در انتظار حل معادله انتخابات

گروه سیاسی- دیروز یازدهمین روز اسفندماه ۱۴۰۲ بود؛ روزی که بخش چشمگیری از نیروهای سیاسی و مسوولان حاکمیتی از هفته‌ها و بلکه ماه‌ها پیش انتظارش را می‌کشیدند، روزی که بنابر اعلام شورای نگهبان و وزارت کشور، به ‌عنوان موعد برگزاری دو انتخابات سراسری پیش‌بینی شده ‌بود؛ دو انتخاباتی که بالاخره دیروز به ‌طور همزمان برگزار شد تا از سویی سرنوشت ۲۹۰ کرسی مجلس شورای اسلامی برای ۴ سال آینده مشخص شود و از دیگر سو، ۸۸ مجتهدی که قرار است تا پایان دهه خورشیدی، ترکیب مجلس خبرگان رهبری را تشکیل دهند، شناسایی و معرفی شوند. با این همه فارغ از اینکه کدامیک از کاندیداهای عمدتا اصولگرای مجلس دوازدهم در انتخابات دیروز، پیروز خواهند شد و نیز صرف‌نظر از اینکه این ۸۸ کرسی خبرگان رهبری، در ۸ سال پیش‌رو از آن کدامیک از آن ۱۳۸ کاندیدایی خواهد شد که به ‌زعم شورای نگهبان واجد شرایط کاندیداتوری بودند، احتمالا مساله نخست در انتخابات دیروز، میزان مشارکت شهروندان بود و مشخصا اینکه درنهایت چند درصد از بیش از ۶۰ میلیون ایرانی که واجد شرایط شرکت در این انتخابات بودند و می‌توانستند رای بدهند، پای صندوق‌های رای حاضر می‌شوند. بحث مشارکت البته در هر انتخاباتی، در هر نظام و فرهنگ سیاسی و در هر مملکتی حائزاهمیت است، چه آنکه اساسا همین میزان مشارکت شهروندان و چگونگی انتخابات آنها است که کاندیداهای پیروز را از بازندگان انتخابات جدا می‌کند، اما در انتخاباتی که دیروز در سراسر ایران برگزار شد، آنچه حتی فراتر از چگونگی مشارکت رای‌دهندگان حائزاهمیت بود، نفس مشارکت آنها بود و نرخ مشارکت رای‌دهندگان! به ‌ویژه آنکه این دو انتخابات، نخستین انتخاباتی بود که پس از اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ برگزار می‌شد و در عین‌ حال نخستین انتخابات، پس از انتخابات مجلس ۹۸ که رکورد کمترین میزان مشارکت را نسبت به تمامی انتخابات ادوار مجلس جابه‌جا کرده بود و البته نخستین انتخابات پس از انتخابات سیزدهمین دوره ریاست‌جمهوری در خردادماه ۱۴۰۰ که با مشارکتی کمتر از ادوار ۱۲گانه پیشین برگزار شده بود.
کماکان این پرسش اساسی درخصوص میزان مشارکت رای‌دهندگان در انتخابات ۱۱ اسفندماه ۱۴۰۲ پرسشی است بی‌پاسخ و به بیان دقیق‌تر، کماکان باید منتظر بمانیم تا پاسخ دقیق و نهایی این پرسش که در این چند ماه گذشته، بی‌تردید از مهم‌ترین پرسش‌هایی بوده که در فضای سیاسی-رسانه‌ای ایران مطرح شده، مشخص شود. با این همه آنچه اکنون می‌دانیم آن است که انتخابات برگزار شده و تنها مانده، شمارش و تجمیع آرای رای‌دهندگان و درنهایت اعلام داده‌های آماری مربوط به میزان مشارکت انتخاباتی که قاعدتا بر عهده ستاد انتخابات کشور و مجموعه وزارت کشور دولت انقلابی است. فارغ از این مهم آنچه دیروز در جریان برگزاری روز اخذ آرای رای‌دهندگان رقم خورد، تقریبا مشابه انتخابات سال‌ها و دهه‌های پیشین بود.
چنانکه مطابق رسم مالوف انتخابات پیشین، باز رهبری در همان ساعات نخست رای‌گیری با حضور در حسینیه امام خمینی(ره)، رای خود را به صندوق سیار ۱۱۰ انداختند و پس از آن نیز چند کلامی صحبت کردند. در ادامه روز همزمان با حضور عموم رای‌دهندگان در ۵۹ هزار شعبه اخذ رای‌ای که در سراسر کشور دایر شده بود، چهره‌های شاخص سیاسی و فرهنگی با حضور در این ستاد و آن ستاد، آرایشان را به صندوق‌ها انداختند؛ درست همچون روسای قوای سه‌گانه و سایر مسوولان، از روسای دولت و مجلس انقلابی و قوه قضاییه گرفته تا وزیران دولت و نمایندگان مجلس و مسوولان ارشد دستگاه قضایی و البته اعضای شورای نگهبان، مجمع تشخیص و اعضای شوراهای عالی و سایر نهادها و سازمان‌ها. این در حالی بود که در طول روز نیز مسوولان مختلف ستاد انتخابات و هیات نظارت بر انتخابات با حضور در جمع خبرنگاران حاضر در شعبه مرکزی اخذ رای واقع در وزارت کشور، درباره چندوچون برگزاری این دو انتخابات اطلاع‌رسانی می‌کردند.
چنانکه اشاره شد، شماری از مسوولان پیشین و چهره‌های شاخص سیاسی در ساعات اخذ رای، با حضور در شعب گوناگون اخذ رای، آرایشان را به صندوق‌های انتخابات مجلس دوازدهم و خبرگان رهبری انداختند. این در حالی بود که مطابق انتظار، حضور برخی از این چهره‌های سیاسی و مسوولان پیشین، بیش از سایرین مورد توجه رسانه‌ها و افکار عمومی قرار می‌گرفت. حضور علی لاریجانی که در همان ساعات اولیه رای‌گیری خود را به حرم امام‌زاده صالح رساند تا رای‌اش را به صندوق بیندازد، به ‌شدت مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت؛ سیاستمداری که رکورددار ریاست بر مجلس شورای اسلامی است و در دو، سه سال گذشته به ‌ویژه پس از ردصلاحیت در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰، سعی کرده کمتر در مرکز توجه رسانه‌ها باشد.
از دیگر سو حسینیه جماران که بنابر رسمی نانوشته، به ‌عنوان شعبه اخذ رای اصلاح‌طلبان شناخته می‌شود، مورد توجه خبرنگاران بود؛ شعبه‌ای که در همان ساعات اولیه رای‌گیری، میزبان محمدرضا عارف بود که به همراه همسرش خود را به آنجا رسانده بود. او که پس از سال‌ها فعالیت در دولت اصلاحات، این اواخر در جریان برگزاری انتخابات مجلس دهم، به ‌عنوان یکی از نمایندگان تهران راهی پارلمان شده‌ بود، پس از آنکه را‌ی‌اش را به صندوق انداخت، در جمع خبرنگاران حاضر شد و گفت: «شرکت در انتخابات حق طبیعی و ملی ما است. ما در یک خانواده به نام کشور زندگی می‌کنیم که نسبت به آن مسوولیت مشترک داریم و باید مسوولیت‌مان را انجام دهیم. با قهر کردن و کنار کشیدن از انتخابات مساله‌ای حل نمی‌شود، بلکه تشدید هم می‌شود.»
جالب آنکه به ‌فاصله حدود یک ساعت، مجید انصاری، سیدحسن خمینی و سیدیاسر خمینی وارد حسینیه جماران شدند و آرایشان را در صندوق رای انداختند. عبدالناصر همتی رییس بانک مرکزی دولت پیشین و محمود واعظی وزیر ارتباطات دولت نخست حسن روحانی و رییس ‌دفتر ریاست‌جمهوری در دولت دوم اعتدال نیز ازجمله چهره‌هایی بودند که با حضور در این شعبه اخذ رای، در انتخابات شرکت کردند. این در حالی بود که واعظی پس از آنکه رای‌اش را در صندوق انداخت، در سخنانی مشابه آنچه عارف مطرح کرده بود، به خبرنگاران گفت: «در خانه نشستن مشکل کشور را حل نمی‌کند، برای ساختن آینده خودمان و فرزندان‌مان راهی جز شرکت در انتخابات نداریم.» چنانکه همتی نیز با اشاره به همین مساله، حضور در انتخابات را به معنای حمایت از جمهوریت نظام دانست و به خبرنگاران گفت: «کشور باید با اراده مردم اداره شود، لذا قهر با صندوق رای را نمی‌پذیرم.» این در حالی بود که غلامحسین کرباسچی که تا چندی پیش در قامت دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی شناخته می‌شد و حالا چند صباحی است که با کناره‌گیری از سمت حزبی، به‌ عنوان مدیرمسوول روزنامه هم‌میهن فعال است، با حضور در حسینیه جماران در انتخابات شرکت کرد.
حسن روحانی به حسینیه جماران نرفت. رییس‌جمهوری پیشین که به‌رغم اقدام عجیب شورای نگهبان حکم به ردصلاحیت او داد و مانع از کاندیداتوری‌اش در انتخابات خبرگان رهبری شد، حدود ۴۸ ساعت پیش از آغاز رای‌گیری، در یک پیام ویدئویی خطاب به شهروندان توصیه کرده ‌بود که اگر به وضعیت موجود مملکت اعتراض دارند، با حضور پای صندوق‌های رای و رای دادن به کاندیداهای غیرهمسو با جریان حاکم بر دولت و مجلس انقلابی، از حق شهروندی‌شان در راستای اصلاح وضع موجود استفاده کنند، دیروز خود را به یکی از مدارس پایتخت واقع در منطقه یک رساند و رای‌اش را به صندوق انداخت.
این در حالی بود که علی‌اکبر ناطق‌نوری رییس مجلس پنجم نیز دیروز با حضور در حسینیه ارشاد در انتخابات شرکت کرد؛ شعبه‌ای که دقایقی پس از آنکه میزبان ناطق‌نوری بود، شاهد حضور محسن رضایی نیز بود.فارغ از حضور چهره‌های سیاسی که اتفاقی بود مشابه انتخابات پیشین، انتخابات روز گذشته از جهاتی با انتخابات پیشین متفاوت بود؛ تفاوت‌هایی که بعضا به چندوچون حضور رای‌دهندگان نیز ارتباط داشت. چنانکه در یکی از این موارد، در حالی که در ادوار گذشته، شرکت در انتخابات تنها برای شهروندانی میسر بود که شناسنامه‌شان را در دست داشته باشند، در ساعات منتهی به آغاز رای‌گیری اعلام شد: «در صورتی که به شناسنامه خود دسترسی ندارید، امکان شرکت در انتخابات با کارت ملی، گواهینامه رانندگی، گذرنامه و کارت خدمت دوره ضرورت نظام وظیفه نیز وجود دارد.» در شرایطی که در گذشته، هرگاه دو یا چند انتخابات، همزمان در یک روز برگزار می‌شد، برگه‌های رای مجزا در اختیار شرکت‌کنندگان قرار می‌گرفت، روز گذشته این رویه نیز دستخوش تغییر شد و در اقدامی نامتعارف و برای نخستین‌بار، تعرفه‌های انتخابات مجلس شورای اسلامی و خبرگان رهبری، در یک برگه قرار گرفت؛ اقدامی که به ‌باور برخی ناظران، خواه‌ناخواه بر نرخ مشارکت کلی شهروندان در انتخابات پیش‌رو تاثیرگذار خواهد بود. هنوز برای اظهارنظر در ارتباط با میزان مشارکت در این انتخابات زود است و لازم است کمی بیشتر منتظر بمانیم تا پاسخ این پرسش مشخص شود؛ پرسشی که البته به نظر می‌رسد مهم‌ترین پرسشی است که پیرامون انتخابات مجلس دوازدهم و خبرگان رهبری مطرح شده و پاسخ‌اش، بی‌تردید بر چندوچون تحلیل‌ها و تفسیرهای سیاسی- انتخاباتی تاثیرگذار خواهد بود.