درس‌های گذشته برای پساتحریم

در دوره جدید همکاری‌های بین‌المللی و افزایش فعالیت اقتصادی شرکت‌های خارجی در ایران خوب است درس‌های گذشته را فراموش نکنیم. از توافق وین هنوز یک ماه نمی‌گذرد ولی حجم فعالیت‌ها و رفت‌وآمدها در همین چند هفته گذشته آنقدر بوده است که به نظر بسیاری باید ماه‌ها از توافق گذشته باشد. این حجم از فعالیت‌ها نشان‌دهنده وجود پتانسیل فراوان برای همکاری‌های اقتصادی و علاقه فعالان اقتصادی و کارآفرینان ایرانی و شرکت‌های خارجی به همکاری‌های دوجانبه و
چند جانبه است. شکی نیست که دوره جدیدی در زندگی اقتصادی کشور شروع شده است. بسیاری این روزها حرف از بازگشت ایران به جامعه جهانی یا باز شدن دروازه‌های اقتصاد ایران می‌زنند. بازگشت اروپاییان، قراردادهای جدید همکاری و صحبت از سرمایه‌گذاری خارجی در ایران بعد از سال‌های تحریم آ‌نقدر خوشایند است که گویی برای اولین بار روی می‌دهد، در حالی که نباید به‌خاطر خوشحالی از رویدادهای این روزها فراموش کرد که این اولین بار نیست که ایران مقصد دلخواه شرکت‌های بین‌المللی بسیاری می‌شود و صحنه فعالیت‌ها و جنب‌و‌جوش کارآفرینانه. در سال‌های بعد از انقلاب حداقل در دو دوره ایران دوباره به صحنه فعالیت‌های اقتصادی تبدیل شد و در سال‌های پیش از انقلاب برای دهه‌ها ایرانیان حضور شرکت‌های مختلف بین‌المللی در ایران را تجربه کردند. در این سال‌ها شرکت‌ها و کارآفرینان ایرانی تجربه کار و مشارکت با خارجی‌ها را کسب کرده‌ و با چالش‌های مختلف حضور در عرصه بین‌المللی آشنا شده‌اند. این چالش‌ها در دوران پساتحریم دوباره تکرار خواهند شد و خوب است که از درس‌های گذشته استفاده کنیم. یکی از دوره‌های یادشده که در حافظه تاریخی نزدیک قرار دارد و از پایان آن حدود یک دهه می‌گذرد، دولت موسوم به اصلاحات است. ورود ایران به عرصه گفت‌وگوی تمدن‌ها دور جدیدی از رفت‌وآمدهای دیپلماتیک را رقم زد که علاقه‌مندی بسیاری از شرکت‌های اروپایی را برای فعالیت در ایران به دنبال داشت. بسیاری از مدیران دولتی و فعالان اقتصادی آن دوران هنوز در عرصه‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی فعالند و چالش‌های آن روزها را به‌خوبی به خاطر دارند، چالش‌هایی که برخاسته از این موارد بود: عدم آشنایی با چارچوب‌ها و روش‌های تجاری روز، بی‌خبری از مبانی نظری تحلیل اقتصادی و راهبردی، فقدان چارچوب حقوقی مناسب برای تضمین منافع سرمایه‌گذاران خارجی و حمایت از فعالان اقتصادی داخلی، تکیه بیش از اندازه به نظام اداری دولتی در تنظیم قراردادها که هم زمینه‌ساز دخالت دولت در تمامی مراحل بود و هم باعث بی‌توجهی به ظرافت‌های مدیریتی و بازرگانی می‌شد. خوشبختانه در دهه گذشته گسترش برنامه‌های آموزش و افزایش آگاهی اجتماعی باعث تحصیل بسیاری از نخبگان و دانشجویان مستعد کشور در رشته‌های مدیریتی و اقتصاد شده است، در نتیجه ایران امروز از ایران دهه ۷۰ نیروی انسانی مناسب‌تری برای فعالیت‌های اقتصادی دارد. با این حال این نیروی انسانی هنوز تجربه کافی در فعالیت‌های بین‌المللی و چند ملیتی در فضای قانونی و شفاف را ندارد. برای آشنا شدن با چارچوب‌ها و روش‌های مرسوم در دنیای امروز تجارت و فعالیت اقتصادی لازم است همه به سراغ یادگیری برویم و پیش‌فرض‌هایمان را دور بیندازیم. یکی از نکاتی که در دهه‌های گذشته در برنامه‌ریزی اقتصادی در نظر گرفته نمی‌شده توجه به سودآفرینی فعالیت‌ها و وجود بازارهای بالقوه و گسترش بازارهای بالفعل بوده است. مشارکت‌های بین‌المللی در صورتی پایدار خواهند بود که طرف ایرانی از آنها برای سودآفرینی بهره ببرد و بکوشد جایگاه ایران را به عنوان یک پایگاه صادراتی تقویت کند. تکیه به بازار مصرفی ایران تنها یک دوره کوتاه‌مدت از مشارکت اقتصادی را رقم خواهد زد و شرکت‌ها خیلی زود به سراغ بازارهای دیگر خواهند رفت. استفاده از این درس‌ها باعث خواهد شد که نه تنها از فرصت فعلی بیشترین بهره را ببریم بلکه از آن برای فرصت‌آفرینی بیشتر در آینده نیز استفاده کنیم. فراموش نکنیم این اولین بار نیست که ایران به اقتصاد جهانی بازمی‌گردد ولی می‌تواند آخرین بار باشد بنابراین باید حضور مقتدر ایران را همیشگی کرد.