دانشگاه دیگر زنده و پویا نیست

«جهان‌صنعت»- در ماده واحده‌ای که اول اسفندماه ۱۴۰۲ از سوی رییس‌جمهور و رییس شورای‌عالی انقلاب فرهنگی ابلاغ شده بود، امکان به‌کارگیری اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها، مراکز و موسسات آموزشی و پژوهشی دارای هیات امنای منصوب مقام معظم رهبری یا اساسنامه مصوب شورای‌عالی انقلاب فرهنگی در پست‌های مدیریت سیاسی مجاز شد. در این مصوبه آمده است: «ماده واحده به‌کارگیری، انتصاب یا ماموریت اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها، مراکز و موسسات آموزشی و پژوهشی که هیات امنای آن منصوب مقام معظم رهبری است یا اساسنامه آنها مصوب شورای‌عالی انقلاب فرهنگی است در سمت‌های مدیریت سیاسی موضوع ماده ۷۱‌قانون مدیریت خدمات کشوری و هم‌ترازان آنها، مجاز است. فهرست این موسسات به تصویب شورای‌عالی انقلاب فرهنگی می‌رسد.» اما در تاریخ 3تیرماه سال جاری شورای انقلاب فرهنگی یک مصوبه جدیدی را ابلاغ کرد؛ مصوبه‌ای که واکنش‌های زیادی را دربر داشت. در این مصوبه طبق ماده واحده «تعیین فهرست دانشگاه‌ها و مراکز و موسسات آموزش عالی و پژوهشی کشور مشمول امکان به‌کارگیری اعضای هیات علمی آنها در پست‌های مدیریت سیاسی» در جلسه 901 مورخ 29 خرداد سال جاری شورای انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است. در اسامی این دانشگاه‌ها نام دانشگاه امام صادق بیش از همیشه جالب توجه بوده است، زیرا بیش از صدور این مصوبه بارها درخصوص پست‌های سیاسی فارغ‌التحصیلان دانشگاه امام صادق انتقاداتی شده بود، بنابراین به عقیده برخی کارشناسان این مصوبه اختیارات مسعود پزشکیان و سایر روسای ‌جمهور بعدی را بسیار محدود می‌کند و اگر هر رییس‌جمهوری به این مصوبه تمکین نکند و مبادرت به صدور حکمی خلاف آن کند هیات عمومی دیوان عدالت اداری آن را ابطال خواهد کرد. این دانشگاه‌ها عبارتند از: «‌دانشگاه شهید مطهری، دانشگاه امام صادق، دانشگاه عالی دفاع ملی، دانشگاه باقرالعلوم، دانشگاه شاهد، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه سوره، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، دانشگاه امام رضا، نهاد علمی و آموزشی جامعه المصطفی العالمیه، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی و پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.» این مصوبه واکنش‌های زیادی را در میان اساتید دانشگاهی و هیات علمی داشته است. هرچند که این اخراج‌ها گاهی در غالب تعلیق، قطع حقوق، عدم تبدیل وضعیت یا بازنشستگی اجباری صورت می‌گیرد تا اخراج نامیده نشود اما تعدادشان آنقدر زیاد بوده و هست که می‌توان یکی از مهم‌ترین چالش‌های وزارت علوم را همین اخراج اساتید دانست، خصوصا که برخی منتقدان این حجم از اخراج‌ها را موج سوم انقلاب فرهنگی نام نهاده‌اند. به همین دلیل برخی اعلام اسامی دانشگاه‌ها از سوی شورای انقلاب فرهنگی را تقسیم خودی‌ها با ناخودی‌ها می‌دانند. چند روز پیش دکتر سیمین کاظمی، جامعه‌شناس در گفت‌وگو با خبرآنلاین با تاکید بر اینکه اساتید غیرهمسو نوعی تهدید برای دولت‌ها هستند، بیان کرد: «اساتید غیر‌همسو را به عنوان تهدید شناسایی می‌کنند و آنها را در ناآرامی‌های اجتماعی مقصر می‌دانند، به جای اینکه به انتقادات اساتید توجه شود، آنها را اخراج می‌کنند. ثانیا نگاه مسلط و غالب در مورد جایگاه‌های اجتماعی و شغلی که در کنترل دولت هستند این است که این جایگاه‌ها امتیازاتی هستند که دولت می‌تواند بین طرفدارانش توزیع کند. برای همین است که هر گاه اراده کنند آن را از کسانی که متمرد تشخیص می‌دهند پس می‌گیرند. تصدی این جایگاه‌ها چندان ربطی به شایستگی علمی ندارد، بلکه سیستم تخصیص امتیازات که مبتنی بر مصالح قدرت مسلط است، حکم می‌کند که جایگاه استادی دانشگاه نصیب چه کسانی شود.» برخی جامعه‌شناسان نیز این اقدام شورای انقلاب فرهنگی را شایسته و در راستای منافع نظام جمهوری اسلامی می‌دانند.
اقدامی شایسته و در راستای منافع نظام
سعید معیدفر، رییس انجمن جامعه‌شناسی ایران به «جهان‌صنعت» گفت: به نظرم این روزها نه‌تنها دولت‌ها دانشگاه‌ها را مقابل خود می‌دانند، بلکه دانشگاه هم وضعیت خوبی ندارد و تقریبا دانشجویان رضایت کافی ندارند. این در حالی است که به‌ عنوان یک عضو هیات علمی در سال‌های دهه ۸۰ که دانشگاه‌های ما پرتحرک بود، هم در حوزه دانشجویی، هم در حوزه هیات علمی یا دروس و تنوع حوزه‌ها، خصوصا در حوزه خود ما، اما متاسفانه امروز تقریبا وضعیت دانشگاه‌های ما با مداخله‌های بسیار ناروا دچار چالش‌های مهم شده است. خیلی از اساتید توانمند و موثر جذب دانشگاه نمی‌شوند، یعنی آن فارغ‌التحصیلانی که رتبه‌های ممتاز دانشگاه بودند، در فرآیند توسعه علمی جذب نمی‌شوند و خیلی از اینها عملا در بیرون از دانشگاه به صورت آموزش‌های آزاد فعالیت می‌کنند یا بخش عمده‌ای از آنها عملا به دلیل فقدان فرآیند جذب، به کشورهای دیگر مهاجرت می‌کنند، بنابراین امروز اگر بخواهیم از بعد هیات علمی نگاهش کنیم، دانشگاه وضعیت خوبی ندارد و تقریبا دانشجویان هم رضایت ندارند. فضای دانشگاه یک فضای دیالوگ، گفت‌وگو و فضای بحث جدی نیست.
وی افزود: در حال حاضر مصوبه اخیر شورای انقلاب فرهنگی در میان اساتید واکنش‌های زیادی داشته که به نظرم اعتراضات آنها بی‌جهت است زیرا اینگونه تصمیمات در دولت‌های مختلف رخ می‌داد اما شاید رسانه‌ای نمی‌شد. با این حال این اقدام شورای انقلاب فرهنگی شایسته و در راستای منافع نظام جمهوری اسلامی است.
رییس انجمن جامعه‌شناسی ایران با اشاره به اینکه اینگونه تصمیمات دستوری در عملکرد دکتر پزشکیان چه تاثیری دارد، بیان کرد: به نظرم دانشگاه‌هایی که در این مصوبه آمده، مدرسه کادرسازی دولت‌های مختلف است، بنابراین برخلاف تصورات اینکه دکتر پزشکیان از اساتید دانشگاه‌های مشخص شده پست‌های مدیریتی را انتخاب کند، راحت‌تر است چراکه دولت‌ها از سال 98 تاکنون در پی خالص‌سازی دانشگاه‌ها و حتی مجلس و دیگر پست‌های مهم دولتی بودند، بنابراین اینگونه مصوبه‌ها آماده‌سازی فضای سیاسی برای دولت چهاردهم است. در حال حاضر شورای انقلاب فرهنگی انتخابات دکتر پزشکیان را محدود کرده، اما این محدودیت‌ها وضعیت را برای ایشان راحت‌تر کرده است زیرا دیگر انتخاب‌های او منافاتی با سیاست‌های کلی نظام نخواهد داشت اما با این مصوبه شورای انقلاب فرهنگی برخی‌ها جریان هوای تازه‌ای که با رییس‌جمهوری دکتر پزشکیان حس کرده بودند، دچار تعلل شدند.
معیدفر درخصوص اولویت‌های رییس‌جمهور منتخب چهاردهم اظهار کرد: قدرمسلم یکی از مهم‌ترین اولویت‌ها، دانشگاه است. دانشگاه امروز اساسا هیچ نوع شرایط مناسبی برای توسعه کشور ندارد، در همه زمینه‌ها؛ توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی، توسعه فرهنگی. بالاخره کانون اصلی تحول ما همین جوان‌های ما هستند، همین نیروی انسانی قوی است. ما در آینده باید کادرسازی خیلی جدی کنیم و به همین دلیل یکی از کانون‌های اصلی‌اش دانشگاه است. دانشگاه امروز یک دانشگاه زنده و پویا نیست، یک دانشگاهی که در آن نخبه‌پروری شود، نیروی انسانی ماهر برای آینده کشور تربیت شود، نیست. این را باید قطعا با یک پالایشی نسبت به وضعیتی که الان دانشگاه‌ها دارند، بررسی کنند.
او ادامه داد: حوزه فعالیت‌های مدنی دانشگاه باید رشد پیدا کند، انجمن‌ها و نهادهای مدنی در دانشگاه از دانشجویی‌اش بگیرید تا هیات علمی‌ باید تحرک پیدا کنند و باید ما دوباره یک دانشگاه پویا و زنده‌ای ایجاد کنیم تا بتوانیم حداقل برای آینده کادر خوبی را ایجاد کنیم. فعلا با این کادر واقعا نمی‌دانم تا چه اندازه ایشان توفیق خواهد داشت که در حوزه دانشگاه کاری انجام دهد. با این حال کالایی ‌دیدن جامعه و آدم‌هایش در همه عرصه‌های زندگی ما رواج پیدا کرده و این ناشی از همان رشد فساد و رانت است که به دلیل مدیریت بسیار منحط به وجود آمده، یعنی از صدر تا ذیل مدیریت‌ها متاسفانه کار را به جایی رساندند که امروز رانت و فساد مالی تقریبا تعیین‌کننده همه امور است و این باید عوض شود؛ به‌ جای آن باید احساس مسوولیت اجتماعی جایگزین شود، آن موقع در این حوزه مسلما باید اقدامات خیلی جدی صورت بگیرد، بنابراین با این مصوبه شاید وضعیت کمی تغییر کند. دکتر پزشکیان هم در بخشی از سخنان خود به چارچوب‌های نظام اشاره کرده است و طبیعتا ایشان در این چارچوب‌ها پیش خواهد رفت و انتخاب مدیران سیاسی از چند دانشگاه خاص ایرادی ندارد و اعتراضات برخی‌ها بی‌مورد است.