دست مفسدان اقتصادی در بورس بسته است

افرادی که بورس کالا را عامل انحصار می‌دانند، هیچ دانشی از ماهیت این بازار ندارند. در هفته‌های اخیر یکی از مباحث اقتصادی که در میان کارشناسان، مسوولان و حتی نمایندگان مجلس مورد بررسی قرار گرفته است، مطرح شدن بحث اختیاری شدن عرضه مواد پتروشیمی در بورس کالاست که البته محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت در این رابطه اعلام کرد، دولت برنامه‌ای برای خروج معاملات پتروشیمی از بورس کالا ندارد. این موضوع از زوایای مختلف مورد بحث قرار گرفته که یکی از موارد مورد مناقشه به کار بردن واژه «انحصار» در مصاحبه‌های موافقان و مخالفان عرضه مواد پتروشیمی در بورس کالاست. برای بررسی هر چه بیشتر نقش بورس کالا در اقتصاد و مباحث مطرح شده در مورد خروج مواد پتروشیمی از بورس کالا، ایرنا گفت و گویی را با بهمن آرمان اقتصاددان انجام داده است که در ادامه آن را می‌خوانید.
تخصیص بهینه منابع
آرمان در این‌‌باره می‌گوید: در کشور ما با توجه به همه مشکلات و بی‌تجربگی که در میان مدیران وجود داشت، شماری از مدیران جوان و متخصص در سال‌های گذشته با سفر به کشورهای توسعه‌یافته، مشاهده ساختار اقتصادی آن کشورها و همچنین علم به معضلات ساختاری بازار کالا، از بازارهایی همچون LME (بورس فلزات لندن) الگو گرفتند و با سمت و سویی که به بازار کشور ما بیاید، آن را در ایران پیاده‌سازی کردند. وی ادامه داد: به این ترتیب از سال ۱۳۸۲ نخستین بورس کالایی در ایران با عنوان بورس فلزات راه‌اندازی شد که این بازار تا به امروز در مسیر رشد قرار گرفته و دارای بخش‌های صنعتی و معدنی، پتروشیمی و کشاورزی است. این اقتصاددان ادامه داد: نکته حایز اهمیت در بررسی عملکرد بورس کالا در سال‌های اخیر، نظام‌مند شدن بازار کالا و کمرنگ شدن نقش واسطه‌ها در بازار کالای کشور است. برای مثال در بازار فولاد که بخش عمده معاملات بورس کالا در این سال‌ها را به خود اختصاص داده، در گذشته بازار سیاه و دلالی به وضوح دیده می‌شد و واسطه‌ها با خرید و انبار کردن محصولات به سادگی از نهادهای تولیدی سوء‌استفاده می‌کردند به طوری که شاید اغراق نباشد که از سودهای بادآورده و بدون زحمت چندهزار میلیاردی در آن زمان سخن بگوییم. آرمان گفت: به این ترتیب اگر امروز کسانی بپرسند که روند معاملات رانتی در بازار فولاد چگونه اصلاح شد و چرا امروز شاهد آرامش در مبادلات فولاد در کشور هستیم؟ باید به آنها پاسخ داد که بورس کالا توانست با قوانینی مشخص و معاملاتی منطقی و آزادانه به بازار فولاد کشور نظم دهد. وی افزود: حال پرسش دیگری مطرح می‌شود که بازار پتروشیمی که حدود ۴۰ درصد صادرات غیرنفتی کشور را تشکیل می‌دهد و ایران بعد از عربستان در جایگاه دوم خاورمیانه قرار دارد چرا باید برای نظام‌مند شدن از طریق بورس کالا با حواشی و مقاومت‌های زیادی روبه‌رو شود؟ وی گفت: با نگاهی به شواهد موجود و مرتبط با صنعت پتروشیمی تنها موضوعی که به ذهن خطور می‌کند، یکسری اقدامات مشکوک در بازار پتروشیمی است که تنها نتیجه آن، آسیب رساندن به این صنعت ارزشمند است.
تاثیر ابهام در بازار
این اقتصاددادن ادامه داد: در مورد بحث‌ها و موضوعات نرخ خوراک پتروشیمی‌ها فقط به این نکته بسنده می‌کنم که مشکلات این موضوع علاوه بر سرمایه‌گذاران داخلی به سرمایه‌گذاران خارجی نیز رسیده است به طوری‌که آنها از ما می‌پرسند که سرانجام نرخ خوراک چه شد و ما هم جواب مشخصی برای آنها نداریم. وی گفت: در همین رابطه هیاتی از هندوستان که چندی پیش برای سرمایه‌گذاری ۱۵ میلیارد دلاری در چابهار به کشور آمده بودند، قصد داشتند بخشی از این سرمایه را به احداث کارخانه‌های پتروشیمی و صادرات محصولات به هندوستان به‌خصوص کود شیمیایی اختصاص دهند که در پایان به دلیل ابهامات فراوان در مورد نرخ خوراک از سرمایه‌گذاری در این حوزه منصرف شدند. به گفته آرمان، سرمایه‌گذاران هندی عنوان کردند که میانگین قیمت خوراک پتروشیمی‌ها در منطقه خلیج‌فارس چهار سنت و در عربستان سه سنت است بنابراین رقمی بالای پنج سنت برای ما به صرفه نیست. این اقتصاددان افزود: اما موضوع دیگر حوزه پتروشیمی که این روزها مطرح می‌شود و برای خود من نیز دارای پرسش‌های فراوانی است، بحث خروج معاملات مواد پتروشیمی از بورس کالاست. وی تصریح کرد: در اینجا به نظر می‌رسد عده‌ای سعی دارند مکانیسم عرضه و تقاضا و شفاف بورس کالا را قربانی منافع شخصی کنند که تحقق این کار، حاصلی جز اخلال در ساختار اقتصادی کشور نخواهد داشت. این کارشناس مسایل اقتصادی تاکید کرد: اگر قرار بود بورس کالا در تبادل محصولات، شرایط نامساعدی را برای واحدهای تولیدی به وجود آورد، طبیعتا واحدهای بزرگ فولادساز ما در سال‌های اخیر مانند فولاد مبارکه، فولاد خوزستان، فولاد خراسان و ذوب‌آهن اصفهان که حدود ۹۵ درصد تولید فولاد کشور را در اختیار دارند، محصولاتشان را به صورت مستمر در بورس کالا عرضه نمی‌کردند. آرمان معتقد است، بورس کالا در صورت حمایت بیشتر دولت می‌تواند خیلی از مفاسد اقتصادی را از بین ببرد و در دورانی که این بازار از مرز معاملات فیزیکی فراتر رفته و در حال راه‌اندازی ابزارهای نوین مالی است نباید با بهانه‌های مختلف این نهاد اقتصادی را تضعیف کرد. این اقتصاددان گفت: پرسش من از موافقان خروج مواد پتروشیمی از بورس کالا این است که آیا با خروج معاملات از بورس، مشکلات فعلی حل می‌شود یا فقط صورت مساله پاک و زمینه برای رانتخواری و فساد در بازار پتروشیمی فراهم می‌شود؟ در این بین اگر خروج مواد پتروشیمی به فسادهای مالی و ضربه به صنایع پایین‌دستی منجر شد، چه کسی می‌خواهد مسوولیت این کار را بپذیرد؟ وی با بیان اینکه مشخص نیست پشت پرده اتفاقات صنعت پتروشیمی چه مسایلی وجود دارد که این موضوعات و تلاش‌ها صورت می‌گیرد، گفت: با توجه به اینکه معاملات در بورس خیلی از مسایل را روشن می‌کند، این شفافیت با منافع برخی افراد همخوانی ندارد به این ترتیب فعالیت‌های بورس کالا در راستای منافع ملی بوده اما تنها با منافع عده‌ای خاص در تضاد است البته ناگفته نماند که اگر در روند معاملات بورس مشکلاتی وجود دارد به‌طور طبیعی باید از سوی دست‌اندرکاران بازار و مسوولان رفع شود.
فندق بورس دارد، پتروشیمی نداشته باشد؟
آرمان ادامه داد: شاید جالب باشد که بدانید توسعه بورس‌های کالایی و توجه ویژه دولت‌ها به این بازار به حدی رسیده که امروز کشور ترکیه با توجه به مزیت بالایی که در تولید فندق دارد برای منطقی کردن قیمت و جلوگیری از حضور واسطه‌ها در این بازار، بورسی برای فندق تشکیل داده است. اما در کمال حیرت در کشور ما محصولات با ارزشی همچون مواد پتروشیمی که در تولید برخی از این مواد دارای مزیت هستیم، عده‌ای با اظهارنظرهای شخصی و نابخردانه مانع از عرضه همه‌جانبه و کشف قیمت واقعی این محصولات در بورس کالا می‌شوند. وی اظهار داشت: با همه این تفاسیر و براساس اصول علم اقتصاد و طرح‌های حمایتی از تولید و شفافیت در اقتصاد، دادوستد محصولات پتروشیمی در بورس کالا برای نظامند شدن این صنعت یک غایت است و مسوولان دولتی نباید اجازه دهند که عده‌ای با برخی اظهارنظرهای سطحی مانع توسعه بورس کالا در اقتصاد ایران شوند. آرمان در پایان در پاسخ به این پرسش که آیا عرضه مواد پتروشیمی در بورس کالا سبب ایجاد انحصار از سوی بورس می‌شود، گفت: این اظهارنظر از سوی عده‌ای که «بورس کالا سبب ایجاد انحصار در بازار می‌شود» به وضوح نشان می‌دهد که آنها هیچ دانشی از ماهیت و کارکرد بورس‌های کالایی در اقتصادهای مختلف ندارند زیرا در همه جای دنیا بورس‌های کالایی مانع انحصار و نماد بازار آزاد هستند به طوری که خریداران و فروشندگان به این بازار می‌آیند و برای خرید و فروش به رقابت می‌پردازند به این ترتیب انحصار با ماهیت و فعالیت‌های بورس کالا در تضاد است.