دورخیز صادراتی

روز گذشته سازمان بورس و اوراق بهادار تهران با کمیسیون اوراق بهادار عراق به عنوان نهاد ناظر تفاهمنامه‌ای را مبنی بر استفاده از ظرفیت‌های بورس و بورس کالا برای افزایش سرمایه‌گذاری و همچنین بسترسازی صادرات و واردات کالا منعقد کردند. تفاهمنامه‌ای که رییس سازمان بورس و اوراق بهادار از آن به عنوان یکی از شاخصه‌های افزایش حجم مبادلات تجاری دو کشور به بیش از ۲۰ میلیارد دلار نام برده و معتقد است با توجه به عدم تشکیل بورس کالا در این کشور کمک به شکل‌گیری بورس کالا و همچنین ایجاد شعبه بورس کالای ایران می‌تواند به افزایش سطح خرید و انتقال کالاهای صادراتی منجر شود. موضوعی که تحلیلگران بورسی ضمن مثبت ارزیابی کردن این‌گونه قراردادها به واسطه قرابت‌های مذهبی و فرهنگی معتقدند با توجه به نوپا بودن بورس عراق اگرچه هر ۲ کشور از این معاملات سود خواهند برد اما سنگینی این منافع در کفه ترازوی طرف عراقی بشتر خواهد بود اگرچه که به نظر می‌رسد در پشت این تفاهمنامه سیاست دور زدن تحریم نیز قرار دارد.
راه‌اندازی صندوق‌های مشترک سرمایه‌گذاری
شاپور محمدی رییس سازمان بورس و اوراق بهادار در رابطه با تفاهمنامه این سازمان با کمیسیون اوراق بهادار عراق گفت: در این تفاهمنامه که در راستای همکاری‌های پیشین دو کشور صورت گرفته مباحثی همچون هماهنگی سیستم حقوقی بازار سرمایه ایران و عراق مورد توافق قرار گرفت و همچنین در خصوص زیرساخت‌های فناوری اطلاعات بازار سرمایه دو کشور نیز تفاهم شد. از سوی دیگر راه‌اندازی صندوق‌های مشترک سرمایه‌گذاری در قالب مستر فاند و فیدر فاند نیز در دستور کار مشترک دو سازمان قرار گرفت.
وی در خصوص دلایل انعقاد این تفاهمنامه گفت: در چارچوب تفاهم کلی که با کشور عراق صورت گرفت برای افزایش حجم مبادلات مالی دو کشور تا ۲۰ میلیارد دلار برنامه‌ریزی شده که شکل‌گیری و ایجاد شعبه بورس کالا از راهکارهای تحقق این برنامه است.
وی با عنوان اینکه هم‌اکنون چهار بورس اصلی در کشور وجود دارد، گفت: باید توجه داشت که در عراق هنوز معاملات بورس کالا شروع نشده که در همین راستا، یکی از اهداف تفاهمنامه راه‌اندازی معاملات کالایی در کشور عراق است.
محمدی با تاکید بر اینکه امکان ایجاد تابلوی مشترک در عراق برای مبادله محصولات صادراتی ایران وجود دارد گفت: اهداف تعیین شده دست‌یافتنی بوده و تحریم‌ها تاثیری بر این اهداف نخواهند داشت.
رییس سازمان بورس و اوراق بهادار در خصوص زمان‌بندی اجرای این تفاهمنامه گفت: کارگروه مشترکی بین دو کشور در رابطه با شکل‌گیری و زمان اجرا ایجاد خواهد شد و انتظار می‌رود تا شش ماه آینده شاهد اجرای گام‌های
ابتدایی باشیم.
برنامه‌ریزی بلندمدت برای کسب بازار
در همین رابطه حامد سلطانی‌نژاد، مدیرعامل بورس‌ کالای ایران در خصوص زمینه همکاری‌های مشترک بورس‌های دو کشور ایران و عراق گفت: برنامه‌های مختلفی برای ایجاد زیرساخت تبادلات تجاری طراحی شده است، از جمله تشکیل بورس مشترک با عراق یا ایجاد زیرساخت‌هایی برای ساخت انبار کالا همچنین در حوزه خارجی نیز اقدام‌های موثری انجام شده است، اما توسعه این همکاری‌ها به شکل‌گیری یک عزم داخلی جدی هم نیاز دارد.
مدیرعامل بورس کالا با بیان اینکه البته در حال حاضر موانعی هم بر سر توسعه روابط تجاری با عراق وجود دارد، گفت: یکی از موانع، نبود راهبرد مشخص برای در اختیار گرفتن بازارهاست. مثلا امسال موانع صادراتی محدودیت‌هایی را برای توسعه روابط تجاری با عراق ایجاد کرده است از سوی دیگر عراق امسال به آرد ایران یا برخی فرآورده‌های نفتی نیاز داشت، اما در مقابل ایران هم به این کالا نیاز داشت که در نتیجه محدودیت‌های صادراتی ایجاد شد. در صورتی که برای در اختیار گرفتن یک بازار باید برنامه بلندمدت و مستمری برای صادرات محصولات وجود داشته باشد.
سلطانی‌نژاد با اشاره به اینکه سیاستگذاری‌های داخلی برای تنظیم بازار بر این موضوعات اثرگذار است، افزود: نکته دیگری که به‌عنوان یک مانع صادراتی مخالف توسعه روابط تجاری عمل می‌کند، بحث قیمت‌گذاری و اعمال سیاست تثبیت قیمت‌هاست. در واقع محصولات باید در داخل به‌نحوی قیمت‌گذاری شود که صادرات رانت تلقی نشود. مثلا امسال همین الگو در مورد صادرات گندم و شکر در ایران حاکم بود و صادرات این دو محصول به‌دلیل قیمت‌گذاری مشمول رانت می‌شد.
وی گفت: در زمینه روابط تجاری بورس‌کالا با عراق، احتمالا این روابط از مسیر ایجاد بازار معاملات مقاطع فولادی آغاز خواهد شد و پس از رفع مشکلات ناشی از قیمت‌گذاری و قیمت‌های تثبیتی کالاهای خوراکی وارد حوزه‌های جدیدتری خواهیم شد.
مدیرعامل بورس کالا با اشاره به اینکه در کنار صادرات می‌توان از ظرفیت عراق برای واردات کالا نیز استفاده کرد، گفت: ایران با مشکلات زیادی برای نقل‌وانتقال پول مواجه است بنابراین عراق می‌تواند بازار مناسبی برای تامین کالاهای مورد نیاز ایران باشد.
وی در خصوص اهمیت و توجه به تنظیم بازار داخلی نیز گفت: متوجه هستیم که بازار داخلی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است اما باید مشخص شود در شرایطی که اقتصاد به منابع ارزی جایگزین نفت نیاز دارد آیا صادرات نیز از اهمیت بالایی برخوردار است؟ باید توجه کرد که منافع بازار صادراتی نیز به‌صورت غیرمستقیم به مردم بازمی‌گردد بنابراین باید به‌گونه‌ای عمل شود تا در کنار تامین نیازهای داخلی، بازارهای صادراتی نیز توسعه یابد.
وی گفت: باید موازنه‌ای ایجاد شود تا صادرات‌ کشور به بهانه حمایت از بازار داخل قطع نشود بنابراین حفظ بازارهای صادراتی حائز اهمیت بوده است و حتی شاید در شرایط کنونی و با توجه به محدودیت‌های ارزی و تحریم‌ها، حفظ بازارهای صادراتی از تنظیم بازار داخلی نیز مهم‌تر است ضمن آنکه هم‌اکنون بحث پیمان‌های پولی دوجانبه مطرح است اما به‌کارگیری ارز واحد مشترک میان کشورها زمینه رفع موانع تجاری را فراهم می‌کند و می‌توان از این طریق محدودیت‌های تحریم را رفع کرد.