دلیل چرخش اردوغان به سمت یونان

مژده کلهر- نمی‌دانستیم پیام اردوغان به یونان مبنی بر اینکه «می‌توانیم یک شب، غیرمنتظره بیاییم» به معنای این است که «بیایید یک بازدید رسمی داشته باشیم و در مورد هر موضوعی صحبت کنیم». نمی‌دانستیم این جمله که «کسی مثل میتسوتاکیس برای من وجود ندارد و دیگر هرگز او را ملاقات نخواهم کرد» به این معناست که «میتسوتاکیس بین همسایگان شماره یک است و غیر از او هیچ کس دیگری غیر از او دوست من نیست.» ما این جملات اردوغان را که تبدیل به کلیشه شده است بارها تجربه کرده‌ایم.
سال‌ها پیش گفته بودیم دو طرف ترکیه و یونان امکان ندارد با همدیگر روبه‌رو شوند! در حالی که اظهارات پس از دیدار اردوغان و میتسوتاکیس در آتن نشان داد هر دو طرف به این وعده عمل کردند؛ به خصوص اینکه در طرف یونانی، عنصر شماره یک تبلیغات قبل از انتخابات «خصومت با ترکیه» بود. در مورد امروز اما اولین نشانه از محتوای چنین مذاکراتی بیانیه مشترک است. در سفرهای خارجی متعدد اردوغان، معمولا بیانیه مشترکی صادر نمی‌شود، اما در آتن یک بیانیه مشترک وجود داشت که خلاصه مطالب آن به شرح زیر بود:
– مشکلات زیادی بین دو کشور وجود دارد. ما در نقطه‌ای هستیم که می‌توانیم در مورد اینها صحبت کنیم که بسیار ارزشمند است.
– از سال ۲۰۰۴، یونان بیش از ۲۰ جزیره خالی از سکنه متعلق به ترکیه در دریای اژه را اشغال و بیشتر آنها را برای سکونت باز کرده است. مساحت کل آن بیشتر از قبرس است!
– یونان از سال ۲۰۰۷ اقداماتی را برای محاصره ترکیه در شرق مدیترانه انجام داده است. علاوه بر یونان و دولت یونانی قبرس، همه کشورهای منطقه در مجمع گاز مدیترانه شرقی حضور دارند، ولی ترکیه نیست!
– یونان مشکلات ترکیه، قبرس و منطقه دریای اژه را از دیدگاه خودش در برابر اتحادیه اروپا قرار می‌دهد و می‌گوید در مقابل ترکیه موضع بگیرید. در این بیانیه مشترک هیچ جمله روشنی وجود ندارد. اگر قرار است گام‌های واقع‌بینانه برداشته شود، مهم است که قدم اول برداشته شده باشد.
آیا یونان پایگاه جدید است؟
وقتی سعی می‌کنیم پیام‌های دیدار اردوغان و میتسوتاکیس را در ۷ دسامبر بخوانیم، سوال‌ها زیاد می‌شود. البته مهم‌ترین مساله این است که پایه‌های محکمی برای رسیدن به هدف صلح دائمی بنیاد شود، چراکه بخش قابل توجهی از پولی که هر دو کشور برای تسلیحات اختصاص می‌دهند صرف «قوی‌تر بودن از طرف مقابل» در دریای اژه می‌شود. در حالی که اگر این امر محقق شود، منافع «اقتصاد صلح» به نفع هر دو طرف خواهد بود. ترکیه همیشه یکی از کشورهای مورد اعتماد طرفین در هر بحرانی در منطقه خود بود. در جنگ ایران و عراق که آثار خود را در دهه ۱۹۸۰ بر جای گذاشت، هر دو طرف ترکیه را کشوری امن می‌دانستند و از طریق ترکیه اسرا را مبادله می‌کردند. مرکز ارتباطات دیپلماتیک آنها آنکارا بود. ترکیه با همه طرف‌های تنش اسرائیل-فلسطین و اسرائیل-دنیای عرب هم در حال گفت‌وگو بود. ترکیه همواره صلح را در اولویت قرار داده و در این راستا به طرفین پیشنهاداتی ارائه کرده است. این در حالی است که این سیاست ۱۸۰ درجه منحرف شده است. ترکیه راه حل هر مشکلی در منطقه نیست، بلکه بخشی از آن است! اگر در منطقه تنش باشد، ترکیه می‌گوید «به من بستگی دارد» و با بنزین به سمت آتش می‌دود.
در سطح بین‌المللی، ترکیه دیگر بخشی از غرب نیست، بلکه بخشی از خاورمیانه است. ترکیه کشوری نیست که ادعا کند به تمدن می‌رسد، بلکه در آستانه تبدیل شدن به قاطع‌ترین طرف در خاورمیانه است. ترکیه کشوری نیست که دموکراسی در آن به بهترین شکل اجرا شود، بلکه کشوری است که تحت سلطه رویکرد مدیریتی است که به جای پاسخگو بودن، حکم می‌راند. ترکیه کشور قانون نیست، بلکه کشوری است که قانون قدرت در آن اعمال می‌شود. ترکیه کشوری است که در همه شاخص‌های توسعه انسانی با آفریقا و آسیا رقابت می‌کند، نه اروپا. ترکیه کشوری است که توسط دولتی اداره می‌شود که از مشکلات مردم استفاده می‌کند، نه حل‌کننده آنها. ترکیه کشوری است که اپوزیسیون به جای ایجاد گزینه‌ای برای تبدیل شدن به دولت، تا حد مشروعیت بخشیدن به دولت عقب‌نشینی کرده است.
اینها مواردی است که بازیگران جهانی نمی‌توانند پیدا کنند! با خاورمیانه‌سازی ترکیه، به نظر می‌رسد غرب دیوار را به سمت ادیرنه کشیده است، نه حکاری. این یک حصار سیمی نیست که در مرز یونان در ادیرنه ساخته شده است، بلکه یک دیوار «غیرقابل نفوذ» به ضخامت دو متر است که با جنگلی از سیم ساخته شده است! در این صورت سوال زیر مطرح می‌شود: آیا یونان اکنون پاسگاه ناتو، دیوار بیرونی اروپاست؟
وقتی نزدیک به ۱۰ پایگاه تاسیس‌شده توسط ایالات متحده در الکساندروپولی به همه اینها اضافه شود، این سوال پیچیده‌تر می‌شود. در چنین شرایطی سوال مهم این است که مسیر دولت که مسیر ترکیه را واژگون می‌کند در چه مقطعی متوقف می‌شود؟ انتخابات محلی آتی نیز پیامدهای کلی در جهت ایجاد خط جدید خواهد داشت. چه کسی برای این کار آماده است؟ آیا مخالفان موفق خواهند شد؟ چراکه دولت براساس نقشه راه خود پیش می‌رود.