دلار در تقاطع فشارها

گروه بورس- بازار جهانی ارز در ماه‌های اخیر با تحولات متعددی مواجه بوده که موجب نوسان شاخص دلار در برابر سبدی از ارزهای معتبر بین‌المللی شده است. کاهش سرعت رشد اقتصادی آمریکا، داده‌های ضعیف مصرف و سرمایه‌گذاری و انتظارات فزاینده نسبت به کاهش نرخ بهره توسط فدرال‌رزرو، ازجمله عواملی هستند که مسیر شاخص دلار را به سمت نزول هدایت کرده‌اند. در همین حال، بهبود وضعیت اقتصادی در منطقه یورو و انتشار داده‌های مثبت از کشورهای کلیدی اروپایی، باعث افزایش ارزش یورو و تقویت جفت ارز EUR/‏USD شده است. در سوی دیگر، تحولات در اقتصاد چین و مدیریت کنترل‌شده نرخ ارز توسط مقامات پکن، بر جفت ارز ‌USD/‏CNY‌ تاثیرگذار بوده است. در چنین شرایطی، چشم‌انداز قدرت دلار همچنان با عدم ‌قطعیت همراه است و ارزش آن در برابر ارزهای جهانی تحت‌ تاثیر همزمان عوامل اقتصادی داخلی و رویدادهای ژئوپلیتیکی قرار دارد.
شاخص دلار آمریکا در مسیر نزول آرام
شاخص دلار آمریکا که به‌ عنوان معیاری برای سنجش ارزش نسبی دلار در برابر سبدی از ارزهای اصلی بین‌المللی محاسبه می‌شود، طی ماه‌های اخیر روندی نزولی را تجربه کرده است. این شاخص که شامل ارزهایی همچون یورو، ین ژاپن، پوند انگلیس، دلار کانادا، کرون سوئد و فرانک سوییس است، در پایان فروردین ماه ۱۴۰۴ به سطح 38/‏99واحد رسید. این عدد نشان‌دهنده افت 3/‏4‌درصدی نسبت به پایان اسفندماه، کاهش 5/‏4‌درصدی در مقایسه با شش ماه پیش و کاهش 4/‏6‌درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته است. حرکت نزولی شاخص دلار، از ابتدای سال میلادی آغاز شد و عوامل متعددی در تداوم این روند نقش داشتند. مهم‌ترین عامل، انتشار داده‌های اقتصادی ضعیف از ایالات‌متحده بود که حاکی از کندی در رشد اقتصادی این کشور است. گزارش مربوط به تولید ناخالص داخلی در سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۵ نشان داد که نرخ رشد کمتر از پیش‌بینی‌ها بوده و کاهش در شاخص‌های مصرف و سرمایه‌گذاری نیز به چشم می‌خورد. این موضوع انتظارات بازار را نسبت به کاهش قریب‌الوقوع نرخ‌های بهره توسط فدرال‌رزرو تقویت کرد. همزمان تحولات بین‌المللی مانند بهبود نسبی چشم‌انداز اقتصادی در اروپا، افزایش جذابیت بازارهای غیردلاری و تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی در مناطق حساس جهان نیز به تضعیف شاخص دلار دامن زده‌اند. در چنین شرایطی شاخصDXY نتوانسته حمایت لازم را بازیابد و در مسیر نزول آرام خود باقی مانده است.
قدرت دلار تحت‌ تاثیر کدام عوامل اقتصادی است؟
ارزش دلار آمریکا در برابر سایر ارزهای جهانی، به مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی داخلی و خارجی وابسته است که در بازه‌های زمانی مختلف، تاثیرات مثبت یا منفی بر قدرت این ارز می‌گذارند. در ماه‌های گذشته، نشانه‌های روشنی از کاهش شتاب رشد اقتصادی در ایالات‌متحده مشاهده شد؛ موضوعی که یکی از مهم‌ترین دلایل تضعیف اخیر دلار به‌ شمار می‌آید. کاهش نرخ رشد تولید ناخالص داخلی در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۵، همراه با افت محسوس در شاخص‌های مصرفی و سرمایه‌گذاری، فضای احتیاطی در بازارهای مالی آمریکا ایجاد کرده است. همزمان با این تحولات، انتظارات نسبت به تغییر سیاست‌های پولی فدرال‌رزرو نیز شکل جدیدی به خود گرفته است. بازارها اکنون احتمال بیشتری برای کاهش نرخ‌های بهره در ماه‌های آتی قائل هستند؛ رویکردی که معمولا به تضعیف ارزش دلار منجر می‌شود. علاوه بر این، عملکرد بازار کار، نرخ تورم و شاخص‌های اعتماد مصرف‌کننده، از دیگر متغیرهایی هستند که به‌طور مستقیم در مسیر حرکت دلار تاثیر می‌گذارند. از سوی دیگر، سیاست‌های مالی دولت آمریکا، سطح کسری بودجه، نرخ بازدهی اوراق خزانه‌داری و حتی جهت‌گیری‌های سیاسی داخلی نیز در معادلات مربوط به قدرت دلار نقش دارند. همزمانی این عوامل با تحولات بین‌المللی، ازجمله رقابت‌های اقتصادی با چین، تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و آسیا و موضع‌گیری‌های سیاسی در قبال اروپا، موجب شده تا چشم‌انداز قدرت دلار بیش از هر زمان دیگری به تعادل بین عوامل داخلی و خارجی وابسته باشد.
یورو در مسیر صعود
در فروردین ماه ۱۴۰۴، روند حرکتی جفت‌ارز یورو به دلار (EUR/‏USD) به‌وضوح نشان‌دهنده برتری یورو در برابر دلار آمریکا بود. این جفت‌ارز با افزایش قابل ‌توجهی همراه شد و در پایان ماه به سطح 14/‏1واحد رسید؛ عددی که حاکی از رشد ۵‌درصدی نسبت به پایان اسفند، افزایش 3/‏5‌درصدی در مقایسه با شش ماه پیش و صعودی حدود ۷‌درصدی در بازه یک‌ساله است. افزایش ارزش یورو در این بازه زمانی، عمدتا ناشی از انتشار مجموعه‌ای از داده‌های اقتصادی مثبت از منطقه یورو بوده است.
گزارش‌های منتشرشده از کشورهای کلیدی این منطقه، ازجمله آلمان، فرانسه و اسپانیا، بهبود در شاخص‌های رشد اقتصادی، کاهش نرخ بیکاری و افزایش اعتماد مصرف‌کنندگان را به‌ روشنی نشان داده‌اند. وضعیت مطلوب در بخش‌های تولیدی و خدماتی، چشم‌انداز رشد اقتصادی اتحادیه اروپا را تقویت کرده است.
در کنار این عوامل، بانک مرکزی اروپا در بیانیه‌های اخیر خود تاکید کرده که تا نیمه دوم سال میلادی جاری، سیاست‌های انقباضی پولی را حفظ خواهد کرد. این موضع در حالی اتخاذ شده که فدرال‌رزرو آمریکا تحت فشار برای کاهش نرخ‌های بهره قرار دارد و همین اختلاف در سیاست‌های پولی، عاملی مهم در تقویت یورو بوده است. بهبود نسبی در روابط تجاری اتحادیه اروپا با سایر اقتصادهای بزرگ، به‌ویژه پس از تنش‌های طولانی با ایالات‌متحده و چین نیز در افزایش جذابیت دارایی‌های اروپایی نقش داشته و جریان سرمایه را به ‌سوی یورو سوق داده است.
ارزش ارزها در برابر یکدیگر چگونه تغییر می‌کند؟
ارزش نسبی ارزهای جهان در برابر یکدیگر، در بازه‌های زمانی مختلف با نوساناتی همراه بوده که این تغییرات بازتابی از تحولات اقتصادی، سیاست‌های پولی و عوامل ژئوپلیتیکی بوده‌اند. داده‌های مربوط به پایان فروردین۱۴۰۴ نشان می‌دهد که شاخص دلار آمریکا (DXY) طی یک سال گذشته کاهشی معادل 4/‏6درصد داشته است. این شاخص در شش‌ماهه اخیر 5/‏4‌درصد و در یک‌ ماهه گذشته 3/‏4‌درصد افت را ثبت کرده و به سطح 38/‏99واحد رسیده است. در سوی مقابل، جفت‌ارز یورو به دلار (EUR/‏USD) طی همین بازه‌ها افزایش‌هایی پی‌درپی را تجربه کرده است. این جفت‌ارز نسبت به یک ماه پیش ۵درصد، در شش‌ماهه اخیر 3/‏5‌درصد و در دوره یک‌ساله نزدیک به ۷‌درصد رشد داشته و به سطح 14/‏1واحد رسیده است.
این روند گویای تقویت یورو در برابر دلار آمریکا و جابه‌جایی بخشی از سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی به ‌سوی دارایی‌های اروپایی است. در مورد نرخ برابری دلار به یوآن (USD/‏CNY) نیز افزایش ملایمی مشاهده شد. این جفت‌ارز از 25/‏7 به 30/‏7 در پایان فروردین رسید.
در مقایسه با یک ماه گذشته، رشد آن 7/‏0درصد، در شش ماهه 05/‏2‌درصد و در بازه یک ساله حدود 3/‏0‌درصد برآورد شده است. این تغییرات نشان می‌دهد که تقویت یا تضعیف یک ارز، همواره نسبی است و در قیاس با ارزهای دیگر سنجیده می‌شود. وضعیت کنونی نیز حکایت از کاهش قدرت دلار و همزمان افزایش تدریجی وزن ارزهایی مانند یورو و یوآن در بازارهای جهانی دارد؛ البته هرکدام تحت تاثیر سیاستگذاری‌های خاص منطقه‌ای.