در موزه ملی از نظر فضا مشکل داریم

«جهان‌صنعت»- رییس موزه ملی ایران گفت: موزه‌های ملی در سراسر جهان به عنوان موزه‌های مادر شناخته می‌شوند، اما در موزه ملی ایران حتی از نظر فضا با مشکل روبه‌رو هستیم. جبرییل نوکنده در نشست سنجه که در محل پردیس موزه‌ای دفینه برگزار شد، درباره موزه‌های دولتی صحبت کرد و گفت: اگر از منظر نهاد مدیریتی صحبت کنیم یکی از نهادهایی که موزه‌ها را مدیریت می‌کنند نهادهای دولتی هستند و این موزه‌ها توسط دولت‌ها حمایت و سیاستگذاری می‌شوند. بیشتر موزه‌های ملی جهان دولتی هستند. رییس موزه ملی گفت: موزه‌های دولتی در جهان تقریبا مدیریت را به مردم واگذار می‌کنند. ۱۵۰ سال است که دولت‌ها کم‌کم مسوولیت را به قسمت دیگری برای سیاستگذاری واگذار کردند. در واقع تجربه هیات امنایی در موزه‌های بزرگ و حتی کوچک موفق بوده است، چون از خرد‌جمعی استفاده می‌کنند. این اتفاق باید در موزه‌های دولتی ایران هم بیفتد.
وی گفت: باید مدیریت‌ها را به مردم واگذار کنیم، چون مخاطب اصلی موزه‌ها مردم هستند، پس می‌توانند در مدیریت آن هم نقش داشته باشند. اگر در برنامه‌ریزی و سیاستگذاری و اهداف مردم هم حضور داشته باشند، موزه‌ها در ماموریت‌هایشان موفق‌تر عمل می‌کنند. نوکنده تصریح کرد: بیش از ۲۶۰ موزه وابسته به وزارت میراث فرهنگی داریم، به جز این موزه‌های دانشگاهی و غیره هم هستند. وقتی وارد موزه‌ها می‌شویم و چیدمان را می‌بینیم خیلی خلاقیت وجود ندارد یا کم است، چون بودجه ندارد. در کشورمان حوزه فرهنگ در ردیف انتهایی دریافت بودجه است. اگر ساختار هیات امنایی داشته باشیم می‌توانیم از کمک‌های مردم استفاده ‌کنیم و اگر معضلات را با دوستداران آن در میان بگذاریم خودشان حمایت می‌کنند، این موضوعی است که امیدوارم اتفاق بیفتد و موزه‌ها به سمت هیات امنایی شدن پیش بروند. در برنامه ششم هم این موضوع آمده است، ولی انجام نشد.
رییس موزه ملی گفت: موزه‌هایی داریم که هیات امنایی هستند، ولی موزه‌های میراث فرهنگی هیات امنایی نشده‌اند. هیات امنایی گامی برای فربه کردن مدیریت نهاد فرهنگی از‌جمله موزه‌ها است.
نوکنده ادامه داد: آمار بازدیدکنندگان موزه‌ها نشان می‌دهد که این آمار قابل‌توجه نیست، حتی می‌توان گفت که توجه از طرف دولت و سیاستگذاران وجود ندارد و مردم نسبت به موزه حساس نیستند. مردم شاید ندانند که موزه می‌تواند حال آنها را خوب و نقش‌آفرینی کند. آموزش نداده‌ایم که موزه چقدر می‌تواند تاثیر‌گذار باشد. چرا به مردم آموزش نداده‌ایم که مثلا می‌توانند در هنر جهان آثار بزرگ‌ترین و سرشناس‌ترین هنرمندان را ببینند. موزه‌ها محل نمایش هنر است.
رییس موزه ملی ایران گفت: در واقع نهاد عمومی و دولتی ما نمی‌داند که باید چطور آموزش دهد یا کار کند که موزه‌ها محل رفت و آمد مردم شود، در حالی که در موزه می‌توان مسائل پیچیده را آموزش داد.
وی ادامه داد: موزه در نظام برنامه‌ریزی و سیاستگذاری‌ها وجود ندارد. آیا در شورای‌عالی انقلاب فرهنگی درباره آن بحث شده یا قوانینی داریم که در مجلس بحث شود؟ این موضوع جدی گرفته نشده است، در حالی که الان ۸۶۰ موزه دولتی و غیر‌دولتی داریم. این عدد نسبت به جمعیت ایران خوب است، اما چرا درباره آن و کارکردش در مجامع مهم صحبت نمی‌شود؟
این باستان‌شناس گفت: موزه‌های ملی موزه‌های مادر، ویترین یک سرزمین هستند. با یکی، دو روز بازدید از این موزه‌ها می‌توانید تاریخ آن سرزمین را جمع‌بندی کنید. موزه ملی وظیفه دارد شما را با فرهنگ‌های جهان آشنا کند. آیا ساختار امکانات و زیرساخت موزه ملی ایران هم مثل همتایانش در جهان است؟ این موزه‌ها از نظر ساختار تشکیلاتی در کجای وزارتخانه ایستاده‌اند؟ در موزه‌های ملی جهان رییس هیات امنای موزه معمولا روسای جمهوری کشورها هستند و رییس موزه مشاور وزیر فرهنگ می‌شود. عالی‌ترین مقام اجرای عضو شورای سیاستگذاری است. ما کجای کار هستیم؟
وی به فضای موزه ملی برای نمایش آثار اشاره کرد و گفت: ۳ میلیون مواد فرهنگی و ۳ هزار اثر در فضای نمایشگاهی داریم. برای این تعداد اثر، فضای نمایشگاهی، فقط ۸ هزار متر است. در طرح توسعه موزه ملی باید ۲۵ هکتار فضا داشته باشیم و بسازیم چون از نظر فضا با مشکل روبه‌رو هستیم.
نوکنده گفت: خیلی جالب است که در ایران زندگی می‌کنید و موزه هخامنشی یا ساسانی نداریم. گالری هخامنشی موزه ملی ایران کمتر از ۱۵۰ متر است. این موزه در زمانی که ساخته شده بود، خوب بود. زمانی که آندره گدار کار طراحی موزه را انجام داد بخش بزرگی از میدان مشق و موزه ملی را در طراحی خود دید. رضا‌شاه وقتی نقشه موزه تمام شد در میدان نگاهی کرد و گفت چه کسی گفته این همه زمین را برای موزه بسازید. بعدا فقط بخش کوچکی از میدان را برای موزه اختصاص دادند. آقای گدار می‌گوید من این را می‌سازم ولی این موزه در حد آثاری است که الان دارید. این موزه تا ۱۰ سال دیگر پر‌ می‌شود، بعدش چه کار می‌خواهید کنید؟ از آن زمان چقدر گذشته است؟
وی افزود: تمام غرب آسیا و مرکزی جزو حوزه ایران بوده است. این موزه نه‌تنها وظیفه دارد در جغرافیای سیاسی امروز مادری کند بلکه باید به موزه‌های دیگر هم خوراک بدهد. کارکرد موزه‌های مادر همین است. در کشوری دیدم که موزه تیمور دارند، اما آیا ما موزه شاه‌عباس داریم؟ در حالی که شخصیت‌های سیاسی و تاریخی زیادی داریم که در طول تاریخ نقش‌های مهمی ایفا کرده‌اند.