خوش‌خیالی ترسالی

گروه انرژی- ایران کشوری خشک و نیمه‌خشک است که خشکسالی‌ها و کم‌بارشی‌های سال‌های اخیر از یک سو و سال‌ها مدیریت غیربهینه تامین و مصرف آب از سوی دیگر، ایران را به شرایط بحران آب رسانده و حالا نباید انتظار داشت که بارش‌ها و سیلاب‌هایی که در ابتدای سال ٩٨ تجربه کردیم این بحران را به پایان برساند-
این در حالی است که جامعه به خاطر بارش‌های مناسبی که در ماه‌های اخیر در کشور داشتیم نمی‌پذیرد که در بخش‌هایی از کشور کم‌آب باشیم.
در حالی که در تابستان سال ۹۷ تعداد ۳۳۴ شهر کشور تحت تنش آبی بودند، بارش‌های بسیار خوب سال آبی جاری، تنها توانست ۱۰۱ شهر را از حالت تنش آبی خارج کند.
حقیقت این است که به دلیل نداشتن سامانه مناسب و کمبود نقدینگی برای اختصاص بودجه به پروژه‌ها هنوز ۲۳۳ شهر با تنش آبی مواجه است.
علاوه بر این به گفته معاون راهبری و نظارت بر بهره‌برداری آب‌و‌فاضلاب کشور تحریم‌ها نیز موجب مشکلاتی برای تامین کالاهای اساسی شده است و از سوی دیگر انتظارات مردم برای تامین آب روز‌به‌روز افزایش پیدا می‌کند.
در همین حال در یک نظرسنجی که با حضور ۱۱۰ شرکت‌کننده از شش منطقه شهری تهران انجام شده است ۵۴ درصد از شهروندان تهرانی که در این نظرسنجی شرکت کرده‌اند، معتقد به صرفه‌جویی در مصرف آب در تابستان سال‌جاری نیستند.
به گزارش تسنیم با حضور در جمع مردم در چندین نقطه از کلانشهر تهران این سوال مطرح شده است که «به نظر شما آیا تابستان امسال نیاز به صرفه‌جویی در مصرف آب داریم؟» و برای پاسخ، چهار گزینه زیر به مردم ارائه شد:
۱- سال پربارشی داشتیم، تابستان امسال نیاز به صرفه جویی نداریم.
۲- نیاز به صرفه‌جویی در مصرف آب، همیشه وجود دارد و به پربارشی و کم‌بارشی نیست.
۳- بحران آبی و تنش در تامین آب واقعیت ندارد.
۴- اکنون که آب داریم نباید آن را هدر دهیم و باید با صرفه جویی آب را حفظ کنیم.
این سوال از ۱۱۰ نفر از شهروندان تهرانی در مناطق شهری ۳، ۴، ۶، ۸، ۱۰ و ۱۸ پرسیده شده و نتایج آن قابل توجه است.
همان‌طور که در نمودار مشخص است، از جامعه آماری ۱۱۰ نفره در این گزارش میدانی، ۴۲ نفر گزینه یک، ۲۳ نفر گزینه دو، ۱۷ نفر گزینه سه و ۲۸ نفر گزینه چهار را برای پاسخ به این سوال انتخاب کردند.
همان‌طور که در نمودار‌ها مشخص است، ۵۴ درصد از شهروندان تهرانی که در این نظرسنجی شرکت کرده‌اند، معتقد به صرفه‌جویی در مصرف آب در تابستان سال‌جاری نیستند.
از طرفی مسوولان وزارت نیرو اعلام کرده‌اند که هیچ‌گونه چشم‌انداز و پیش‌بینی مشخصی از شرایط پاییز که فصل آغازین سال آبی آینده است، ندارند و ممکن است پاییزی کم‌بارش در پیش داشته باشیم، از این‌رو با توجه به شرایط تنش‌زای تامین آب برای جمعیتی بالغ بر ۲۳ میلیون نفر از شهرنشینان کشور و احتمال کم‌بارشی پاییز و زمستان امسال، نیاز به تخصیص بهینه منابع آبی موجود و مدیریت مصرف در بخش‌های مختلف وجود دارد.
آمار‌ها حاکی از آن است که میزان مصرف آب در ایران حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد فراتر از میانگین جهانی است. در حالی که بر اساس اعلام بانک جهانی، سرانه مصرف آب خانگی برای کشورهای بیابانی مانند ایران باید ۷۰ لیتر در شبانه‌روز باشد، اما اکنون این میزان ۱۵۵ لیتر است.
آخرین آمارها قبل از بارندگی
طبق آخرین آماری که در اسفندماه سال گذشته اعلام شد، سرانه منابع آب تجدیدشونده در سال ۱۳۹۵ معادل ۱۴۵۰ مترمکعب برای هر نفر بوده و پیش‌بینی شده بود که این عدد به ۱۰۴۹ مترمکعب در سال ۱۴۲۰ برسد. در بخش چاه‌های غیرمجاز و برداشت از این چاه‌ها نیز باید گفت که در ۵۱ سال اخیر ۱۳۱ میلیارد مترمکعب و در ۱۵ سال اخیر ۷۵ میلیارد مترمکعب آب از مخازن آب زیرزمینی کشور اضافه‌برداشت داشته‌ایم و این برداشت‌ها باعث شده که از ۶۰۹ دشت کشور، برداشت آب در ۳۶۶ دشت ممنوع اعلام شود.همچنین در بحث آب مجازی، در حدود سه دهه گذشته میزان صادرات آب مجازی در جهان از ۴۳۸ میلیارد مترمکعب به ۹۸۹ میلیارد مترمکعب افزایش یافته است و ایران تنها با ۱۵ میلیارد مترمکعب واردات آب مجازی در رتبه هشتم جدول تجارب آب مجازی است و ژاپن که بحران آب ندارد، با واردات آب مجازی به میزان ۹۲ میلیارد مترمکعب (یعنی شش برابر واردات ایران که حدود ۷۰ درصد آب تجدید‌پذیر سالانه ماست) در رتبه نخست قرار داشت.
منابع آبی کشور جان گرفت
بهره‌وری پایین آب در بخش‌های مختلف، افزایش تقاضا‌ ناشی از افزایش جمعیت، پیامدهای بحران آب، بیابان‌زایی، فرونشست، تخلیه روستاها، شور شدن ذخایر آبی و از بین رفتن تالاب‌ها باعث ایجاد محدودیت‌های منابع آبی شده بود و در حالی که ایران با این مشکلات دست و پنجه نرم می‌کرد، بارندگی‌های اخیر موجب احیای بسیاری از تالاب‌ها، رودخانه‌ها سدها و… شد.
به گفته رضا اردکانیان، وزیر نیرو سال آبی ۹۷ و ۹۸ از حیث بارش‌ها نسبت به متوسط بلندمدت یعنی مدت ۵۰ ساله، ۴۳ درصد افزایش بارش و نسبت به سال آبی گذشته نیز تا اواسط خردادماه ۱۰۳ درصد افزایش داشته است. مخازن نسبت به سال گذشته بیش از ۱۵ میلیارد متر‌مکعب از آب بیشتری برخوردار شدند. تعداد قابل توجهی از تالاب‌های ایران بین ۴۰ تا ۱۰۰ درصد آبگیری شده‌اند- این علاوه بر افزایش ورودی در دریاچه ارومیه است و موجب شده که سطح دریاچه ارومیه حدود ۸۹۰ کیلومتر مربع نسبت به سال قبل توسعه پیدا کند و تراز آب نیز حدود ۱۱۰ سانتیمتر افزایش داشته است.
از سوی دیگر‌ سیلاب‌های بهاره موجب افزایش ۱۶ میلیارد مترمکعبی ذخایر سدهای کشور نسبت به سال آبی گذشته شده است. بارندگی‌های مناسب چند ماه اخیر موجب شد تا تعداد زیادی از تالاب‌های مهم و حیاتی که سالیان متمادی رنگ آب به خود ندیده بودند، آبگیری شوند. در حال حاضر بیش از ۴۰ تالاب بزرگ همچون هورالعظیم، بامدژ، ‌هامون و… بین ۴۵ تا ۱۰۰ درصد پر شده‌اند.
روی دیگر سکه
اما آمارهای منابع آبی ایران در حالی رو به افزایش حرکت کردند که روی دیگر سکه ترسالی که امسال با آن مواجه شدیم، همچنان مهر خشکسالی خورده است.
کارشناسان بر این باورند که سال‌های پرآب نباید ما را هیجان‌زده کند و باید از آب قابل برنامه‌ریزی استفاده کنیم و مصرف‌کنندگان باید در این مورد با یکدیگر توافق کنند. به عبارت دیگر زمانی که ترسالی رخ می‌دهد باید آب را نگه داشت و به آب برنامه‌ریزی اضافه کرد.
طبق آماری که توسط قاسم تقی‌زاده‌خامسی‌ معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا‌ اعلام شده است، مخازن سفره‌های زیر زمینی آبی کشور ۱۳۰ میلیارد مترمکعب کسری دارد و این میزان کسری با یک‌سال بارندگی تامین نمی‌شوند، زیرا ما حدود ۱۰ سال خشکسالی داشتیم.از سوی دیگر‌ مسوولان بر این باورند که نمی‌توان وضعیت آب و هوا را پیش‌بینی کرد و هیچ‌کس نمی‌تواند به صورت مستند بگوید که سال آینده خشک است یا تر و با اینکه در حال حاضر وضعیت آب در ایران مناسب است‌ برای سال آینده آبی ترسالی پیش‌بینی نمی‌شود. زیرا کشور ما در یک اقلیم خشک و نیمه‌خشک قرار دارد و ۶۰ درصد از سرزمین‌مان نیمه‌خشک و ۵۰ درصد آن بیابانی است و نمی‌توان سرنوشت آن را تغییر داد.به عبارت دیگر ایران دارای سرنوشت اقلیمی خاص خود است؛ اقلیمی که یک‌سوم میانگین جهانی بارش دارد. توزیع بارش‌ها در آن به لحاظ جغرافیایی و زمانی نامتوازن است و به طور تاریخی در لیست مبتنی بر کم‌آبی اتکا کرده است. این سرنوشت اقلیمی حداقل با ابزارهای فناورانه بشری امروز قابل تغییر نیست و نمی‌توان آن را به پرآبی بدل کرد.در حالی که آمارها حاکی است متوسط مصرف آب در ایران از بیش از ۲۲۰ لیتر به ازای هر نفر در روز به ۱۵۵ لیتر کاهش پیدا کرده، مسوولان نگران این موضوع هستند که کشور امسال با خوش‌خیالی ترسالی ناشی از بارندگی‌ها مواجه است. بنابراین گذر از این تابستان رویکرد متفاوتی نسبت به سال‌های دیگر دارد.
در واقع دست‌های بحران آب در حالی همچنان گلوی کشور را فشار می‌دهد که شاهد بسیاری از بد‌مصرفی‌ها در سراسر ایران هستیم. برای مثال آب شرب برای آبیاری فضای سبز، منازل، شست‌وشوی غیرمجاز و حتی به عنوان جارو استفاده می‌شود!
بنا‌بر‌این تنش آبی موجود که از سال‌ها خشکسالی و بحران آبی کشور نشأت می‌گیرد، نیازمند عزم عمومی مسوولان و مردم برای اصلاح امور مربوط به آب در بخش‌های مختلف تامین، تخصیص، انتقال و
مصرف است.