در سال افزایش داده است‌.
ارزیابی سیاسی مشکل کاخ سفید این است با افزایش هزینه‌های بنزین و سوخت دیزل، بخش خانوار و کسب‌وکارها آسیب می‌بینند و آنها از افزایش قیمت نفت هیچ سودی نمی‌برند‌.
افزایش قیمت نفت باعث افزایش هزینه رانندگان، تولیدکنندگان، کشاورزان و شرکت‌های حمل‌ونقل در سراسر کشور می‌شود و در عین حال، بیشترین سود عاید کشورها و جوامع تولیدکننده نفت خواهد شد‌.
بنابراین تغییر قیمت‌های نفت برای ایالات‌متحده تاثیرات و پیامدهای سیاسی مختلفی در بر خواهد داشت‌.
اکثریت جوامع و ایالات تولیدکننده نفت در انتخابات سال ۲۰۱۶ میلادی به شکل چشمگیری از ترامپ حمایت کردند و انتظار می‌رود که این کار در سال ۲۰۲۰ نیز تکرار شود و به همین دلیل ترامپ در انتخابات پیش رو، قطعا به رای این حوزه‌ها نیاز خواهد داشت‌. به طور کلی افزایش قیمت بنزین و گازوئیل در ایالات‌متحده، تاثیر مستقیمی روی تعداد آرای ترامپ در انتخابات آتی خواهد داشت و به همین دلیل است که رییس‌جمهوری ایالات‌متحده بیشتر روی کاهش بهای نفت متمرکز شده است‌.
ترامپ با انتشار پیام در حساب توئیتر خود، به اوپک هشدار داده است که اقتصاد جهانی و بازارهای مالی «شکننده» هستند و توان تحمل افزایش قیمت را ندارند‌.
محاسبه هزینه و سود سیاسی و اقتصادی اعمال تحریم‌ها علیه ایران، به روشنی مشخص می‌کند که چرا ترامپ عربستان سعودی را به افزایش تولید برای پر کردن جای بشکه‌های نفت ایران و ونزوئلا، تحت فشار قرار می‌دهد‌. اگر تحریم‌ها تشدید شوند، به نشانه آن است که دولت آمریکا در زمینه افزایش تولید از جانب عربستان سعودی اطمینان پیدا کرده است‌.
در همین راستا وزیر انرژی عربستان روز سه‌شنبه بدون اشاره مستقیم به تحریم نفتی ایران اعلام کرد کشورش شرایط بازار را سنجیده و در صورت بروز کمبود عرضه، نفت بیشتری را روانه بازار خواهد کرد، این در حالی است که عربستان بر اساس توافق کاهش تولید اوپک نباید به‌طور یکجانبه تولید خود را افزایش دهد و هرگونه افزایش عرضه جهانی نفت توسط اوپک باید با اجماع اعضای این سازمان صورت گیرد که ایران نیز عضوی از آن است‌.
راهکارهای صادرات در تحریم قبلی باید دوباره فعال شود
با این وجود بانک بارکلی پیش‌بینی کرده است در پی عدم تمدید معافیت‌ها از تحریم نفتی ایران بازار جهانی نفت در کوتاه‌مدت با مشکل عرضه مواجه خواهد شد اما بعید است این اقدام در بلندمدت تاثیر مهمی بر بازار داشته باشد‌.
این بانک انگلیسی افزود: تصمیم دولت آمریکا به عدم تمدید معافیت‌ها احتمال دارد باعث فراتر رفتن متوسط قیمت نفت برنت از ۷۰ دلار در سال‌جاری میلادی شود، اما این اقدام تاثیر مهمی بر پیش‌بینی ما از قیمت‌ها در بلندمدت نخواهد داشت‌.
این بانک البته تصریح کرد اقدامات آمریکا علیه ایران خطر درگیری در خاورمیانه را افزایش داده که بسته شدن تنگه هرمز یکی از احتمالات در این زمینه است‌.
بارکلی همچنین تصمیم ترامپ برای عدم تمدید معافیت‌ها از تحریم نفتی ایران را برای هند و چین مشکل‌ساز دانست و تاکید کرد این دو کشور به‌سختی می‌توانند واردات نفت از ایران را به‌طور کامل متوقف کنند‌.
ایران و ونزوئلا بخش مهمی از نفت سنگین مورد نیاز هند را تامین می‌کنند که با وضع تحریم‌ها علیه این دو کشور از سوی دولت آمریکا پالایشگاه‌های هندی برای تامین نیاز خود با مشکل مواجه خواهند شد‌. بر همین اساس یک مقام هندی در واکنش به خبر تصمیم آمریکا برای عدم‌تمدید معافیت‌ها از تحریم نفتی ایران گفت: «آمریکا باید مراقب متحدان خود و شرکای استراتژیکش باشد‌. ما امیدواریم باز هم معافیت بگیریم و بتوانیم نفت ایران را بخریم‌.»
از سویی گروهی از مقامات کره‌جنوبی نیز این هفته راهی واشنگتن می‌شوند تا در مورد تصمیم جدید واشنگتن جهت تمدید نکردن معافیت‌های تحریم‌های ضد ایرانی برای کره‌جنوبی و ۷ واردکننده دیگر نفت ایران، مذاکره کنند‌. این نمایندگان که رهبری آنها به عهده یون کانگ هیون، معاون امور اقتصادی وزیر خارجه کره‌جنوبی است، با همتایان آمریکایی خود دیدار خواهند کرد تا مواضع واشنگتن در مورد خاتمه دادن به معافیت‌های واردکنندگان نفت ایران را با جزئیات مورد گفت‌وگو قرار دهند‌.
یکی از مقامات وزارت خارجه کره، بدون ارائه توضیحات بیشتر گفت: هدف ما در این سفر همفکری و مشورت است‌. این چیزی است که ما سعی خواهیم کرد انجام دهیم‌.
این در حالی است که فریدون برکشلی، رییس دفتر مطالعات انرژی وین معتقد است از آنجا که اکثر کشورها با آمریکا روابط اقتصادی و بازرگانی دارند، نمی‌خواهند آمریکا را به نفع ایران از خود ناراضی کنند و هزینه بالایی متقبل شوند‌. بنابراین کشورها تصمیم آمریکا را خواهند پذیرفت‌. به این ترتیب جمهوری اسلامی ایران لازم است راهکارهای صادرات نفت دوران تحریم‌های گذشته را احیا کند‌.
به گفته این مقام مسوول، دوام و ادامه تحریم‌ها یا توقف آنها تابعی از عوامل تکنیکی و شرایط ژئوپلیتیکی است‌. این مهم است که چه کشورهایی نفت ایران را مصرف می‌کنند و چه پالایشگاه‌هایی تحت هر شرایطی نیازمند استفاده از نفت خام ایران هستند‌.
بازار به نفت ایران نیازمند است
برکشلی با بیان اینکه در حال حاضر بازار جهانی نفت با کمبود عرضه مواجه نیست، اظهار داشت: آنچه در بازار عرضه می‌شود عمدتا نفت خام‌های سبک و فوق‌سبک است. این در حالی است که بازار جهانی فارغ از میزان عرضه، به طیف گسترده‌ای از نفت خام نیاز دارد‌. اساسا دخالت‌های سیاسی در بازار نفت در دهه‌های اخیر که فقط هم از سوی آمریکا صورت گرفته، بازار نفت را مخدوش کرده است‌.
وی با تاکید بر اینکه ترامپ می‌داند نفت ایران لازم است در بازار جهانی حضور داشته باشد اما با روش‌هایی که مجاری پرداخت‌های قانونمند بین‌المللی به روی آن بسته باشد، افزود: ورود نفت شیل به بازار، معادلات را تحت‌الشعاع قرار داده است‌. این مساله از وقتی شکل جدی به خود گرفت که کمپانی‌های بزرگ نفتی به حوزه نفت و گاز شیل ورود کردند و عملا آن را جدی گرفتند‌. البته تولید شیل را شرکت‌های متوسط و کوچک شروع کردند‌.
رییس دفتر مطالعات انرژی وین گفت: در واقع معافیت‌ها یک سیاست بودند و تحریم یک استراتژی‌. این خط مشی حوزه عمل آمریکا را تقویت کرد و فرصت داد تا بازار را مورد آزمایش قرار دهد‌. در هر صورت از نظر تکنیکی، بازار به نفت ایران نیازمند است و آن را به دست خواهد آورد‌. گرای غلط مشاوران به ترامپ
به عقیده وی، از نظر ژئوپلیتیکی آمریکا دست به ریسک بزرگی زده است‌. ترامپ مشاوران خوبی را اطراف خود جمع نکرده است، چرا که برآیند اوضاع دشوار ونزوئلا، تحولات خاورمیانه از لیبی و الجزایر و سودان تا آینده پادشاهی در عربستان، جملگی ضرورت ارسال پیام‌ها و علائم ثبات‌بخش را طلب می‌کنند‌.