درس برای چه کسانی

دکتر صلاح‌الدین هرسنی*- به فاصله کمتر از یک ماه از کناره‌گیری و استعفای عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر عراق آن هم به دنبال اوج گرفتن حرکت‌های اعتراضی در این کشور، حالا خبر رسیده است که برهم صالح رییس‌جمهوری عراق نیز استعفای خود را اعلام کرده است.
اعلام استعفای برهم صالح که به نظر می‌رسد بر سر امتناع از معرفی و پذیرش اسعد العیدانی گزینه پیشنهادی فراکسیون البناء جهت تصدی نخست‌وزیری آینده عراق صورت گرفته، موجب تفسیر‌ها و تحلیل‌های فراوانی از سوی موافقان و مخالفان شده است. در این ارتباط برخی استعفای برهم صالح را به جهت شتابزدگی و تصمیم در شرایط بحران، کنشی ناصواب و البته تصمیمی در بدترین زمان ممکن دانسته و قویا اظهار کرده‌اند که چنین تصمیم و کنشی قهرآمیز نه‌تنها کمکی به حل اعتراضات در عراق نمی‌کند بلکه در حکم هیزمی بر آتش این اختلافات است که ممکن است عراق را در وضعیت بی‌بازگشت و نیز در آستانه فاز جدیدی از آنومی و بی‌ثباتی قرار دهد. در مقابل نیز عده‌ای از تحلیلگران اظهار کرده‌اند که چنین استعفایی اگرچه از منظر تبلیغاتی ممکن است مهم باشد، اما از آنجا که پست ریاست‌جمهوری در عراق بیشتر جنبه تشریفاتی دارد باعث ایجاد پیچیدگی جدی در بافت سیاسی عراق و همچنین باعث خلأ قدرت در این کشور نمی‌شود.
جدای از درستی و یا نادرستی تصمیم برهم صالح در اعلام استعفا و آمادگی برای برکناری، شاید چنین استعفایی متضمن قرار گرفتن عراق در مسیر جدیدی از بی‌ثباتی و آنومی باشد. با این همه نمی‌توان از یک مساله ضمنی مرتبط با این استعفا چشم‌پوشی کرد و بی‌تامل از کنار آن گذشت.
در واقع جدای از نگرانی‌ها در آنومی شدن آینده عراق، مساله‌ای که بیش از همه حائز اهمیت است همان نیل به درجه‌ای از شناخت در توانایی‌ها، ظرفیت‌ها و توان پاسخگویی از سوی مسوولان تراز اول عراق در پاسخ به مطالبات و مشکلات مردم این کشور است. در حقیقت این استعفا چه از سوی عادل عبدالمهدی و چه از سوی برهم صالح یا سایر مدیران بوروکرات و فن‌سالار جامعه عراق باشد، اگر از روی ناتوانی و یا مخالفت جامعه عراق باشد، عملی درست و معطوف به صواب است. در واقع چه عادل عبدالمهدی و چه برهم صالح به این باور رسیده‌اند که اگر در انجام مسوولیت‌ها ناتوان باشند و یا چنین استعفا خواسته مردم عراق باشد، باید عطای خدمت را به لقایش ببخشند و با اصرار و مداومت به حضور بر کرسی‌های ریاست و مسوولیت، مشکلات مردم متبوع خود را از چیزی که هست بیشتر نکنند. به ویژه آنکه مشکلات عراق امروزی آن هم به جهت استقرار الگوی دموکراسی انجمنی و بافت جمعیتی موزائیکی و نیز پاره‌ای از مشکلات مدیریتی و اداری نظیر فساد سازمان‌یافته و بوروکراسی ناکارآمد، خدمات ناکافی مناسب به‌گونه‌ای است که اگر از مسیر‌های تخصصی و انتخاب‌های درست به آن رسیدگی نشود، چه بسا که ممکن است عراق هیچ‌گاه روی ثبات و آرامش را به خود نبیند.
از منظر الگوپذیری، استعفای عادل عبدالمهدی و در حال حاضر نیز اعلام آمادگی برهم صالح برای برکناری از کرسی ریاست‌جمهوری، متضمن درس‌هایی نیز می‌تواند باشد. این درس‌ها قبل از هر چیز آن هم به جهت وجود برخی از همانندی‌ها مانند مشکلات مدیریتی و اداری و همچنین چرخه معیوب سیاسی و اقتصادی، متوجه کشورمان ایران است. واقعیت آن است که وجود برخی از مشکلات حال حاضر کشور ناشی از حضور و مداومت غیرتخصصی و ناکارآمد برخی از مسوولان است که نه‌تنها بوی استعفا و کناره‌گیری نمی‌دهد بلکه ممکن است با زد و بندهای سیاسی ادامه داشته باشد.
وجود دولت اتوبوسی و سازو‌کار‌های مربوط به آن در فراگرد حیات سیاسی و اقتصادی در ایران، مهم‌ترین نشانه‌ای بر این ادعاست. ‌ای‌کاش بهتر آن بود که برخی از مسوولان در کشورمان با الگو‌پذیری از کنش‌های مسوولان کشور همسایه، واقف به توانایی‌ها و توان پاسخگویی به مشکلات و مطالبات بوده و حضور و مداومت غیرتخصصی و ناکارآمد خود در کرسی‌ها و پست‌های کلیدی را دستمایه رنج و مشکلات مردم و کشور نمی‌ساختند. آیا مسوول ناتوانی و ناکارآمدی در ایران، پیام استعفای عادل عبدالمهدی و برهم الصالح در کشور همسایه را دریافت خواهد کرد؟
* کارشناس مسائل بین‌الملل
S.Harsani.k@gmail.com