دست‌اندازهای پشتیبانی از تولید مسکن

سیدمحمد مرتضوی*
اخیرا شاهد تورمی قابل ملاحظه در بخش قیمت تمام‌شده مسکن بودیم. طبعا این افزایش قیمت می‌بایست از محلی تامین شود. چرا که برای اینکه اقشار هدفمان را صاحب مسکن کنیم، یا باید از منابع مالی اقشار هدف یا همان آورده متقاضیان استفاده کنیم یا از تسهیلات بانکی. تسهیلات طبعا باید توسط خریداران بازپرداخت شود.
زمانی که در یک بازه زمانی کوتاه با تورم افسارگسیخته روبه‌رو می‌شویم، شاهد اثرگذاری آن با سرعت زیاد در قیمت تمام‌شده خواهیم بود. در چنین شرایطی طبیعی است که نتوان انتظار داشت آورده اشخاص و سهم خریداران به همان نسبت افزایش پیدا کرده و قادر به جبران کم‌وکسری‌های موجود در قیمت فروش محصول تمام‌شده باشد. با توجه به اینکه این تورم در یک بازه زمانی کوتاه رخ داده است، نمی‌توان هیچ تحول اقتصادی مثبتی را برای جامعه هدف متصور بود. حقوق کارمندی و کارگری در یک دامنه مشخص قرار دارد؛ حقوقی که سالانه یک بار افزایش پیدا می‌کند. درآمدهایی که متناسب با میزان تورم نیست. در چنین شرایطی حضور خریدار در بازار مسکن ضعیف‌تر می‌شود. به همین جهت تسهیلات خرید مسکن یا تسهیلاتی که قرار است به سازندگان واگذار شود، به منظور جبران کم‌و‌کسری‌ها و به منظور تقویت بخش تقاضا افزایش می‌یابد. با نگاهی به آمارها می‌بینیم که بانک‌ها از تامین تسهیلات مسکن ناتوان هستند؛ تسهیلاتی که هنوز شامل افزایش ۵۰ درصدی نیز نشده است. دولت نیز مدام اقدام به تهدید بانک‌ها در خصوص عدم پرداخت تسهیلات می‌کند. به رغم تمام این دستوراتی که دولت می‌دهد، شاهد عدم تبعیت بانک‌ها از این موضوع هستیم. دلیل این تبعیت نکردن از دو منظر قابل تحلیل است؛ اول اینکه در بانک‌ها منابع مالی وجود ندارد. بانک‌ها آن میزان تسهیلاتی را که باید پرداخت کنند، در حوزه‌های مختلف تجاری، اقتصادی، صنعت و غیره پرداخت کرده‌اند. منابع بانک‌ها به اتمام رسیده و منابع جدیدی وجود ندارد. مگر اینکه منابعی که قبلا تسهیلات‌دهی شده‌اند به بانک‌ها بازگردند.
دومین دلیل این است که به غیر از بانک مسکن که خود یک بانک عامل و کاملا تخصصی محسوب می‌شود، سایر بانک‌ها اصلا علاقه‌ای به ورود به حوزه مسکن ندارند. دلیل این موضوع این است که بازپرداخت‌های تسهیلات در حوزه مسکن متفاوت از سایر بخش‌هاست. تمام بانک‌ها هنگامی که با تسهیلاتی با دوره پرداخت ۲۰ ساله روبه‌رو می‌شوند، به شدت از این موضوع رویگردان می‌شوند. اما بانک مسکن یک بانک تخصصی است. اساسا رویکرد و فضایی که در این بانک برای پرداخت تسهیلات دیده شده است، این است که کار فروش اقساطی برای خریداران به موازات پرداخت تسهیلات به سازنده انجام شود. نکته‌ای که امروز مطرح است این است که بانک مسکن تمامی منابع مالی خودش را در طرح نهضت ملی مسکن مصرف کرده است. امروز بانک مسکن در بخشی که متعلق به سازندگان و در زمین‌هایی که متعلق به بخش خصوصی است، هیچ امکاناتی برای تزریق منابع مالی ندارد. تنها راهکار موجود این است که تزریق مجدد ده هزار میلیارد مصوب برای ارائه به بانک مسکن، طبق گفته وزیر اقتصاد انجام شود. این مبلغ هنوز در چرخه منابع مالی بانک مسکن قرار نگرفته است. اگر هم این اتفاق بیفتد، باز هم برای بلندپروازی‌های دولت و افزایش ۵۰ درصدی سقف تسهیلات مسکن کفایت نمی‌کند.
اگر بخواهیم اقدام به حمایت از تولید مسکن کنیم، امروز به نقطه‌ای رسیده‌ایم که عملا منابع کافی برای پشتیبانی از تولید مسکن در قالب طرح‌های حمایتی مسکن و دستوری وجود ندارد؛ چه در بانک‌های غیرعامل و چه در بانک مسکن که بانک عامل این بخش است.
* رییس کانون سراسری انبوه‌سازان