در بر همان پاشنه می‌چرخد

قرار بود در شرایط تحت تاثیر شیوع کرونا و تعطیلی رویدادهای فرهنگی و هنری که اگرچه برای سینما و تئاتر پایان یافت، اما همچنان گریبان موسیقی را گرفته است، کنسرت آنلاین گزینه‌ای باشد برای پرکردن جای خالی اجراهای زنده؛ اتفاقی که در عمل رخ نداد و حاصلی نداشت.
در وضعیت پیش روی اهالی موسیقی، انتشار آلبوم و تک‌آهنگ و برگزاری کنسرت آنلاین، تنها گزینه‌های موجود برای برقراری ارتباط با مخاطب و تامین معاش است. کنسرت‌های آنلاینی که به دلایل متعدد مورد اقبال فعالان این عرصه قرار نگرفته و ایراداتش در موارد انگشت‌شماری که این هنرمندان اقدام به برگزاری آن کرده‌اند، دیگران را نسبت به تجربه کردنش مردد کرده است. نخستین اطلاعیه روابط‌عمومی وزارت فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی که خبر از تعطیلی تمامی برنامه‌های فرهنگی و هنری به مدت یک هفته به علت شیوع کرونا می‌داد، سوم اسفند ۱۳۹۸ منتشر شد و کسی گمان نمی‌کرد این تعطیلی، برای اهالی موسیقی تا خرداد ۱۴۰۰ ادامه داشته باشد. همان‌طور که کسی تصور نمی‌کرد برگزاری کنسرت آنلاین به عنوان جایگزینی برای اجرای زنده، با قطع و وصل مکرر اجرا، نشان ندادن نوازنده و سازش در تصویر و… در جلب نظر مخاطب ناکام بماند. شهرام ناظری خواننده باسابقه کشورمان پس از یک سال و نیم دوری از ایران و صحنه اجرا، شامگاه جمعه با خواندن اشعاری از شاعر مورد علاقه‌اش (مولانا) به روی صحنه کنسرت آنلاین رفت؛ کنسرتی که او در سراسر اجرا از نبود تماشاگرها ابراز ناراحتی کرد و سطح اجرا را متوسط خواند. ناظری در قالب کنسرت آنلاین «آوای دوست» در تالار وحدت روی صحنه رفت. در این کنسرت قطعاتی چون «آتش در نیستان»، «شیدا شدم» و «دلا نزد کسی بنشین»، «راست بگو» و… از این خواننده اجرا شد.
اجراهای خانگی در لایو اینستاگرام
برگزاری کنسرت‌های آنلاین در ابتدا، در قالب پویش‌های اجتماعی یا به صورت خودجوش به شکلی ساده برگزار شد؛ هنرمندانی که در منزلشان و با استفاده از امکانی که لایو اینستاگرام در اختیارشان قرار داده بود اجرایی زنده برای طرفدارانشان برگزار کردند. با استقبال مخاطب از اجراهای اینچنینی مانند اجرای بنیامین بهادری، این شیوه از اجرا اوج گرفت اما رفته‌رفته تغییر مسیر داد و از حالت ساده پیشین خارج و به بستری برای جولان برندهای اسپانسر این رویداد تبدیل شد. البته در این میان کسانی مانند متولیان وزارت فرهنگ ‌و ارشاد اسلامی و شهرداری‌ها هم بودند که تلاش کردند با برگزاری رایگان این کنسرت‌ها و پرداخت دستمزد هنرمندان، موجب بهره‌مندی تعداد بیشتری از افراد جامعه از این هنر شوند.
موج اجراهای آنلاین، از برج میلاد تا تالار وحدت
هشتم فروردین ۱۳۹۹ بود که خبری درباره اجراهای آنلاین موسیقی پاپ در برج میلاد منتشر و از همان شب، نخستین اجرای رایگان توسط امید حاجیلی و آخرین اجرا در ۲۱ فروردین توسط اشوان (اشکان خدابنده‌لو) برگزار شد. کمی بعد مسوولان تالار وحدت نیز از برگزاری اجرای آنلاین رایگان در این مجموعه خبر دادند.
شکی نیست که اقتصاد موسیقی در ۱۵ ماه گذشته به شدت لطمه خورده و زیرساخت‌های لازم برای پخش باکیفیت کنسرت‌های آنلاین باید از خیلی وقت پیش فراهم می‌شد و چه‌بسا اگر این زیرساخت‌ها آماده ‌بود، اکنون این اجراها می‌توانست مخاطب قابل توجهی را جلب کند.پرواز همای ۲۹ فروردین در تالار وحدت روی صحنه رفت و سپس کیوان ساکت و وحید تاج با همراهی گروه وزیری، گروه رستاک، علی زندوکیلی، سامان احتشامی، همایون شجریان، علیرضا قربانی، سالار عقیلی، ارکستر آلنام، ارکستر سازهای ملی ایران به رهبری علی‌اکبر قربانی و خوانندگی رشید وطن‌دوست و وحید تاج، ارکستر مجلسی نغمه‌باران به سرپرستی و خوانندگی علی امیرقاسمی، ارکستر ملی ایران به رهبری نصیر حیدریان، ارکستر سمفونیک تهران به رهبری سهراب کاشف، شهرام ناظری و… در این تالار و در غیاب تماشاگر حاضر در سالن روی صحنه رفتند. در این میان تلویزیون‌های اینترنتی نیز با هنرمندان دیگری چون حسام‌الدین سراج اجراهای آنلاینی را به نمایش گذاشتند. کیهان کلهر، آهنگساز و نوازنده سرشناس کمانچه نیز اول خرداد، به اجرای زنده پرداخت؛ اجرایی که از صفحه اینستاگرام او و یوتیوب پخش شد.
حاشیه‌هایی که گریبان همایون شجریان را گرفت
در شرایطی که هنرمندان اجراهای آنلاین خود را بدون دریافت هزینه برگزار می‌کردند، خبرهایی از خرید بلیت برای تماشای کنسرت آنلاین همایون شجریان و ارکستر مجلسی تهران به رهبری بردیا کیارس منتشر شد. این اجرا قرار بود چهارم خرداد از طریق تلویزیونی اینترنتی پخش شود اما عده زیادی از کاربرانی که اقدام به تهیه بلیت کرده بودند، موفق به تماشای آن نشدند و فردای آن روز، خیل عظیمی از آنها در فضای مجازی به نقد این اتفاق پرداختند و در نهایت اعلام شد حق اشتراک کسانی که موفق به تماشای اجرا نشده‌اند، به آنها برگردانده می‌شود.
حواشی سیروان خسروی و بابک جهانبخش
۱۳ مرداد بود که خبر آمد سیروان خسروی ششمین آلبوم رسمی خود را با نام «مونولوگ» منتشر کرده و اولین کنسرت این آلبوم را ۱۸ مرداد در قالب برنامه‌ای از قبل ضبط‌شده با قیمت بلیت ۵۰ هزار تومان برگزار می‌کند. خبری که با تیتر «خرید بلیت برای تماشای اجرایی از پیش ضبط‌شده به نام کنسرت آنلاین» در رسانه‌ها منتشر شد. در این میان انتقاد از بابک جهانبخش هم که کنسرت آنلاینش را با بلیت ۵۵ هزار تومانی برگزار کرد، کم نبود.
«آوای دوست»‌ی که قطع و وصل شد
«آوای دوست» که جمعه شب گذشته به صورت آنلاین در تالار وحدت برگزار شد و در طول آن شهرام ناظری به اتفاق نوازندگانش قطعاتی خاطره‌انگیز را برای کاربران اجرا کردند، تازه‌ترین نمونه کنسرت‌های آنلاین بود. این کنسرت برنامه‌ای رایگان نبود و مخاطبان باید در ازای هر بلیت، ۱۵ هزار تومان پرداخت می‌کردند اما تعداد زیادی از کاربران با وجود خرید بلیت امکان حضور در صفحه پخش این اثر را پیدا نکردند.
اشکال دیگر قطع و وصل‌شدن‌های مکرر و عدم هماهنگی صدا و تصویر بود که همگی در قالب کامنت‌هایی اعتراضی در صفحه اینستاگرام تلویزیون اینترنتی که پخش «آوای دوست» را برعهده داشت قابل مشاهده است.
سازی که نشان داده نشد
اتفاق تعجب‌برانگیز دیگری که اعتراض بسیاری را به همراه داشت، نشان ندادن سازها و نوازندگان آنها، حین اجرا بود و ظاهرا نشانی از اینکه تلویزیون‌های اینترنتی مسیر صداوسیما را در سانسور نوازندگان و سازهایشان پیش گرفته‌اند.
شکی نیست که در ۱۵ ماه گذشته، اقتصاد موسیقی به شدت لطمه خورده و از خیلی وقت پیش باید زیرساخت‌های لازم برای پخش باکیفیت کنسرت‌های آنلاین فراهم می‌شد و چه‌بسا اگر این زیرساخت‌ها طی این مدت آماده ‌شده بود، اکنون این اجراها می‌توانستند مخاطب قابل‌توجهی را جلب کنند.
بدون تردید در شرایطی که هنرمندان موسیقی امکان تدریس در آموزشگاه‌ها و برگزاری کنسرت را ندارند و بسیاری از آنها با مشکلات مالی مواجهند، نمی‌توان انتظار برگزاری کنسرت آنلاین رایگان از آنها داشت، اما آیا نهادهای فرهنگی و هنری مرتبط با موسیقی مانند وزارت ارشاد، حوزه هنری، سازمان فرهنگی- هنری شهرداری، صداوسیما و… نمی‌توانند جمع شوند و این برنامه‌ها را به صورت رایگان برای مردم برگزار کنند و پرداخت دستمزد هنرمندان را برعهده بگیرند؟! و اگر نمی‌توانند، از امکان برعهده گرفتن بخشی از هزینه‌های جاری اهالی موسیقی نیز عاجزند تا آنها به جای برگزاری کنسرت‌ آنلاین با قیمت بلیت فرضی ۵۰ هزار تومان، اجراهایی با قیمت بلیت ۱۰ یا ۲۰ هزار تومان برگزار کنند و در واقع «قیمت بلیت پایین‌تر، تعداد مخاطب بالاتر» را در نظر بگیرند؟! و آیا مجموع این اقدامات مدیریت و همتی می‌خواهد که وجود ندارد؟!